Якутские буквы:

Якутский → Якутский

мүччүрүй

туохт.
1. Төлө бар, төлөрүй. ☉ Соскальзывать, сползать, падать
Чысхааны ыҥыран таһааран, и лиитин сис туттаран, бэгэччэк бэгэччэктэринэн кириэстии тутан, сөллүбэт уонна мүччүрүйбэт гына баайдылар. В. Чиряев
Быаҕын мүччүрүйбэт гына ыга тарт. «ХС»
2. көсп. Туох та н э мэ б осхо ло н, т өл өрү й, төлө көт. ☉ Освобождаться от чего-л., высвобождаться, выпутываться, вырываться из чего-л.
Микиитэ кууһан турар аҕатын илиититтэн арыычча мүччүрүйдэ. Амма Аччыгыйа
[Уйбаан:] Дьэ, хотуой, мантан дьаадьыйдахха эрэ табыллар буолла. Уорбалаан эрэллэр. Улахан тойоҥҥо тиэртэхтэринэ киниттэн мүччүрүйэриҥ биллибэт. П. Филиппов
Ньиэмэстэр илиилэригэр эмиэ түбэстим. Аны мүччүрүйүөм дуо? В. Протодьяконов
3. көсп. Төлөрүй, арах (үксүн буолб. ф-ҕа тут-лар). ☉ Избавляться от чего-л., избегать чего-л. (в основном употр. в отриц. ф.)
Бу биэс сыарҕа иэһэ мин моонньубар сааһым тухары мүччүрүйбэт бурҕалдьы буолбута. Амма Аччыгыйа
Улахан тутууга ханна барыай, ыарахаттарга кэтиллии мүччүрүйбэт дьулаана. В. Яковлев
Бирикээһи толоруу — саллаат үйэлэр тухары мүччүрүйбэт иэһэ. Д. Кустуров

Еще переводы:

бороҕойдоох

бороҕойдоох (Якутский → Якутский)

бороҕойдоох болдьох фольк. — мүччүрүйбэт болдьох. ☉ Непременный срок (время)
Эһиги даҕаны Кэрэгэйдээх кэмҥит кэлиэҕэ, Бороҕойдоох болдьоххут туолуоҕа. Саха фольк. Самаан сайын Сайбарыыныгар тиксэр …… Кэрэкэлиир кэм Дьэ кэлбит эбит, Бороҕойдоох болдьох Дьэ туолбут эбит буолбат дуо!.. С. Зверев

бычаҕарый

бычаҕарый (Якутский → Якутский)

туохт. Көҕүрээ, мүччүрүй, төлө түс (көҕүрэтиллиэ, аччатыллыа суохтан кыра эмэ да, көҕүрээбитин этэргэ, үксүгэр буолб. ф-ҕа). ☉ Расходоваться, хоть и капельками, мизерно
Тетя Поля эмиэ сыҥсыйан баран эттэ: «Барыта оннугар баар, туох да бычаҕарыйбата». К. Симонов (тылб.)

кырыйааччы

кырыйааччы (Якутский → Якутский)

кырый I диэнтэн х-ччы аата
Биир баттах кырыйааччы баар, итиэннэ баттах хомуйааччы кыыс баар үһү (тааб.: хотуур, кыраабыл). [Чолоорбо Уйбаан] дьоҥҥо сэргэҕэ биллэринэн, дэриэбинэҕэ суох баттах кырыйааччы. «ХС»
Биир суолу чуолкайдык өйдөөтүм — баттах кырыйааччы буолартан мүччүрүйбэт буоллахпыт. «Кыым»

мүччүрүс гын

мүччүрүс гын (Якутский → Якутский)

мүччүрүй 1 диэн тэн көстө түһүү. Тогойкин өс киир бэх баран маһы анньан хамнатарын кытта, а л л а р а а т уо х э р э с ы м н а ҕа с мүччүрүс гынна. Амма Аччыгыйа

үрүмэччилии

үрүмэччилии (Якутский → Якутский)

сыһ. Үрүмэччи курдук, үрүмэччигэ маарынныырдык. ☉ Подобно бабочке, как бабочка
Өрөтөр буолбатаҕым, Хонуктаан утуйан хойутаабакка …… Хаана эбэ хотун Харгыһын мүччүрүйэн, Үрүмэччилии көтөн кэллим. С. Зверев
Күммүт маҥан үрүмэччилии Күрэнэ көтөн ааста. Им сырдыга чүмэчилии Улам ууллан баранна. Чэчир-72

бирикээс

бирикээс (Якутский → Якутский)

аат. Булгуччу толоруллуохтаах официальнай (правительство, администрация, дуоһунастаах киһи биэрэр) ыйаах, сорудах, дьаһал. ☉ Приказ
Бирикээһи толоруу — саллаат үйэлэр тухары мүччүрүйбэт иэһэ. Д. Кустуров
Бирикээһи дьүүллэһиллибэт, толоруллар. И. Сосин
Трест начаалынньыга Симон «Күндэли» холкуоска зоотехнигынан барарынан сибээстээн, үлэттэн уурайарын туһунан бирикээс таһаарбыта. Л. Попов

кыһаныы

кыһаныы (Якутский → Якутский)

кыһан диэнтэн хай
аата. Кини [Кууһума] күүстээх кыһаныытынан билигин массыына, сэп-сэбиргэл, дьиэ, типовой хотоннор барыта толору баар буоллулар. А. Софронов
Эбэтин кыһанар кыһаныыта наар сиэнин уотуу этэ — аһын бастыҥын хатаҕалаан аһатара. Далан
Тыл …… бараммат баайын үөрэтии, баһылыырга кыһаныы — суруйааччы мүччүрүйбэт иэһэ. Күннүк Уурастыырап

сэт

сэт (Якутский → Якутский)

аат. Сахаларга былыргы өйдөбүлүнэн, туох эмэ айыыны, улахан алҕаһы, куһаҕаны оҥордоххо мүччүрүйбэт, төлөрүйбэт иэстэбил. ☉ Расплата за неблаговидные деяния, возмездие, кара (по поверью якутов, человек не может злоупотреблять чем-л. безнаказанно)
[Маайа:] Ол сэтигэр бу мэйиитээҕи харахпынан көрбөтөх омугум сиригэр кийиит буоллаҕым буолан, хааһахха хаайтарбыт курдук олордоҕум. А. Софронов
Тыл иччитэ хас биирдии сыыһа саҥарыллыбыт тылга аньыы ааҕар, ити аньыы үксээһинэ сэти үөскэтэр. В. Кондаков
Хаамардар ампаардара умайан хаалбыта, ону кубаны өлөрбүтүн сэтигэр умайдаҕа диэн кырдьаҕастар тойоннообуттара. Г. Угаров
ср. кирг. сэт ‘дурной, неприличный’

көт-мөх

көт-мөх (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Олус эрчимнээхтик түргэнник элэстэнэн кэл-бар; үөрэ-көтө сырыт. ☉ Энергично, быстро, шумно двигаться (появляться, исчезать); быть жизнерадостным
«Дорообо, Иван, бу хантан көтөн-мөҕөн кэллиҥ?» — оонньуу-күлэ тоһуйда Александр. М. Доҕордуурап
Эргиллиэм иннинэ эдэр кыыс элэстэнэн ааста, даамба диэки дайан эрэрдии көтө-мөҕө турда. «ХС»
2. Мэһэйи алдьатан көҥүл сүүрүгүр (өрүс, үрэх туһунан). ☉ Прорвать препятствие (напр., плотину, дамбу) и нестись дальше (о реке)
Үрдүк күргэ ньыгыл сыттыгын көҥү охсон, [үрэх] көҥүл көтө-мөҕө көччүйбүт. С. Федотов
3. Мүччүрүйбэккэ кэмигэр баар буол (дьыл кэмэ кэлэрин туһунан). ☉ Наступать неумолимо (о временах года)
Сыралҕаннаах сылаас сайын кэнниттэн, куолутунан көрдөөх-нардаах күһүн көтөнмөҕөн кэлбитэ. Н. Заболоцкай

талаһыы

талаһыы (Якутский → Якутский)

аат. Тугу эмэ ситиһэргэ дьулуйан туран баҕарыы; туохха эмэ дьулуһуу. ☉ Настойчивое желание добиться чего-л., осуществить что-л.; стремление к чему-л. [Саллааттар] киһи бэркиһиэх төһө да …… өлүк, буорах сытынан тыынналлар, сүрэхтэрэ-быардара тыыннаах, үчүгэйгэ, үрдүккэ, ырааска, сырдыкка талаһыылара хата ордук күүһүрбүккэ дылы. Т. Сметанин
Оччотооҕуга Фёкла Павлова көмүс үлэтэ диэни төрүт билбэтэр да, дьолго талаһыыта бары мунчаарыытын кыайар күүстээҕэ. А. Сыромятникова
Ыччат үрдүк идэҕэ талаһыыта билиҥҥи кэмҥэ саамай сөптөөх. И. Аргунов
Ити ыар түбэлтэ [инбэлиит буолуу] Тит эмчит буоларга талаһыытыгар мүччүрүйбэт биир бигэ дьулууру үөскэппитэ. «ХС»