аат.
1. Урукку туруккун, кыаххын сүтэрии, алларыйыы (киһи доруобуйатын этэргэ). ☉ Потеря сил, былой удали (с возрастом, из-за болезни)
Киил оҕонньор икки ньилбэгэр тайанан, умса түһэн олордо. Дууһаҕа кимиилээх ыар аймалҕаны кытары кырдьыы аргыһа — мөлтөөһүн, кыаммат буолуу, аһыы өйдөбүллэрэ саба халыйан киирдилэр. Н. Лугинов
2. Туохха эмэ уруккутааҕар суолта уурул лубат, аахайыллыбат буолуута. ☉ Ос лабление внимания к чему-л.
Бу дойдуга ходуһа сиригэр болҕомто мөлтөөһүнэ үчүгэй хаһаайын, көрүү-харайыы суоҕуттан. «Чолбон»
Билигин үрдэ тиллибит нуормалар үлэ хаачыстыбата намтааһыныгар эбэтэр сүөһүнү көрүү-харайыы мөлтөөһүнүгэр тиэрдэллэр. ЭБТ
Якутский → Якутский
мөлтөөһүн
мөлтөө
туохт.
1. Урукку туруккун, кыаххын сүтэр, ахсаа (киһи доруобуйатыгар сыһыаран этэргэ). ☉ Стать слабее здоровьем, утратить ловкость, силу, обессилеть, ослабеть
Мин да улам кырдьан, мөлтөөн иһэрим бэрт. Амма Аччыгыйа
Кини кэргэнэ, эдэр сааһыгар элбэх эрэйи көрсөн, доруобуйата эрдэ мөлтөөн, сүүрбэччэ сыллааҕыта өлбүтэ. С. Никифоров. Кырдьан, мөлтөөн бардаххына, Ыалдьар-сүтэр буоллаххына, Төрүт буоруҥ отун сыллыаҥ — Өлбөт мэҥэ уута гыныаҥ. Доҕордоһуу т.
2. Эргэрэн урукку туруккун, кыаххын сүтэр. ☉ Утратить свои прежние свойства, прийти в негодность
Ырбата буур тайаҕы тобулу түһэрэ мөлтөөбүт. Амма Аччыгыйа
Пахай! Былыр үйэтинээҕи ботуруоннар мөлтөөн, тугу да хоторбот буолбуттар. Т. Сметанин
3. Сыыйа күүскүн-уоххун сүтэр, тыыҥҥын таһаар, уоскуйа быһыытый (айылҕа көстүүтүн этэргэ). ☉ Постепенно ослабнуть, стихнуть, утратить силу, мощь, стать меньше в объёме (о явлениях природы)
Куйаас дьэ сыыйа мөлтөөтө. Л. Попов
Хаар мөлтөөн, арыый сырдаан кэллэ. Н. Заболоцкай
Алдьархайдаах силлиэ мөлтүү майгытыйан барбыта. Ж. Верн (тылб.)
△ Күүскүн ыһыкта, намырыы быһыытый. ☉ Стихать, замолкать, терять прежнюю силу
Оһох уота улам мөлтөөн, балаҕан иһэ боруҥуту йан барар, уҥа эркиҥҥэ ханнык эрэ бө дө ҥ күлүкт эр эй э ҥнэһ эллэ р. Амма А ч ч ы г ы й а. Артиллерия ытара мөлтүүрүн саҕана биһиги сөмөлүөттэрбит кэлэн өстөөх бөҕөргөтүнүүлэрин буомбалаабыттара. Т. Сметанин
Умайан мөлтөөн эрэр уот иннигэр эдэрдээх кырдьаҕас …… сирэйдэрэ эрэ нэһиилэ кытаран к ө с т ө л л ө р. Г. Колесов
4. Туохха эрэ уруккутааҕар суолта уурул лубат, аахайыллыбат буолан бар. ☉ Постепенно утратить былое значение для кого-л.
Кистээбэккэ эттэххэ, бурдугу сүөһү аһылыгар анаан ыһыы үөскүөҕүттэн ыла киниэхэ болҕомто олус мөлтөөтө. П. Степанов
Уйбаан иһигэр х о м с а н а а л а а х. О л х о д у һ а с и р и г э р б о л ҕ о мто мөлтөөн, сыл ахсын оттонор сир ситэ оттоммокко улам аччаан иһэриттэн. «Чолбон»
ср. эвенк. мултэде-мии ‘слабеть (о ветре)’, мулту-мии ‘ослабить (узду)’
мөлтөө-ахсаа
туохт.
1. Уру кку туруккун сүтэр, алларый (ыалдьан, кырдьан). ☉ Терять силы, здоровье (из-за болезни, старости)
Кырдьан мөлтөөн-ахсаан барыы ханна барыай? Ол барыта олох кытаанах ирдэбилэ буоллаҕа. Онтон ханна да куоппаккын. Н. Якутскай
Барыта үчүгэй курдуга гынан баран, сотору кини этэ-сиинэ мөл төөн-ахсаан алларыйан барбыта бил либитэ. Н. Кондаков
2. Быстах кэмҥэ мөлтөөн ыл, туох эмэ сабыдыалыгар оҕустар. ☉ Проявить слабость, дать слабину
Ким бу кытаанах күннэргэ мөлтөөн-ахсаан биэрбит, кыра да кыаҕын кэннигэр туттубут …… саллар сааһын тухары саата-кыбыста сылдьыаҕа. Амма Аччыгыйа
Ыраах сиргэ сылдьан мөлтүүр-ахсыыр кыбыстыылаах. Далан
«Устин, хайдах эмэ гынан көмөлөстөххүнэ сатанар, мөлтөөн-ахсаан сылдьар кэммэр үтүөнү оҥорбуккун хаһан да умнуом суоҕа», — дии олорбута хайыһардьыт. Р. Баҕатаайыскай
Якутский → Русский
мөлтөө=
1) слабеть, ослабевать; сдавать; ыарыһах мөлтөөбүт больной ослаб; 2) уменьшаться (по степени, силе); тыал мөлтөөбүт ветер ослаб; тымныы мөлтөөбүт холод ослаб.
Еще переводы: