послелог, упр. вин. п. навстречу; юбилейы көрсө навстречу юбилею; сааһы көрсө навстречу весне.

улыбаться (приятно, радостно); мичээрдээбитинэн туран кэллэ он поднялся навстречу, приятно улыбаясь.

сов. I. разг. (побежать) ой, сүүр; он понёсся навстречу отцу кини аҕатыгар утары сүүрдэ; 2. (помчаться — о лошадях) элээр, сүүр, тэбин.

1) выходить встречать кого-что-л., идти навстречу кому-чему-л.; суолга тоһуй = выйти встречать на дорогу (заранее); 2) ставить, подставлять; ытыскын тоһуй = подставить ладонь; самыыр уутугар иһити тоһуй = подставить посуду под дождевую воду.

1. 1) нареч. прямо, против; навстречу; утары бар= идти навстречу; утары көр = смотреть прямо, в упор; утары тур= а) стать напротив, против кого-л.; б) противодействовать кому-чему-л.; утары эт = противоречить, возражать кому-л.; 2) вопреки кому-чему-л.; утары оҥор = делать что-л. вопреки кому-чему-л.; 2. послелог, упр. осн. и вин. п. напротив, против; прямо; аан утары напротив двери; күнү утары көрүмэ не смотри прямо на солнце; тыал утары против ветра; 3. встречный, противный; утары тыал встречный ветер; утары күүс противоборствующая сила.

туохт. дьөһ.
1. Чопчу уонна тэгилитэр өйдөбүллээх миэстэ сыһыанын көрдөрөн, хайааһын кимиэхэ, туохха эмэ утары хайысхалаах буоларын бэлиэтииргэ туттуллар. ☉ Выражая конкретно- или абстрактно-пространственные отношения, употребляется при обозначении кого-чего-л., навстречу которому совершается действие (навстречу)
Кырдал хонуу үрдүгэр …… Үрдүк үөбэр хонууттан Күнү көрсө эргийэн Көтөн-мөҥөн биэриэххэ. П. Ойуунускай
Кини эмиэ күнү көрсө үүнэр эбээт, күҥҥэ тардыһар. П. Филиппов
Сааһы көрсө, күнү көрсө Салааската сүүрдүөҕүҥ. «ББ»
2. Хайааһын туохха эмэ ананан-туһаайыллан оҥоһулларын көрдөрөргө туттуллар. ☉ Употребляется при обозначении события, которому посвящено и к которому приурочено действие (навстречу)
Элбэх булчуттар быыбар күнүн көрсө кыбартааллааҕы сорудахтарын аһара толорорго соруктаннылар. «Кыым». «Тутаах сыл бастакы аҥаарынааҕы сорудаҕы быыбары көрсө толоруохха!» «Кыым»
3. Бириэмэ сыһыанын көрдөрөн, ханнык эмэ хайааһын, сабыытыйа, көстүү буолар кэмигэр сөп түбэһиннэрэн туох эмэ оҥоһулларын бэлиэтииргэ туттуллар. ☉ Выражая временные отношения, употребляется при обозначении действия, события, явления, ко времени наступления которого совершается действие (к)
Кинилэр уочараттара, бүгүн остолобуой аһыллыытын көрсө аан ыксатыгар түбэһэн, дьолломмут саҕа санаммыттара. Эрилик Эристиин

прил. 1. утары иһэр, утары (движущийся навстречу); аара баар, аара түбэспит, аарааҥы (находящийся по пути); встречный ветер утары тыал; встречная деревня аара баар дэриэбинэ; 2. (ответный) хардары; встречный план хардары былаан; 3. в знсч сущ. м. көрсүбүт киһи; спросить дорогу у встречного суолу көрсүбүт киһигиттэн ыйыт; # первый встречный көрбүт эрэ киһи, түбэһиэх киһи; встречный и поперечный ханнык баҕарар киһи, ким баҕарар.

туохт. Бэйэҕинэн киирэн биэр (хол., туох да эрэйэ суох булт тосхойорун туһунан). ☉ Выйти прямо на кого-л., подставиться, находиться на виду, как бы напрашиваясь (на выстрел — напр., о звере, вышедшем навстречу охотнику)
Туртас муҥнаах тоҥон-аччыктаан бэйэтэ кэлэн сыҥаламмыт муҥа дуу? Н. Заболоцкай

предлог с род. п. 1. (напротив) утары, утарыта, туһунан; против дома сад дьиэ утарыта сад баар; 2. (навстречу) утары, өрө; плыть против течения сүүрүгү өрө уһун; против ветра тыалы утары; 3. (вопреки) утары; против его ожиданий кини күүппүтүгэр утары; 4. (враждебно) утары; он настроен против меня кини миитин утары санаалаах; 5. (для борьбы с кем-чем-л.) утары; лекарство против гриппа гриби утары эмп; 6. (по сравнению) тэҥнээтэххэ, =тааҕар; рост продукции против прошлого года былырыыҥҥытааҕар бородууксуйа улаатыыта; 7. в знач. сказ, утары буол; ты согласен? — Нет, я против эн сөбүлэһэҕин дуо? — Суох, мин утарыбын.

сыһ.
1. 1. Сөп түбэспэккэ, хос хатталаһар, хоһулаһа барар гына (хол., туох эмэ бэйэ-бэйэтигэр тиксиитин этэргэ). ☉ Так, чтобы концы или края чего-л. не примкнули друг к другу, а наложились друг на друга, смещаясь
Ыаҕайа эркинэ буолар туоһу киэпкэ эргитэ тутан көрдөххө уһуктара хардары барар буолуохтаах. ГПП ТО
Ыксаан, суолу туораан иһэн самасыбаалга киирэн биэртим. Онно тааһым уҥуоҕа түөрт сиринэн тостубут, хардары барбыт. ОҮҮА
2. Утары, утары хайысхаттан. ☉ Навстречу кому-л.
Ананий дьонун бырастыылаһан атаарда. Хардары суотчут киирэн кэллэ. М. Доҕордуурап
Сеня тахсарын кытта хардары быыһык саҕынньахтаах икки киһи киирэн кэллилэр. Эрилик Эристиин
3. Аһары, куоһары. ☉ Превосходя (чей-л. результат)
Онус кылааһы бүтэрбит Аня Протопопова ити сайын хас биирдии ынаҕыттан 1500 киилэ үүтү ыан бастыҥ ыанньыксыттары хардары түспүтэ. Үлэ үө. Мустарааччы …… оҕустарааччылары хардары анньан ситэн иһэрин сөбүлүүр. Ходуһа х.
4. көсп. Кимиэхэ эмэ хоруйдаһан, эппиэттэһэн. ☉ Отвечая, в ответ кому-л. (на вопрос, на реплики)
«Төбөҕүн бэйэҕин кытта илдьэ сылдьаҕын дуо?» — диэн хардары ыйытааччы. М. Доҕордуурап
«Бэйи эрэ, доҕоор, ол туох бырааһынньыга буолла?» — Харыйаан хардары ыйыта тоһуйда. А. Бродников
«Улахан туох да сонун суох. Эһиги бу куоракка айаннаахтаан иһэҕит дуу?» — эһэм хардары ыйытар. С. Маисов
5. көсп. Кимиэхэ-туохха эмэ иэс ситиһэн, боруостаһан; кимиэхэ-туохха эмэ утарылаһан. ☉ В ответ кому-л. на что-л.; навстречу кому-чему-л., против кого-чего-л. (выступить)
Дыгдалан уола хайыһарын уһулан ылан, хардары далайан [Дьөгүөссэни] хаптаччы охсон түһэрдэ. М. Доҕордуурап
Сиидэрэп иккиһин охсон эрдэҕинэ, Малыыкаан хардары сырбатта. Күндэ
Өстөөх күүһэ өһүллүбүтэ. Сэбиэскэй сэриилэр хардары кимэн киирбиттэрэ. ЭБЭДьА
2. даҕ. суолт. Туохха эмэ утары хайысхалаах, ураты дьайыыны оҥорор. ☉ Встречный, взаимный
Фашистар хардары атаакаттан өмүттэн, аанньа ытыаласпакка, тыаҕа куоттулар. Д. Кустуров
Харалар хардары кимиини оҥороллор, ити үгүс түбэлтэҕэ көмүскэнии үчүгэй ньымата буолар. КА СОоО II-III
Ол кэннэ «Дьоҕус уонна орто урбааны өйүүр мэхэньиисим: мониторинг, хардары сибээс» диэн диспут ыытылынна. «Кыым»
♦ Күлүгүн быһа (хардары) хаам- пат — иннин быһа хаампат диэн курдук (көр илин I)
Бочуона саҥас тугу да көрбөт курдук буолан хаалла. Хобороос туһунан да истэрэ киниэхэ кытаанах. Ол баҕайы хара күлүгүн хардары хаампыты көрбөтөҕө. А. Сыромятникова. Уҥуоҕа (сүһүөҕэ) хардары барар — киһи илистэр, сылайар, сылааргыыр (үлэтэ). ☉ Изнемогать, ног под собой не чуять (от усталости)
[Макаар оҕонньор:] Хотуммут аах бурдуктарын тардабын диэн уҥуоҕум хардары баран, сытан сынньанным. А. Софронов
[Быһыт тутуутун туһунан] «Маһын үлэтэ диэн ырыа буоллаҕа дии, — диэтэ Лука — Буорун үлэтэ, киһи сүһүөҕэ хардары барар, ыар үлэ буолуо». М. Доҕордуурап
Ходуһаттан атыыр үөрүн үүрэн сырсарыгар аҕылаабытын, уҥуоҕа хардары барбытын аһараары оҕонньор халдьаайы анныгар охтубут маска олордо. КН ПБ. Хардары бар — дьүдьэй, ыр, иин-хат (хол., ыарытыйан биитэр күүстээх үлэттэн). ☉ Вянуть, чахнуть, хиреть (напр., от болезни или от непосильного труда)
Биир үксүн онон да [аалларан ыалдьан] хардары бардым. М. Доҕордуурап. Хардары уун — иэс төлөс, боруостас. ☉ Ответить чем-л., отплатить
Үөрэхтээх өйө эбиллэн Билиитэ да кэҥээтэр, Харчыта да элбээтэр, Хааччынара холоон ини. Хардары уунара эбэтэр Хатаҕалыыра суох ээ кини. С. Тимофеев