1) валяться, кататься (о лошади); атыыр ааҥнаабыт суола след валявшегося жеребца; ср. тиэй = II, күөһэлий =; 2) наседать, обступать со всех сторон; нагрянуть; алдьархай бөҕө ааҥнаата нагрянула страшная беда; тоҕо ааҥнаан киир = вторгнуться, ворваться; нагрянуть.

туохт. Ыган тиийэн кэл, ааҥнаа (улахан иэдээн-алдьархай, өлүүсүтүү туһунан этэргэ). ☉ Наступить, нагрянуть, навалиться (о больших бедствиях)
Мин аҕаһым Ытык Хахайдаан обургу, кэл эрэ! Өлөр күн дьэ үтүрээтэ, хаалар күн дьэ хаххалаата, суон ойуур курдук өһөх хааны үктэллэнэн кэлэн, дурда буол эрэ. Саха фольк. Сэрии үтүрээн киирбит сирдэриттэн куотан дойду улаҕа өттүн диэки баран иһээччи мөлүйүөнүнэн дьон хоргуйан өлбүттэрэ. Эрилик Эристиин
Ол үлүгэрдээх өлүү үтүрээбититтэн ханнык албаһынан ордон хаалабыт? Үтүө сүбэҕиттэн бэрис. Р. Кулаковскай

туохт.
1. Дохсуннук, балысханнык саба халыйар курдук, кыамтата суох кэл-бар (хол., киһи-сүөһү халҕаһата); модуннук дьулуруйан айаннаа (хол., күүстээх техника эҥин туһунан). ☉ Двигаться неудержимой лавиной, толпой (напр., о стаде животных, массе людей); двигаться несокрушимой силой (напр., о мощной технике)
Кинилэр кэннилэриттэн сотору улахан дьон уонна көлөлөөхтөр тоҕо ааҥнаан кэллилэр. М. Доҕордуурап
[Хаҥыллай:] Аҕаа, халыҥ элбэх кыргыс сэриитэ Тоҕо ааҥнаан иһэр! И.Гоголев. Ардыгар, мэйилэ кыыла тыһыынчанан ааҥнаан кэллэҕинэ, табаҕын да халты харбатан, дьукку сотон илдьэ барааччы. В.Протодьяконов. Айманар муора урсунун Аймаммакка тоҕо ааҥныыр Борохуот хоту чолбону Суолдьут оҥостон айанныыр. С. Данилов
△ Муһун, тоҕуоруй, аалыс (элбэх киһи-сүөһү, техника эҥин биир сиргэ бөлүөхсүбүтүн этэргэ). ☉ Собираться, скучиваться, толпиться в большом количестве (напр., о людях, технике, скоте). Тэлгэһэҕэ массыына бөҕө ааҥнаабыт
□ Араас омук тоҕуоруйбут, киһи-сүөһү ааҥнаабыт сирэ үһү. И. Никифоров
2. көсп. Мүччүрүйбэт курдук адаҕый, ыган тиийэн кэл (араас өлүү, алдьархай, быһылаан буоларын этэргэ). ☉ Неминуемо обступать, наступать, нагрянуть (о беде, несчастии, бедствии)
Өлүү бөҕө үтүрүөтэ, алдьархай бөҕө ааҥнаата, кыайтарар-хотторор күнүм кэллэ! Ньургун Боотур
[Варвара:] Этэллэрин курдук, сэрии үөскээбит буоллаҕына, оттон алдьархай ааҥнаатаҕа дии. С. Ефремов
Туох-ханнык буолабыт — Өлөр өлүү ааҥнаата быһыылаах. Д. Очинскай
Арахсар тиһэх түүннэрэ адаҕыйан, ааҥнаан тиийэн кэлбитэ. Н. Заболоцкай
△ Саба халыйан кэл; бүрүүкээ, сабардаа (үксүгэр айылҕа көстүүлэрин этэргэ). ☉ Грянуть, наступать, ударить, лютовать (обычно о стихийных природных явлениях)
Хотун Амма хото ааҥнаан, Хочо алаас уунан аллан, Хаһан эмэ дэҥҥэ биллэр Халыан элбэх хаас-кус киирэр. Күннүк Уурастыырап
Ахсынньы анысхан тымныыта Ааҥнаан, аҥааттан турдар да, Ыҥыыр атынан маныыллар сылгыны. М. Ефимов
Кинилэртэн [айан көтөрдөрүттэн] үгүстэрэ сыллата ахсын уот кураан эбэтэр ыаҕастаах уунан кутар ардах ааҥныыр оройуоннарыттан тэскилииллэр. ББЕ З
3. Эмискэ тиийэн кэл, баар буол (үксүн күүтүллүбэтэх киһини сөбүлээб. этэргэ). ☉ Вдруг нагрянуть незваным гостем (о неожиданном приходе нежелательного человека)
«Бу хантан ааҥнаан иһэр киһигиний?» — Киргиэлэй көхөлөөхтүк кэпсэтиэх курдук тылласта. И. Никифоров
Федора Валерьевна, маннык соһуччу ааҥнаабытым иһин бырастыы гын, ол эрээри биир суолу этэр баҕа ааспакка-арахпакка үүйэн-хаайан бу эн дьиэҥ модьоҕотун атыллаатым. Е. Неймохов
[Тэрэнтэй:] Истии-билии элбэх, куоратынан-тыанан куттал улааппыт. Манчаары ааҥнаата, Омуоча тунуйда дииллэр. В. Протодьяконов
4. Көнтөрүктүк, мөдөөттүк күөлэһийэн сырыт, сыылар курдук буол (олус суон, мөдөөт киһи туһунан). ☉ Двигаться, неуклюже переваливаясь, как бы ползать, тащиться
Ар-дьаалы ыраахтааҕы Антах, ыраах-ыраах, Алаас-сыһыы саҕатыгар Ахталыйа ааҥнаабыт... Эллэй
△ Олоххун булунан, өтөрүнэн турбат курдук олор, быһа олорон таҕыс. ☉ Надолго засесть, сиднем сидеть
Дьыбаан орону дьылҕалаан, Быһаҕаһын былдьыыр, Онно олорон баран турбат, Ааҥнаан баран арахпат. Өксөкүлээх Өлөксөй
5. Төкүнүй, үҥкүрүй, тиэй (хол., сылгыны этэргэ). ☉ Кататься, валяться, переваливаясь с боку на бок (обычно о лошади)
Ытык атыыр ааҥнаабыт суола сүппэт үһү (тааб.: өтөх). Хара биэ ааҥнаабыта харааран хаалар үһү (тааб.: дьиэ онно). ПЭК СЯЯ

туохт.
1. Күрүөнү алдьатан иһигэр киир эбэтэр таһыгар таҕыс (сүөһү туһунан). ☉ Проникать внутрь какого-л. огороженного места или выбираться наружу, проломив изгородь (о скоте)
Күөттэ Дьөгүөр саһарчы буһан эрэр бурдугар биир оҕус күрүөһүлээн киирбитин, күрүө тоһоҕотун тутан баран, эккирэтэн сырсыакалаһан эрэр эбит. А. Софронов
[Оҕус] түүн кыбыы аанын күрүөһүлээн тахсан, тыа саҕатыгар ыраах мэччийэ сылдьар эбит. Амма Аччыгыйа
Мантан саас ыаллар сүөһүлэрин мэччитэ таһаарар буолуохтара, оччоҕуна күрүөһүлээн киирэннэр отун сыыһын биирдэ салаан кэбиһиэхтэрэ. Сэмээр Баһылай
2. көсп. Туохха эмэ күүскүнэн ороос. ☉ Насильно вмешиваться во что-л. Ол мөккүөртэн кырдьыккын хайдах дакаастыыр кыахтааххыный? Этэр былааннаргын олоххо киллэрэҥҥин эрэ
Онуоха эн сороҕор күрүөһүлээн ылаҕын, эбиитин биригэдьиириҥ уурайа сатыыр. У. Нуолур
Кинилэр [дьахталлар] эр дьон кэпсэтиитигэр мээнэ күрүөһүлээн киирбэт эбиттэр. «ХС»
3. көсп. Алдьатар, өлөрөр-өһөрөр санаалаах ким эмэ олорор сиригэр-уотугар соһуччу баар буол. ☉ Нагрянуть куда-л. с целью разрушения, истребления
Абааһы атаҕастаата, Көстүбэт ууһа күрүөһүлээтэ. Көрдөһөр бөҕө күттүөннээх, Ааттаһар бөҕө ахсааннаах, Хайдах эмэ гынаҥҥыт Күдэн күүстэ, Одун хаан уохта Ууран-тутан биэриэххитин Төһөхачча буолуой? Тоҥ Суорун
Муус устар сүүрбэ биэс күнүгэр үрүҥнэр куорат үс өттүттэн күрүөһүлээн киирдилэр. «ХС»