сов. 1. (наполниться воздухом) үлүн, үрүлүн; 2. (распухнуть) үлүн, дарбай.

II сов. уст. (наполниться, проникнуться) туол; моё сердце исполнилось радости мнн сүрэҕим үөрүүнэн туолла.

с. 1. (по гл. наполнить) толоруу, толору кутуу; 2. (по гл. наполниться) туолуу; # пульс хорошего наполнения мед. үчүгэй тэбиилээх пульс.

сов. 1. (натечь) кутулун, киир; 2. чем (наполниться) туол; глаза налились слезами харахтара ууланнылар; 3. (о плодах и т. п.) (толору) ас кут, астый; # глаза налились кровью харахтарын хааннааҕынан көрдө.

1. дьэгдьий диэнтэн көстө түһүү. Дьиэ иһэ дьэгдьис гына түстэ. П. Тобуруокап
2. Сэргэхсийэ, чэпчии, саҥалыы күүстэнэ-уохтана түс. ☉ Взбодриться, наполниться силой и энергией
   Тымныы уунан суунаат, дьэгдьис гына түһэбин. «ХС»
   Мин, чаас аҥаарын курдук сылаас ууга угуттанаммын, дьэгдьис гына түстүм. Я. Козак (тылб.)

собирать ягоды; отонноотоххо оҥоойук туолар погов. собирать по ягодке — лукошко наполнится (соотв. капля по капле— море будет).

I
туохт.
1. Туохтан эмэ ууҥ көтөн, кыайан утуйума эбэтэр утуктаабыккын аһар. ☉ Проснуться, потерять сон в силу каких-л. внешних обстоятельств
Мотуор тыаһынан уйгууран Холкуос ыала уһугунна, Көмүөл күүһүнэн оргуйан Үлэ күнэ саҕаланна. А. Абаҕыыныскай
Оҕонньор чуумпуран иһийбит дьиэтигэр бэйэтин муҥар буһан, утуйар уута уйгууран, уйулҕата көтөн сытта. П. Аввакумов
Дьон ол аймалҕаны истэн, уулара уйгууран уһуктубуттар. ҮҮА
2. Туохтан эмэ олус, күүркэй, өрүкүй. ☉ Оживиться, наполниться жизнью; взбодриться
Үстүөпэбит тапталга уйгууран аанньа утуйбат буолбут быһыылаах. М. Доҕордуурап
Олох күүрээнэ миигин өрүкүттэ, Уйгуурдум. Долгуйдум. Умайдым. Д. Васильева
Николай дууһата уйгуурбутун драматург ылыннарыылаахтык быһаарар, мындырдык ойуулуур. «Чолбон»
△ Улахан саҥананиҥэнэн, күйгүөрүнэн туол, айман, сэргэхсий. ☉ Наполниться весёлым шумом-гамом, гомоном
Киэҥ иэнэ киһинэн туолан Унаар хочобут уйгуурда. Күннүк Уурастыырап
Киэһэ интэринээт иһэтаһа оҕо аймах саҥатынан уйгуурбута. П. Аввакумов
Кус-хаас саҥата, көтөр бииһин ырыата уйгууран турда. В. Сыромятников
II
даҕ. Туохтан да хааччахтаммат, тутуллубат, көҥүл-босхо барбыт. ☉ Свободный, вольный, лишённый стеснений, ограничений
Кэлэр кэммит Кэскилиттэн, Устар олох Уккууруттан, Уйгуур санаа Уһууххайда. Күннүк Уурастыырап. Умнубутум, сырдык бакаал Төлөнүгэр оҕустаран, Улдьаа сылдьыы, уйгуур санаа Уодаһыныгар кыайтаран. Н. Босиков
Мэник-тэник, кулун босхо сылдьар оҕолору: «Ээ, дьэ, уйгуур дьон», — дэниллэр. ЧМА ЭТНББ
ср. уйг. уйҕур ‘уйгур’
III
1. аат. Омугунан уйгуурдарга (хотугулуу-арҕааҥҥы Кытайга, Орто Азия сорох өттүгэр, Афганистаҥҥа олорор омук) киирсэр киһи. ☉ Уйгур (представитель народа, живущего на северо-западе Китая, в нек-рых районах Средней Азии и Афганистана)
Биһиги, уйгуурдар, сахалар, Бэрт былыр биир кэргэн этибит. «ХС»
Саха омук бастакы төрүттэрэ-уустара соҕуруу диэкиттэн этэ. Онуоха түҥ былыргы түүрдүү тыллаах уйгуурдар, Енисей кыргызтара (хакаастар) уо. д. а. — буолбуттара. «Кыым»
2. даҕ. суолт. Уйгуур омугар сыһыаннаах. ☉ Уйгурский
Иирээн абааһытын төрдүн Тоҕус Уйгуур кыргыттара, эбэтэр кыргыттарын төрдө диэн ааттыыллара үһү. БСИ ЛНКИСО-1938
Саха уонна уйгуур поэзияларын тыла биир төрүттээх буолан ритм үөскээһинигэр маарыннаһар түбэсиһиилэр бааллара ити чахчылар дириҥ силистээхтэрин өссө төгүл бигэргэтэр. Н. Тобуруокап