язвительный, ядовитый; насмешливый; эҕэлээх мичээр язвительная усмешка.

1) иносказательный; 2) иронический, насмешливый; шутливый; үгэлээх тыл насмешливые слова; үтүө киһи үгэлээх погов. добрый человек любит шутить.

даҕ. Киһини ыыстыырабалыыр, сүлүһүннээх. ☉ Злобно-насмешливый, язвительный
Куоппутум дьон сэмэтиттэн, Өстөөх сүстээх хайҕалыттан, Кэргэммиттэн, таас дьиэбиттэн, Куорат куолдьаар олоҕуттан. С. Данилов
Уо-аай, тылыҥ сүстээх, Хараҕыҥ тымныы уоттаах! Киһи этин сааһын аһар. М. Тимофеев

даҕ. Элэк-хаадьы, оонньуу-күлүү оҥостор, тэбэнэтирэр. ☉ Ироничный, насмешливый, шутливый, озорной
Бэрээдэги кэһээччи аҕыйах дьээбэлээх оҕо баара буортулуур диэн буолар. Софр. Данилов
Дабыыт Сэмэнэбис …… уутугар-хаарыгар киирбиттии, чөрбөйбүт, хараҕар дьээбэлээх уоттар кылахачыспыттар. П. Аввакумов
«Хайа, моой отчут, төһөнү бүгүн кыайдыҥ?» - Света куолаһыгар дьээбэлээх дорҕооннор иһилиннилэр. «ХС»

даҕ. Кими эмэ хайа эрэ өттүнэн хаарыйар суустаах, тарбааһыннаах, кыһыылаах (хол., тыл-өс). ☉ Язвительный, колкий, насмешливый (напр., о слове)
Кыыс да хаана-сиинэ уларыйда, урукку саҥарар куолаһыттан туспатык, хайдах эрэ эҕэлээх соҕустук саҥарда. А. Софронов
Кырдьаҕас киһиттэн түктэри майгыннаах, наһаа кырыктаах, аны үгэтэ-хоһооно, эҕэтэ суох сүгүн кэпсэппэт. Н. Лугинов
Мин кинини сөбүлээбэппин — мэлдьи эҕэлээх, элэктээх! Н. Габышев

даҕ.
1. Туус булкаастаах, туус амтаннаах, тууһаммыт. ☉ Содержащий в своём составе соль, с солью, солёный. Туустаах уу. Туустаах балык.
□ «Оҕолоор, — учуутал илиитин уунна, — бу туустаах күөл». И. Данилов
2. көсп. Ыыс-бурут тыллаах, абалаах, бэтэлээх. ☉ Язвительно-насмешливый
Тылгыт суустаах диэбиппэр — этииҥ туустаах диэтилэр. Күннүк Уурастыырап
Мин куорат сонунуттан саамай туустааҕын кэпсии турдахпына, кини биэстэ-алтата сыҥааҕырдаан айаҕа аппайда. «ХС»
♦ Туустаах тумус — киһини кыһытарабардар, ыыс-бурут тыллаах-өстөөх киһи. ☉ Человек, отличающийся злой насмешливостью, желанием уязвить
[Суодалба Уол саҥата] Абалаах айах айдаана иһилиннэ, Туустаах тумус Чугдаана иһилиннэ. П. Ойуунускай
Сорох туустаах тумустаахтар этэллэринэн, Болот аҕата суостаах тойоҥҥо дьаамсыгынан анаммытын иһин бэйэтин уолчааныгар, Болокко, махтаныахтаах эбит. Н. Заболоцкай
◊ Туустаах балык кор балык. Туустаах балык сиэтилэр

аат.
1. Киһи духовнай, материальнай, культурнай сыаннастары оҥорон таһаарбыта. ☉ Создание материальных, духовных, культурных ценностей, творчество
Киһи бэйэтин үлэтин үрдүк таһымҥа таһаарыахтаах, үлэ уус-уран айымньы таһымыгар тахсыахтаах, үлэ — айар айымньы суолтатын тутуохтаах. П. Ойуунускай. Культура дьиэтигэр — оҕолор, дьахталлар айымньыларын, оҥоһуктарын көрүү, спортивнай күрэхтэһиилэр ыытыллаллар. Д. Пухов
2. Киһи өйүн, талаанын күүһүнэн айыллыбыт духовнай, культурнай сыаннастар. ☉ Духовные, культурные ценности, сотворенные умом и талантом, доставляющие людям эстетическое удовольствие. Литературнай айымньы. Искусство айымньыта. Музыкальнай айымньы
□ Уус-уран айымньыга оҕо кэрэхсэбилин үөскэтии, киниэхэ айымньы идейнэй күүһүн, уус-уран кэрэтин арыйан көрдөрүү уустук дьыала. Софр. Данилов. Маннык айымньылар [үгэлэр] саха да фольклоругар эмиэ бааллар. Д. Сивцев
3. Киһи (таҥараттан, үрдүк айыылартан айыллыбыт «харамай» диэн өйдөбүлгэ, билигин үксүгэр элэк дэгэттээх). ☉ Человек (как существо, созданное богом; обычно имеет насмешливый оттенок)
Уолаттар! Истэҕит дуо? Миша айылҕа бастыҥ айымньыта, сайдыы чыпчаала үһү! Н. Лугинов
Мин дуона суох өйбүнэн-санаабынан чуолкайдык өйдөөн эрэбин эбээт …… барыта кини [айыы таҥара] бэйэтин айымньытыгар [киһиэхэ] муҥура суох тапталын түмүгэ буоларын. Л. Толстой (тылб.)

даҕ.
1. Дьону хаадьылыырын, дьээбэлиирин сөбүлүүр, дьээбэтинньик идэлээх. ☉ Устраивающий смешные проделки, шутливый, склонный к озорству
Дьэ, бу уол бэрт дьиибэлээх уол, туох эрэ улахан дьиибэни санаабыта буолуо. П. Ойуунускай
Уой, Петя, дьиибэлээх да уолгун ээ, хайа эдэр киһи кыыска «дорообо» диэн баран, баһын эрэ тоҥхос гыннарар үһү. С. Ефремов
Кини туох да куһаҕан санаата суоҕун иһин, ис-иһиттэн тэбэнэттээҕэ, дьиибэлээҕэ, дьону үтэн-анньан, тургутан көрөр идэлээҕэ. ВНГ ГОПХ
2. Киһи өйдөөбөт, киһини дьиктиргэтэр туох эрэ уратылаах. ☉ Необычный, непонятный, странный
Ол эрэн көстүбэт буолуохпун Билигин, кэбис, баҕарбаппын: Уон араас дьиибэлээх оҥоһуугун Соҕотох төбөбөр ылыммаппын. П. Тобуруокап
Дьикти сэп банаар дьиибэлээх да буолуо. Сииктээх сиргэ уурдахха сиилэтин ситиэ, Ууга уктахха - умайан күлүмнүө. Күн Дьирибинэ
Ким эрэ дьиибэлээх боппуруоһу ыйыппы-тыгар дьоннор күлсэн күүгүнэстилэр. В. Протодьяконов
3. Дьону атаҕастабыллаахтык күлүүэлэк оҥостон көччүргүүр идэлээх. ☉ Любящий зло потешаться, издеваться над людьми
Доодор кулуба хайа да былыргы саха тойотторуттан, баайдарыттан ордук суостаах, ордук баттыгастаах, ордук дьиибэлээх киһи эбитэ үһү. Саха фольк. Сир уйбат Сидьиҥ дьиибэлээх сиргидэх Бэлэһин бэтэтин. ТТИГ КХКК
Кини олус өйдөөх буолан баран, дьиибэлэрдээх, дьэбир майгыннаах киһи. Л. Толстой (тылб.)
4. Туох эрэ дьиибэни оҥороору гыммыт курдук көрбүт, тэбэнэттээх (харах туһунан). ☉ Озорной, хитрый, насмешливый (о взгляде, глазах)
Кини Ньомор Турантаайап сып-сырдыгынан уонна дьиибэлээх кыымнарынан ыһыахтаммыт харахтарын мыналыччы көрөн кэбиһэр. Л. Попов
Полковник Беляев элэктээбит курдук дьиибэлээх харахтарынан өрүс уҥуор диэки көрөр. Т. Сметанин
Уртуут курдук хамсыы, куруук күлэ сылдьар дьиибэлээх харахтардаах уол учууталлары бэйэлэриттэн таһаарара. «ХС»

I
1. аат. Кыһыннары хагдарыйбат мутукчалаах, отоннуҥу күөх туораахтаах сэппэрээк үүнээйи. ☉ Можжевельник
Кытыаны уматан кэҥэрдиилээбиттэрэ кэҥэриини кычыгылатар. С. Федотов
Ойуурдарга араас сэппэрээктэр: биэ эмиийэ, моонньоҕон, дөлүһүөн, …… кытыан уо. д. а. үгүстүк үүнэллэр. МЛФ АҮө
Кытыан туораахтара күөх отон көрүҥнээхтэр, тас өттүлэриттэн буоска урсунунан бүрүллүбүттэр. КВА Б
2. даҕ. суолт., көсп. Хатыылаах, тыйыс (саҥа, тыл туһунан). ☉ Язвительный, насмешливый, колючий (о слове, речи)
Анфиса пиэрмэҕэ кэлэн хотоҥҥо киирээтин кытта Хобороос эмээхсин хатыылаах хараҕынан, кытыан тылынан көрүстэ. С. Федотов
◊ Кытыан от — үрдүк умнастаах, кыра кубархай сибэккилэрдээх, ньолбуһах сэбирдэхтээх куруҥҥа үүнэр от. ☉ Кипрей узколистный
Микиитэ үрдүк кытыан от быыһыгар түһэн хаалла. Амма Аччыгыйа
Киһитээҕэр үрдүк кытыан оттор быыстарыгар араас көтөрдөр ыксалаһа уйа туттунан ууһуур эбиттэр. Амма Аччыгыйа
ср. тюрк. кат ‘твердый’
II
даҕ., эргэр.
1. Үгүс, элбэх. ☉ Многочисленный, обильный, множественный
Кытыан билэ дьоннорум, Кырдьаҕастыын-эдэрдиин, Кыһанан туран үлэлээриҥ, Кыайыы дьолун уһанаарыҥ. Нор. ырыаһ. Кылаан хотуур кынаттаах Кытыан элбэх доҕоттор, Массыынабыт кэнниттэн Барсымахтаан хаалыаҕыҥ. И. Чаҕылҕан
2. Үүнэн иһэр, эдэр. ☉ Растущий, молодой
Бүлүү эбэм! Кыһыл кумах кытылларыгар Кытыан ыччат Кыынньан мустар. А. Николаев. Даадар диэн от үрэх лиҥкинэс тииттэри, ыт мунна баппат кытыан сиһиктэри быыстарынан устан намылыйар. «ХС»
Ыһыахха бэлэмнэнэн, кытыан биэлэри тутан кымыстыыр буолта. «ХС»
3. Үтүө, кэрэ. ☉ Красивый, прекрасный
Кыталык курдук Кытыан маҥан кыргыттар! П. Ойуунускай
Онно бастыҥ сибэккилэр — кытыан ымыйа кыргыттар. С. Данилов
Уолан дьэрэлик уолаттар, Кытыан кырылас кыргыттар, Холкуос хорсун дьонноро Түмсэн төгүрүһэн тураммыт Туойан чоргуйан эрэбит. М. Доҕордуурап

1. даҕ.
2. Үөн буолбут, үөн ыспыт. ☉ Червивый. Үөннээх тэллэй элбээбит
   □ Үөннээх эт сүгэһэрдээх, Буордаах эт аһылыктаах, Муҥутуур түөкүн аатырбыт Мин муҥнаах буоллаҕым. С. Зверев
   Оччоҕо аатырар Темза өрүс кирдээҕиттэн, кылы кырбаабыт курдук кыймаҥнас үөннээҕиттэн сиргэнэн турабын. П. Филиппов
3. көсп. Хаадьыланарын сөбүлүүр, дьээбэлээх-хооболоох. ☉ Насмешливый, хитрый, ехидный
   Тылыгар киллэрэн эрэриттэн үөрэн тойоно үөннээх баҕайытык мичээрдии-мичээрдии, эмиэ саҥаран сыыбырҕатар. Н. Якутскай
   Кыл Сэлээппэ [киһи] харахтарыгар үөннээх кыымнар көстүтэлээбиттэрэ. Л. Попов
   Диэличчи көрбүт саһархайдыҥы киэҥ харахтара туох эрэ элэктиир үөннээх кыымнарынан килбэчиһэллэрэ. «Чолбон»
4. аат суолт.
5. Элэк-хаадьы оҥосторун сөбүлүүр, дьээбэ-хообо киһи. ☉ Человек, любящий язвить, насмехаться, насмешник
   Эрэйдээҕим сонун сыыһын хайа үөннээх муокастаабыта дуу, туһалаабыттарын дьүһүнэ эбитэ дуу, ыйаабыт сириттэн киллэрэн оһох кэннигэр бырахпыттар. Амма Аччыгыйа
   [Кэтириинэ:] Тугу-тугу кыҥынайаҕын уоһуҥ иһигэр, үөннээх? Н. Түгүнүүрэп
   «Оо, үөннээх!» — эдьиийим мүчүйдэ. «ХС»
6. Дьээбэ-хообо, элэк-хаадьы. ☉ Насмешка, колкость, ирония
   Дима хайа да бэйэлээх киһи тугу эмэ ыйыттаҕына, туох эмэ дьээбэлээҕи, үөннээҕи булан эппиэттиир бэйэтэ, бу сырыыга тугу да тобула охсубатаҕа. С. Федотов
   Үөннээҕи саҥараары гыннаҕына хараҕын араастаан көрөн турулуҥнатааччы. В. Протодьяконов
   Кини дьону күллэрэрин, тугу эмэ үөннээҕи, тарбааһыннааҕы этэрин таптыыра. «ХС»
   ◊ Үөннээх сөтөл — сэллик аһаҕас, олус сыстыганнаах формата. ☉ Открытая форма туберкулеза
   Үөмэн-үөмэн Үөннээх сөтөлгө дьүөрэлэһэбин. Эриэккэс бэтиэхэ, Дьикти кубулҕат Хатан дьаарай табаах диэн Мин аххан буолабын. С. Зверев
   Кини сүүрбэ түөрт саастааҕар үөннээх сөтөл буолан, Баайаҕаттан Уолбаҕа сыарҕалаах атынан тиэллэн кэлбитэ. АЕД КЧ