прил. I. (неверный, ошибочный) сыыһа, сымыйа; неправильное суждение сыыһа тойоннооһун; 2. себе суох, сыыһа, халы--мааргы; у него неправильные черты лица кини сирэйин быһыыта халы-мааргы; 3. (не такой, какой нужен, несправедливый) сыыһа; неправильный поступок сыыһа быһыы.

даҕ., кэпс. Киһини бутуйумтуо, куһаҕан суолга киллэрэрин сатыыр уонна ону кэрэйбэт идэлээх. ☉ Склонный вводить кого-л. в заблуждение, наталкивать на неверный поступок, действие
«Оо, Айдар! Бутуурдаах, булкуурдаах табаарыскын ээ», — дии санаата Аркадий. Н. Лугинов

1. ошибка, промах || ошибочный, неверный || ошибочно, неверно; по ошибке, нечаянно; алҕас санаа ошибочное мнение; алҕас эттим я сказал (это) по ошибке; алҕаһы оҥордум я сделал ошибку; тылга тииһэр киһи алҕаһын үксэтэр посл. кто напрашивается на спор, тот умножает свой ошибки; 2. напрасно, зря; алҕас кэлбиппин оказывается, я пришёл напрасно.

I 1. ошибка, неверность || ошибочный; неверный, неправильный || ошибочно; неверно, неправильно; сыыһа өйдөбүл ошибочный взгляд на что-л.; боппуруоһу сыыһа туруоруу неправильная постановка вопроса; сыыһа иһитиннэрии неверная информация; сыыһа буруйдааһын несправедливое обвинение; сыыһаны көннөрүөххэ исправить ошибку; кини миигин сыыһа өйдөөбүт он понял меня неправильно; 2. мимо; невпопад; сыыһа бырах = бросить мимо; сыыһа саҥар = сказать что-л. невпопад; сыыһа үктээ = прям., перен. оступиться.
II 1) частица модальная, образует сущ. с уменьш. знач.: түннүк сыыһа окошечко; аҕыйах бэрэбинэ сыыһа наада нужно несколько брёвнышек; 2) образует сущ. с уменьш.-ласк. знач. и выражает ласку, жалость, сочувствие: оҕом сыыһа деточка моя; чыычааҕым сыыһа птенчик мой; эрэйдээҕим сыыһа бедняжка моя; сэгэрим сыыһа голубушка моя.

1. 1) сырой; сиикэй эт сырое мясо; сиикэй уу сырая вода; 2) незамёрзший (о водоёмах); сиикэй сиэн незамёрзшая речка; 3) открытый (о ране, язве); 4) неспелый (о ягоде); сиикэй сугун неспелая голубика; 5) разг. перен. ложный, неверный; обманчивый; 2. 1) полынья ; 2) диал. брюшная часть сырой только что выловленной рыбы (считается лакомством у северных якутов) # сиикэй арыы сливочное масло.

1. нареч. сыыһа, сыыһатык; 2. в знач. сказ. безл. сыыһа; это неверно ити сыыһа.

нареч. олох, букатын; он абсолютно ничего не знает кини олох тугу да билбэт; это абсолютно неверно ити олох сыыһа.

сов., истолковывать несов. что тойонноо, быһаар, өйдөө; вы неверно истолковали мой слова эһиги мин тылбын сыыһа өйдеө-түгүт.

даҕ. Этиигэ сөп диэн тылы эрэ кытта туттуллар уонна «сыыһа» диэн суолталанар. ☉ Употребляется как противопоставление к сөп ‘правильно, верно, правильный, верный’ и имеет значение ‘неправильно, неверно, неправильный, неверный’
[Оҕонньор] сөп да, сөтөгөй да диэбэккэ, бу икки хонугу быһа көхсүгэр көймөһүннэрэн сылдьар. Софр. Данилов
Итинник этии төһө сөбүн-сөтөгөйүн мин манна дакаастаһар кыаҕа суох туруктаах турабын. П. Аввакумов
Ордьоох Киргиэлэй сөп да сөтөгөй да диэбитин биллэрбэтэ. И. Никифоров
Сөп эрэ сөтөгөй — билбэтим. «ХС»
ср. карач.-балк. сёдегей ‘косой (наклонный)’

I
алҕаа диэнтэн холб. туһ. Уостарыттан уураһан, куустуһан тупсан, Айыыга-таҥараҕа алҕаһан дьиэлэригэр тахсан тиийэн кэллилэр. ПЭК СЯЯ
«Додор кулуба дьоло-соргута улааттын, баайа-дуола үксээтин», — диэн алҕаспыт киһини Додор обургу уҥан түһүөр диэри таһыйара үһү. Саха сэһ. II
II
1. аат. Соруйан оҥоһуллубатах сыыһа быһыы. ☉ Ошибка (непроизвольная, ненамеренная), промах
Былырыыҥҥы алҕаспытын быйыл көннөрүннэхпитинэ, үчүгэй буолан иһиэхпит, ити дьиҥэ бэйэбит дьыалабыт. А. Софронов
Көннөр, көннөр доҕорукуом, Көтүтүмэ алҕаһы. С. Данилов
Ааспыты билэр киһи үгүс алҕастан быыһанар дииллэрэ кырдьык буоллаҕа. Софр. Данилов
2. даҕ. суолт. Соруйан оҥоһуллубатах сыыһа. ☉ Ошибочный, неверный (но возникший ненамеренно, непроизвольно)
Хайа, баҕар, алҕас сурах буолаарай, баҕар, ханнык эмэ кистэнэн сылдьар өстөөх соруйан тарҕаппыт сымыйата буолаарай? Амма Аччыгыйа
Хаҥкылаах кыыс алҕас хамсаныыны оҥорон, умса баран түстэ уонна тобуктаан олорон сыҥсыйан ытаан барда. Н. Лугинов
3. сыһ. суолт.
1. Дьиҥнээҕэр эбэтэр буолуохтааҕар сөп түбэспэттик, сыыһатык (саҥар, быһыылан — соруйан оҥорбокко). ☉ Ошибочно, неверно (но ненамеренно, непроизвольно)
Икки кыыс алҕас иһиттибит диэх курдук, дөйөн турдулар. Амма Аччыгыйа
Василий Егорович, эн миигин алҕас өйдөөтүҥ. Софр. Данилов
Хараан түүннэргэ салгыны быһыта охсуолаатаххына, бырдах табыллар тыаһа тап-табыгырас буолар, тыынабын диэн алҕас бэлэскэр эҕирийэн ылаҥҥын, чачайа сыһаҕын. Н. Заболоцкай. Тэҥн. ассыпка. 4.саҥа алл. Сыыһаны-буруйу билинэн, бырастыы гыннараары этиллэр тыл (үксүгэр «бырастыы гын!» диэн саҥа алл. кытта тут-лар). ☉ Извиняюсь, виноват (межд. извинение, обычно употр. с этикетным межд. «простите!»)
Ок, алҕас! Убайым оҕонньор эбиккин дуу. Суорун Омоллоон
Тойоттоор... Ээ, алҕас. Табаарыстар. Амма Аччыгыйа