недоуздок.

надевать, накидывать недоуздок.

нижние ремни удил, недоуздка; недоуздок; удила; уостуган ыттан сиэт = водить лошадь под уздцы.

туохт. Акка суларын кэтэрт. ☉ Надевать, накидывать недоуздок
[Аттарын] көмүс суларынан сулардаан кээспиттэр. ПЭК ОНЛЯ II

туохт., эргэр. Сулардаа, бас быалаа (кулунчугу). ☉ Надевать, накидывать недоуздок, обороть на жеребенка
Оҕо ыччат дьоннор Уйунньаҥ кулуну ыланнар Оһуордаах, оҕуруолаах көҕөнүнэн көҕөннөөбүттэр. Саха нар. ыр. II

аат. Акка бас быата. ☉ Недоуздок
Суруксут Сиидэркэ атыттан түстэ, атын суларын аттыгар турар киһиэхэ туттараат, Хабырыыска чугаһаата. И. Гоголев
Кууһума дьахтары баттаҕыттан соһо сылдьан ат суларынан дэлби таһыйда. Н. Түгүнүүрэп
тув. чулар, ДТС йулар, алт. дьулар

равн.-кратн. от сулардаа =; тутуллубут аттары сулардаталааты-лар на всех пойманных лошадей надели недоуздки.

нареч. от сулардаа =; быанан сулардыы баай = завязать ремнём как недоуздком (голову животного) # сулардыы бытык бакенбарды.

аат., эргэр. Сүрэх хайырҕаһа, сүрэхтэн тахсар хаан сүүрэр үөс тымырдара. ☉ Вена, аорта
Нохтолоох сүрэҕи м долгутан таптыам эрэ диэбэт этим. А. Софронов. Онуоха Ньургун Боотур Алып-Хара үөһүн сүрэхтэри-быардары көтүрү тардан таһаарар, уонна Туйаарыма Куо кута — үрүҥ көмүс чопчуну сүрэҕин нохтотугар сылдьарын хайа быһан ылан, хонноҕун анныгар уктан кэбиһэр. Суорун Омоллоон
Ол Серго көҥүлгэ ыҥырар саҥатын Нохтолоох сүрэхтиин долгуйан истэрбит. С. Васильев
♦ Нохтолоох (тойон) сүрэх фольк. — норуот айымньытыгар сүрэҕи хоһуйар халбаҥнаабат эпитет. ☉ Постоянный эпитет сердца как жизненно важного орга на
Нохтолоох тойон сүрэҕэ Долгуйуоҕар диэри үөрдэ. Эллэй
Кини нохтолоох сүрэҕэ т о л у г у р у у м ө х с ө р ү н т у һ у н а н ыллыы-туойа иһэр. Амма Аччыгыйа
Ол хатыҥ чараҥҥа эн Туйаарыма Куону көрсүбүтүҥ, Нохтолоох тойон сүрэххинэн Үс түһүмэхтээн сүгүрүйбүтүҥ. Н. Босиков
ср. монг. ногт, алт. нокто ‘недоуздок’, уйг. нохта ‘повод, недоуздок’

верёвка; ремень; шнур; тесёмка; кыл быа верёвка из хвостовых волос (лошади); хатыҥ быа плетёный кожаный ремень; бас быата недоуздок; ынах быата верёвка из конских волос; сис быата чересседельник; атах быата путы (для лошади); түөс быата супонь; кулгаах быата гуж; оҕус муннун быата верёвка, привязываемая к кольцу, продетому в нос вола; этэрбэс быата ремень торбасов; быыс быата шнур для занавески; хааһах быата тесёмки для кожаной сумки # быа балык речная минога; сүрэх быата аорта; уһун сүрэх быалаах киһи равнодушный, нечуткий человек; харах быата зрительный нерв.