ножницы; иистэнэр кыптый портновские ножницы; кыптый буута ручки ножниц; кыптый батаһа лезвия ножниц; кыптыйдаах кылаана , иннэлээх эҥинэ погов. лучшая из владеющих ножницами, лучшая из владеющих иглой (о швее-мастерице).

подр. звону небольшого упавшего металлического предмета; кыптый тыаһа кыҥкыр гынна звякнули упавшие ножницы.

сыһ. Атыппыт кыптыый курдук, кыараҕастык (тут). ☉ Как слегка разведенные ножницы (держать — напр., крылья)
Тогойкин иннин диэки дьүккүйэн кэбистэ да, кынатын кыптыыйдыы туттуммут мохсоҕол курдук икки илиитин кэннин диэки ууруммутунан, таҥнары куугунаан түстэ. Амма Аччыгыйа
Кыырт обургу кынатын кыптыыйдыы туппутунан киэҥ халлаан улаҕатыттан сир диэки таастыы кыырайан иһэр. Суорун Омоллоон
Хотой …… эмискэ кынатын кыптыыйдыы тутта охсоот таҥнары куугунаан түһэр. В. Протодьяконов

туохт.
1. Кынаккын атыччы соҕус тутуллубут кыптыый курдук тутун (көтөрдөр тустарынан). ☉ Развести, расправить крылья ножницами, как разведенные ножницы (о птицах)
Холууп кынатын кыптыыйдаан, улуу куйаартан таҥнары тэлээрэн түһэн иһэр курдуга. М. Доҕордуурап
Күн Толомон Ньургустай бухатыыр Кыталык кыыл буолла да, Кынатынан кыптыыйдаан, Тааһы бырахпыт курдук Таҥнары сурулаата. ТТИГ КХКК
Кэннилэриттэн мээчиги бырахпыт курдук мохсоҕол кыыл кынатын кыптыыйдаабытынан эккирэтэн иһэр. «Кыым»
2. спорт. Партерга сытар утарылаһааччыгын аҥаар атаххынан олуйан, хатыйан баран, сыҥааҕыттан ылан тиэрэ эргит (тустуу албаһын көрүҥэ). ☉ Делать «ножницы» (прием вольной борьбы, направленный на то, чтобы лежащего на ковре противника перевернуть на лопатки)
Партерга илиитинэн-атаҕынан кэдэрги тардан, кыптыыйдаан баччыктыыр. ПП ОА
Толя …… түөрт атах буола түспүт Гришаны хаҥас атаҕын кыпчыйан, кыптыыйдаабытынан барда. «ХС»

аат., спорт. Партерга сытар утарылаһааччыны атаҕынан олуйан баран, сыҥааҕыттан ылан тиэрэ эргитэр ньыма (тустуу албаһын көрүҥэ). ☉ Переворачивание противника на лопатки приемом, называемым «ножницы»
Билигин үгүс үчүгэй албастар аҕыйахтык туттуллар буоллулар. Холобур, атаҕын икки ардыттан төттөрү тардыы, сэбиэскэй олуйуу, турецкай кыптыыйдааһын. ПАК СБМ
Байбалабыс хас да сылы быһа такайан …… үөрэппит өттүктээһиннэрэ, миэлиҥсэлэрэ, тэбиилэрэ, партерга түһэрдэххэ турецкайдыы кыптыыйдааһына, күлүүстээһинэ араас дойдулартан кэлбит бөҕөстөрү төрдүөннэрин тиэрэ уурарга көмөлөспүттэрэ. «ХС»

1. аат. Тиэрбэстии быһыылаах уктаах, икки уһун чараас тимири кириэстии холбоон оҥоһуллубут кырыйарга аналлаах биилээх туттар сэп. ☉ Ножницы
   «Кыыс оҕоҕут Кута-сүрэ буоллун», — диэн, Сытыы кыптыыйы Хаҥас хоннох анныгар Өрө кыбыннарда. Саха нар. ыр. II
   Мавра сыппах кыптыыйа таҥас кырыйан чылыгырыыра иһиллэр. М. Доҕордуурап
   Сиэбигэр баар кыракый кыптыыйын туппахтыы турбахтаабыта, онтон Софья өрүүлээх баттаҕын аҥаарын сүр түргэнник быһа кырыйан кэбиспитэ. А. Сыромятникова
2. даҕ. суолт. Кыптыый курдук быһыылаах, кыптыыйга маарынныыр. ☉ Похожий на ножницы, в виде ножниц
   Хаадьаа кытыл кумахтарыгар киирэн тугу эрэ тоҥсуйа олорор суордартан ураты кыптыый кынаттаах хамсыыр-харамай көстүбэт. Н. Якутскай
   Кыптыый курдук кынаттаах көтөх тыыраахылар өрүһү үөһүнэн сундулуйан эрэр өрүс тырамбаайын, аны биһиэхэ балыгы ытыйан таһааран абыраарай диэн эрэммиттии аймана атаардылар. Н. Габышев
   ♦ Кыптыый кырадаһыннаспыкка дылы — кыраны, дуона да суоҕу аахсар, кыраны да былдьаһар, хомуйсар (киһи майгытын туһунан). ☉ Склонный к крохоборству, мелочный (букв. подобно тому, как выпрашивать обрезки материи). Кыптыый кырадаһыннаспыкка дылы ама күрдьэх угун көрдөһө-ааттаһа сылдьыам дуо? Кыптыый кыраһына эргэр., харыс т. — саҥа төрөөбүт кыыс оҕо. ☉ Новорожденная девочка.
   ср. др.-тюрк. кыпты, хыпту ‘ножницы’