ножны; быһах кыына ножны для ножа; саабыла кыына сабельные ножны.

имеющий ножны; с... ножнами; находящийся в ножнах; кыыннаах быһах нож в ножнах.

обитый жестью; инкрустированный жестью; чаалбааннаах дьааһык ящик с жестяной обшивкой; чаалбааннаах кыын ножны, инкрустированные жестью.

жесть || жестяной; чаалбаан иһит жестяная коробка; чаалбаан ойуулаах кыын ножны с инкрустацией из жести; чаалбаанынан бүрүй = обить жестью.

возвр. от иил = навешивать, надевать, нацеплять (на себя); куругар кыыннаах быһаҕы иилиммит на пояс он нацепил ножны с ножом.

уст. 1) лук (со всеми принадлежностями — футляром, колчаном, стрелами и поясом); 2) налучие, саадак , сайдак (ножны для лука); курдаах саадах налучие на поясе.

м. кылыс, болот; вложить меч в ножны 1) кылыһы "кыыныгар ук; 2) перен. сэриилэ-һэргин тохтот; поднять (или обнажить) меч 1) кылыһы өрө тут; 2) перен. сэриини, иирээни тарт; скрестить мечи перен. кыргыһан тур.

1) становиться видимым; показываться, виднеться; ыраахтан көһүн = показаться издали; 2) быть найденным, обнаруживаться, открываться; онно нефть көстүбүт там обнаружена нефть; ат көһүннэҕинэ , ыҥыыр көстүө , быһах көһүннэҕинэ , кыын көстүе посл. будет конь — найдётся и седло, будет нож — найдутся и ножны.

аат. Биилээх, уһуктаах сэп (хол., быһах, саабыла) тимир өттө угуллар хаата. ☉ Ножны
Саллааттар саабылаларын кыыннарыттан ылан кылбаппытынан санныларыгар тутан кэбистилэр. П. Ойуунускай
Икки өттүнэн биилээх кынчаалын кыыныттан хостоон, эрбэҕинэн биитин бигэтэлээн көрөөт, төттөрү укта. И. Гоголев
Түүлээх Уллуҥах [киһи аата] илдьэ сылдьар маһын сиргэ быраҕан баран, кыыныттан быһаҕын ылла уонна оҕо диэки баран истэ. Суорун Омоллоон
ср. др.-тюрк. хын, тат. кыны, алт. кын ‘ножны’

1) вкладывать; всовывать; быһаҕын кыыныгар укта он вложил нож в ножны; малы дьааһыкка ук уложи вещи в ящик; ууга ук = погрузить что-л. в воду; сабы иннэҕэ ук = вдеть нитку в иголку; 2) делать ставку, ставить (напр. на скачках) # күүстэ ук = придавать силу, энергию; отто ук = возить сено для стогования; ей ук = надоумить; үптэ ук = вложить деньги (в какое-л. предприятие).