Якутские буквы:

Якутский → Якутский

нуул

  1. ахс. аат.
  2. Ханнык эмэ чыы һыланы эппит иһин, ол чыыһыла суумата уларыйбат, дьиҥнээх суолтата суох чыыһыла. ☉ Нуль, ноль (действительное число). Биэскэ нуулу эптэххэ биэс буолар. Аҕыстан нуулу көҕүрэт аҕыс буолар
  3. 0 сыыппараны, чыыһыланы, ахсааны бэлиэтиир ахсаан аат. ☉ Цифровой знак 0, обозначающий число, а также, в составе цифровых обозначений, отсутствие единиц какого-л. разряда
    Тэмпэрэ тиирэ нуултан үөһэ-аллара хайа баҕарар уларыйыан сөп. БАН А
    Нуул ханнык баҕарар истиэпэнэ нуул, единица ханнык баҕарар истиэпэнэ единица. БАН А
  4. аат суолт., спорт. Очукуота суох хаалыы, хотторуу. ☉ Поражение, проигрыш
    Саа хымакка өрөспүүбүлүкэ икки төгүллээх чөмпүйүөнэ Н. Максименко бас такы нуулун ылла. «Кыым»
  5. даҕ. суолт., көсп. Туолката, туһата суох, кураанах, туох да суолтата суох; тугу да билбэт (киһи туһунан). ☉ Некомпетентный, ничего не значащий, бестолковый (о человеке)
    Тылгынан, этиһиигинэн бэркин, оттон дьыалаҥ буоллаҕына — нуул. Суорун Омоллоон
    Уопсайынан да, Пепе бэлиитикэ чааһыгар нуул киһи этэ. В. Чичков (тылб.)

Еще переводы:

null

null (Английский → Якутский)

нуул

нууллаах

нууллаах (Якутский → Якутский)

даҕ. Нуул сыыппаралаах. ☉ Имеющий нуль (ноль). Үс нууллаах чыыһыла

төгүллээ

төгүллээ (Якутский → Якутский)

туохт. Биир чыыһыланы атын чыыһылаҕа төгүл ыл. ☉ Производить умножение каких-л. чисел, умножать
Нуулу ханнык баҕарар чыыһылаҕа төгүллээтэххэ, үөскэм нуулга тэҥнэһэр. ММИ М-2
Улахан чыыһыланы кыраҕа төгүллүүр ордук табыгастаах. ММИ М-2

төгүллээччи

төгүллээччи (Якутский → Якутский)

аат., мат. Төгүллээһиҥҥэ тэҥ эбиллээччилэр — төгүллэнээччилэр — хаһыаларын көрдөрөр чыыһыла, үөскэм иккис төгүллэһээччитэ; ханнык баҕарар төгүллэһээччи. ☉ В умножении: второе из двух перемножаемых чисел, множитель; один из сомножителей, сомножитель
Төгүллээччилэри оннуларын атастаһыннарартан үөскэм суолтата уларыйбат. ВНЯ М-4
Үөскэм нуулга тэҥ буоллаҕына, ол аата саатар биир төгүллээччи нуулга тэҥ эбит. ВНЯ М-5

биирдээх

биирдээх (Якутский → Якутский)

I
даҕ.
1. Биир сааһын туолбут. ☉ Годовалый
Уот иннигэр Марба биирдээх оҕону көтөҕөн олорор. Күндэ
2. көсп., кэпс. Тугу эмэ оҥоруон сөп, дьоҕурдаах. ☉ Могущий, способный что-л. делать. Хабырылла өрөһөлөнөн турда: «Мин да, оттон, киһи биирдээҕэ инибин!» А. Сыромятникова
II
аат., мат.
1. Нуултан ураты уон иһинэн сыыппаралар (ханнык баҕарар эрэсэрээт). ☉ Единицы (любого разряда)
Ханнык эмэ разряд биирдээҕэ суоҕа нуул сыыппаранан бэлиэтэнэр. ВНЯ М-5
2. Элбэх эрэсэрээттээх ахсааҥҥа саамай бүтэһик кэккэҕэ суруллубут нуултан ураты сыыппаралар. ☉ Единицы (цифры последнего разряда многозначных чисел)
Биирдээхтэр ураты хаҥас диэки бастакы миэстэҕэ суруллаллар. ВНЯ М-5
3. Ахсаан саамай кыра үллэһигэ. ☉ Единица (первое, наименьшее число в десятке)
Ханнык чыыһылаларын ааттаа: үс уоннаах, икки биирдээх. ВНЯ М-4
◊ Биирдээх харчы – харчы саамай кыра өлүүскэтин көрдөрөр манньыат. ☉ Однокопеечная монета.

ньуул

ньуул (Якутский → Якутский)

көр нуул
Туох да оппот буоллаҕына, «Ньуул» диэни суруйабын. Күннүк Уурастыырап
[Олоннуурап] Сэмэй дьонтон өрүү ордо сатаарыскай, Сүүскэ ньуулу да эбэн хайҕаарыскай. Р. Баҕатаайыскай
Аптарытыат диэн кэлиэ баара дуо — ньуул. Э. Соколов
Биһиги дуона суохтан күлсэргэ аллаахпыт, оттон тугу эмэ тобулан этэргэ ньуулбут. У. Нуолур

хортуоска

хортуоска (Якутский → Якутский)

  1. кэпс. хортуоппуй диэн курдук. ☉ Картошка, картофель
    Дьахтар кэлэр. Куукунаҕа Хортуоска хастыыр, хаппыыста кырбыыр. Баал Хабырыыс
  2. кэпс. Оонньууга, күрэххэ кыайтарыы очукуотун ахсаана, нуулга тэҥ. ☉ Единица счёта, равная нулю, для обозначения проигрыша в спортивных состязаниях, играх
    Чөмпүйэнээт табылыыссатын көрдөххө икки аҥыы хартыына көстө түһэр. Бастакы бөлөххө — инники иһээччилэр. Оттон иккис бөлөххө — наар кэриэтэ «хортуоскалаахтар». «Кыым»
астыктык

астыктык (Якутский → Якутский)

сыһ.
1. Итэҕэтиилээхтик, ылыннарыылаахтык. ☉ Убедительно, веско
[Кулаковскай] киһи өйүгэр түһэрдик, астыктык уонна бэйэтэ өрө көтөҕүллэн үөрэтэрэ. Суорун Омоллоон
Кинилэр Киргизия сүүмэрдэммит хамаандатын нуул үскэ очукуонан астыктык хоппуттара. И. Федосеев
Дуобакка уон алта киһи күөн көрсүбүтүттэн спорт маастара В. Жирков астыктык бастаата. «Кыым»
2. Дьоһуннук, дуоспуруннаахтык; киһи дуоһуйар гына. ☉ Достойно, серьезно; с удовольствием
Сорох уон да сыл олорбутун иһин, эн биһикки курдук, баҕар, астыктык олорон аастым дии саныа суоҕа. Н. Заболоцкай
Мылахов сөптөөх эппиэти биэрэн, кылгас моонньун ньыкыччы туттан, астыктык лиһигирэччи күлэн кэбистэ. Н. Лугинов

түҥэт

түҥэт (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Өлүү-өлүү арааран үллэр. ☉ Делить, распределять, раздавать
Соппуруон баай үчүгэй үүнүүлээх алаастарын, хочолорун сэбиэт былдьаан ылан дьадаҥы дьоҥҥо түҥэтэн биэрбитэ. Н. Якутскай
Учуутал оҕолорго үөрэнэр кинигэ, тэтэрээт, харандаас түҥэппитэ. В. Протодьяконов
Биирдии баһыырынан түҥэтэн истэҕинэ, дьон аҥаара өлүү балыктарын ылыахтарын иннинэ, балык аҕыйаан испит. Эрилик Эристиин
2. мат. Чыыһыланы чыыһылаҕа үллэр. ☉ Производить действие деления, делить
Витя бултаабыт куобаҕын, хабдьытын тарбаҕынан ааҕа, төгүллүү, түҥэтэ үөрэнэрэ. Н. Заболоцкай
«Уон харандааһы уон оҕоҕо түҥэттэххэ, хастыы буоларый?» — диэн учуутала суот биэрэр. ПНИ АДХ
Нуулу түҥэтэр сатаммат. ШИН А
ср. хак. түгет ‘распределить’, монг. түгэх ‘распространяться, расходиться (по рукам)’

хатарҕаа

хатарҕаа (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Туохха эмэ эриллэн, эрчиллэн, үөрэнэн күүстээх-уохтаах, бөҕө-таҕа, тулуурдаах буолан таҕыс (эт-хаан өттүнэн). ☉ Становиться физически сильным, крепким, выносливым, закаляться (в труде)
Үһүс ыйыттан ыла Роман чахчы хатарҕаата, байыаннай режимҥэ, дьиссипилиинэҕэ, үөрэххэ этэ-хаана, өйө-санаата үөрэннэ. Ф. Софронов
Сайын Мэхээлэ убайын Нуула Ньукулайы кытта от үлэтигэр сылдьыспыта, буһан-хатан, сирэлийэн, үлэҕэ хатарҕаабыта. И. Федосеев
Тымныы ууга сөтүөлээһинтэн киһи ыалдьыбат, хатаргыыр. Улдьаа Харалы
2. Туохха эмэ буһан-хатан күүстээх, эр санаалаах буолан таҕыс (өй-санаа өттүнэн). ☉ Становиться волевым, сильным духом
Эдэр дьоннор, эриллэн-мускуллан истэхтэринэ, кимнээҕэр хатарҕаан тахсыахтара, кинилэргэ мин эркин курдук эрэнэбин. Р. Баҕатаайыскай
Сэриигэ сылдьыбытын устатыгар кини өссө кытаатта, хатарҕаата, ол да буоллар кини аламаҕай сүрэҕэ куолутунан итиитик тэбэр. КИДК
Көрсөр күчүмэҕэйдэриттэн кини өй-санаа өттүнэн өссө хатарҕаан, киһи быһыытынан өссө кииллийэн иһэр. «ХС»