грязная слизь, осадок (на стенках сосуда).
Якутский → Русский
ньоҕох
Якутский → Якутский
ньоҕох
аат.
1. Туох эмэ убаҕас иһит түгэҕэр сөҥмүтэ; убаҕас бадараан, кир. ☉ Густой отстой, негодная гуща какой-л. жидкости; жидкая грязь
[Тайыла ата] өрөҕөтө, ойоҕоһо ньоҕоххо буккуллан, соноҕоһо хайдах эрэ куччаата, дьүдьэхсийдэ. П. Тобуруокап
Үөрэтин үөрүүнэн аһыыра, Ол этэ аналлаах аһа диэн. Кытыйа ньоҕоҕун салыыра — Бүтэрэ ол курдук аһаан-сиэн. Эрилик Эристиин
Сөбүн эдэр сааһым хотон ньоҕоҕор баранна. П. Аввакумов
Симиир түгэҕэр сайыны быһа мунньустубут хойуу ньоҕох хаалара, ону ылан хатаран сааска диэри уураллара. ФВН ТС
2. көсп. Кимиэхэ эмэ үчүгэйи баҕарбат, искэ кистэнэ, сөҥө сылдьар өһүөн. ☉ Скрытая недоброжелательность, мстительность, затаённая злоба
Адьас ис ньоҕоҕо, кирдээх хос түгэҕэ суох, утарынан ыраас да, чиэһинэй да кэпсэтии! Үчүгэй да баҕайы! Н. Лугинов
Кини доҕотторо көнө сүрэхтээх, дьэллэм майгылаах дьон, кинилэргэ кэтэх санаа ньоҕоҕо ханан да сыстыбатах. А. Фёдоров
Ардыгар сымыйаны кырдьык курдук көрөн, ньоҕоҕу хостоһуу үчүгэйдик да олоруох дьону аймыыр. М. Попов
Еще переводы:
подонки (Русский → Якутский)
только мн. 1. (остатки жидкости) тобох, ньоҕох; 2. перен. бөх, бөх дьон; подонки общества общество бөх дьоно.
холохой (Якутский → Якутский)
аат. Хара хойуу кир; ньоҕох. ☉ Чёрная, вязкая, густая грязь; слизь; грязный осадок
Хотон холохойун ыраастааччыга туоҕар баҕаран умсугуйдуҥ? Н. Түгүнүүрэп
шламы или илы (Русский → Якутский)
сылаам, ньоҕох (хостонор баай 10-40 микрометрга диэри мэлиллибит кылааһа. С. урууданы үлтүрүтүү, байытыы, сир баайын үүттээһин кэмигэр үөскүүр. Сорох түбэлтэҕэ С. өҥнөөх металлары электролиз ньыматынан ылҕааһын уонна полевой пшаттарынан ааттанар минераллар үөскээбит сирдэригэр сытан эрэ туойга кубулуйууларыгар эмиэ үөскүүр.)
быраагалыы (Якутский → Якутский)
сыһ. Быраага курдук, быраагаҕа маарынныырдык. ☉ Как брага, подобно браге. Агаптан дьахталлар Ааттаһаары гыммыттарын: «Өлөрүөм!.. — диэн үөгүлээбит. — Сидьиҥ хорууда ньоҕохторо Сыыгыныыгыт быраагалыы... Чэт! тохтооҥ! Чып да диэмэҥ!» Н. Некрасов (тылб.)
өҥүс (Якутский → Якутский)
I
туохт., кэпс. Ким эмэ үлэтин түмүгүн апчарый, көлөһүннээн сиэ. ☉ Присваивать себе результаты чужого труда
Кыра-хара норуот көлөһүнүн өҥсөр баайдары, олор илиилэрэ-атахтара буолар дьоннору хаайталыыр этим. Күндэ
II
аат.
1. Үүт ас уһуннук турбут иһитин түгэҕэр, эркинигэр сыстан, олорон хаалбыт хойуу көлбөх, ньоҕох. ☉ Вязкий осадок, вязкая грязь на дне и стенках сосуда, в котором длительное время хранились молочные продукты. Иһит түгэҕин өҥсө. Кымыс өҥсө
2. кэпс. Киһи ис уорганын (хол., оһоҕос) ис өттүн хойуу салыҥа. ☉ Густая слизь на стенках внутренних органов человека (напр., кишок). Оһоҕос өҥсө. Оһоҕоһун өҥсө бараммыт
III
өҥүс бас — моой төрдүн икки өттүнээҕи быччыҥ. ☉ Грудинно-ключично-сосцевидные мышцы (по бокам шеи с обеих сторон). Өҥүс баска оҕуста
□ Икки өҥүс бас. ПЭК СЯЯ
Сыллай кэлэн Миитэрэй өҥүс баһыгар харытын уурда. Амма Аччыгыйа
Хаҥханта кыбдьырына түһэн баран, хамначчытын өҥүс баска саайар. А. Фёдоров
◊ Өҥүс тымыр анат. — киһи моонньун икки өттүнэн барар хорук тымырдар. ☉ Сонная артерия
Мин өҥүс тымыры, чуолкайдаан эттэххэ, каротиднай синуһу, ыга баттыыбын. ДьДьДь
ср. туркм. еҥсе ‘затылок’
эбиитин (Якутский → Якутский)
I
сыһ. Туохха эмэ эбии; маныаха эбии. ☉ Вдобавок, в придачу к чему-л.
Эбиитин тымтай муҥунан Үөлбүт собону кэһии аҕаллым. И. Гоголев
Сүүрэн тиийэн ынаҕы ытыспынан самыыга тап гына биэрэн, эбиитин атахпынан өттүккэ ыаллаан баран, тохтоон ол-бу диэки көрдүм. Н. Заболоцкай
Платон Алексеевич эбиитин үтүө тылбаасчыт этэ. ПАО ЫА
♦ Эбиитин эмэһэҕэ тэп көр эмэһэ
Ити кэнниттэн эбиитин эмэһэҕэ тэп диэбиккэ дылы, Тоҕус толугурдаах торбоһун Ньоҕоҕун, дьэбэрэтин Тобугун хараҕар диэри кэспит. Саха фольк. Аны эбиитин эмэһэҕэ тэп диэбиккэ дылы: «Оҕускун атыыр оҕус кэйбит!» — диэн хаһыы-ыһыы буолбута. Амма Аччыгыйа
II
аат сыһыан т. Этиллэр санаа туохха эмэ куһаҕан өттүттэн эбиилик буолар диэн сөбүлээбэт сыһыаны көрдөрөр. ☉ Выражает неодобрительное отношение говорящего к содержанию высказывания, которое представляет дополнительное сообщение (к тому же, ещё)
Эбиитин, хата, дьонун күлүү гынар. Суорун Омоллоон
Эбиитин, аҕалара ыалдьан сытан хаалла. Амма Аччыгыйа
Уон икки сыл хамначчыт сылдьыбыт киһи өссө эбиитин биэрэрдээх буолбут. М. Доҕордуурап
дьэллэм (Якутский → Якутский)
даҕ.
1. Киэҥ, дэлэгэй, көнө, аһаҕас дууһалаах; киһи тылын быһа гыммат, киһи көрдөһүүтүн ылынымтыа. ☉ Общительный, с открытой, щедрой душой; послушный, уступчивый
Күүстээхтэр өрүү дэлэй, дьэллэм майгылаахтар. Н. Лугинов
Сорокин дьэллэм киһи эбит. Олоҕун бүтүннүүтүн кэриэтэ кэпсээтэ. Р. Баҕатаайыскай. Кини доҕотторо көнө сүрэхтээх, дьэллэм майгыннаах дьон, кинилэргэ кэтэх санаа ньоҕоҕо ханан да сыстыбатах. А. Федоров
2. Эйэҕэс-сайаҕас. ☉ Добродушный, благожелательный. Саҥалыыра дьылларбыт Салаллан-тэлэллэн кэлиитигэр, Сайаҕас дьэллэм тылынан Саҥара-иҥэрэ тоһуйуоҕуҥ! А. Софронов
Күтүр, эдэрбэр эмиэ эйэҕэс соҕус сигилилээххэ, дьэллэм соҕус майгыннаахха дылы буоларым. Амма Аччыгыйа
3. Кэччэгэйэ суох, дэлэгэй, бэринньэҥ. ☉ Щедрый, нескупой
Мин Испирдиэним Дьэллэм киһи буолан, Ороскуоту урут төлөөччү, Кимтэн да кини буолара. А. Софронов. Үтүө доҕор туга барыта дьэллэм, аҕыйаҕын да иһин өлгөм курдук. А. Федоров
△ Кудуххайдык, дэлэгэйдик кутуллар (тыл-өс). ☉ Льющийся легко, ровно (о речи). Олоҥхоһут туйгуна дьулурутар Дьэллэм ырыатын санатан, Лена эбэбит долгуһуйа устар. И. Эртюков. Сайаҕас, дьэллэм тыллаах-өстөөх, көрсүө көрүҥнээх киһи. Тумарча
Киһим тыла-өһө дьэллэмэ да бэрт. Били эппиккэ дылы, сирбитин быраҕан, талбытын ылан. «ХС»
4. Чуолкайа суох, нэмэ биллибэт элбэх тыллаах. ☉ Многословный, с нечеткой, невнятной речью. Араатар киһи иилэн ылбат дьэллэм тыллаах
дьэбэрэ (Якутский → Якутский)
- аат.
- Уулаах, оборчо бадараан. ☉ Болото, топь, трясина
Бу аартыгы солууругар нуучча норуота …… ооҕуй оҕус батыллар дьэбэрэтин килэгир тимир муостанан муосталаабыта. Суорун Омоллоон
- Па, нохоо, дьэбэрэ уута буолбат дуо? - Эмиэ барыыс! Бэлэм барбыт чэй. Амма Аччыгыйа
△ Уу уолбутуттан тахсыбыт бадараан; уу (күөл, үрэх) оборчо бадарааннаах түгэҕэ; ньоҕох, былыык. ☉ Илистая, вязкая грязь, появляющаяся на месте высохшего озера
Таалай күөлэ сайын сүрдээх куһаҕан сыттаах дьэбэрэ буолар. ИОВ ЯК
Муҥхалара …… ааттаах үчүгэй сырыылаах. Кини хаһан да ньамаҕы, дьэбэрэни эрэ уобан, кубус-кураанах тахсан хомоппутун өйдөөбөттөр. И. Гоголев - көсп. Ыар, хараҥа, сидьиҥ олох; олох хараҥа, хаалынньаҥ өттө. ☉ То, что засасывает, губит энергию, стремления человека, трясина; дно (самые необеспеченные, асоциальные слои общества; пребывание, жизнь в таких слоях)
А.И. Софронов «Олох дьэбэрэтэ» диэн драмаҕа, П.А. Ойуунускай «Дьэбэрэттэн тахсыы» диэн сэһэҥҥэ саха урукку ыар олоҕун ойуулууллар. Маайа барахсан туох да буруйа суох олох дьэбэрэтигэр тэпсилиннэ. А. Софронов - көсп. Киһи майгытын хаалынньаҥ, кэр-дьэбэр өттө, адьыната, кэмэлдьитэ; оннук майгылаах киһи. ☉ Безнравственные, дурные привычки, повадки; человек с такими повадками
Охсуулаах, түрбүөннээх күннэргэ дьэ итинник кыһыл көмүс курдук кылбайан тахсар ыраас, сырдык дууһалаах үтүөкэн дьоннору кытта тэҥҥэ олох дьэбэрэтэ эмиэ ханнык эрэ кута хараҕыттан эмискэччи өрө көбөн тахсааччы. С. Тарасов
Бу Балыксыт оҕонньор мас бабаарынатын дьиикэй дьэбэрэҕинэн тунуйума. П. Ойуунускай - даҕ. суолт.
- Уулаах оборчо бадарааннаах. ☉ С почвой, похожей на болото, трясину, болотистый
Төрүкүтүн бырыы, дьэбэрэ Тыабыт иһэ иэдэйдэ. Халтархайа, силбирэҥэ, Инчэҕэйэ сүрдэннэ. М. Ефимов
Ньүүйэ суолун сүүрбэ көстөөх улуу бадарааныгар тиийэн кэлбиппит. Киһи-сүөһү тимирэн хаалыах курдук дьэбэрэ сирдэр бардар бараммакка дылылара. Б. Лунин (тылб.) - көсп. Чанчарык; куһаҕан, ыар, киһини баттыыр, сүөргү, барбах (олох). ☉ Неприглядный, тяжелый; дикий, темный (о жизни)
[Уйбаан:] Эһиги хараххытын аалбыт …… Маайаны суох гынным! Бу аан дойду дьэбэрэ олоҕуттан араардым. А. Софронов. Солко …… балаҕанын кытта бииргэ хотонноох, улахан дьэбэрэ олохтоох ыал. А. Федоров
дьэбин (Якутский → Якутский)
- аат.
- Тимир салгыҥҥа оҕустаран, сииккэ ылларан буорту буоларыттан тахсар араҕастыҥы-кыһыл, кытархай, кирпииччэ, чаҕылхай халлаан күөхтүҥү, от күөҕэ (хол., алтаҥҥа) дьүһүннээх көлбөх, хох. ☉ Ржавчина
Дьэбиҥҥэ ылларбыт. Дьэбин быһа сиэбит. Дьэбинин ыраастаа. Алтан, көмүс дьэбинэ туох да сүрдээх күүстээх дьаат буолар куолута. А. Софронов
Тимири дьэбин кэбирэтэр, киһини санаа алларытар. Күннүк Уурастыырап
Сахалыы тыл баарын тухары, Эн тылыҥ дьэбиҥҥэ сиэппэтин. Эллэй - көсп. Санаа-майгы сүлүһүнэ, хоһоҕо, куһаҕана. ☉ Ехидство, злопамятность
Сууйуом-тарыам Дьэбиҥҥит, ньоҕоххут килбэйиэр диэри, Өйгүт-сүрэххит ырааһырыар диэри. И. Алексеев - даҕ. суолт. Дьэбин курдук (араҕастыҥы-кыһыл, кытархай, кирпииччэ, чаҕылхай халлаан күөхтүҥү, от күөҕэ) өҥнөөх. ☉ Рыжий, цвета ржавчины (желтоватый, желто-красный, красно-бурый)
Соххор содуома буолла, ый быыһа дьэбин кугас хараҥа тиксиһэ түһэн кэбистэ. ПЭК ОНЛЯ I
[Кытай Бахсылааны уус] Аҕыс анньыыны Адаарыччы аспыт курдук, Дьэбин күөх тиҥсири хара тиистэрэ Дьэбидийэн атыгыр гына түстүлэр. П. Ойуунускай. Күөх от араас өҥө - сырдык изумруд таас өҥүттэн оливковайга диэри, чаҕылхай күөхтэн дьэбин курдук араҕаска уонна күрэҥҥэ диэри - сүҥкэн хартыынаҕа курдук улахан куччугуй толбон буолан дэлэйэн сыталлар. ДСН Т
♦ Дьэбин амтаннаммыт - айаҕын амтана кубулуйбут, куһаҕан, хабархай амтаннаммыт (ыалдьан, арыгылаан). ☉ Ощущение неприятного, горьковатого вкуса во рту (у человека нездорового или накануне много выпившего алкоголя)
[Яков] төбөтө дыҥ курдук, …… Айаҕа дьэбин курдук амтаннаммыт. Бэлэһэ кууран хаалбыт - утаппыта олус. Н. Заболоцкай. Дьэбин дьиэһий көр дьэбин уоһуй (уос) - Улуу Кудаҥса обургу …… дьэ, эбии дьэбин дьиэһийдэ, дьэ, эбии тыйыс дьүһүннэннэ. П. Ойуунускай. Дьэбин сирэй үөхс. - күлбэтүөрбэт, хаана кэйбэт, тымныы, дьэбидийбит сирэйдээх киһи. ☉ букв. ржавая рожа (о человеке с бесцветным или холодным, суровым лицом)
Дьэ, хотуой, Дьэс иэдэс, Дьэбин сирэй, Хобуох эмэһэ, Хойуос тумус - Эппит тылбын умуннаргын эрэ Эккиттэнхааҥҥыттан иэстиэм буолуо. П. Ойуунускай
«Аҕам өстөөх хаххата Буолла, сууттааҥ!» диэбитэ. Ити иһин Павелы Кини өстөөх эһэтэ - дьэбин сирэй Сергей, Өлөрөөрү - кынчаалы Түүнү быһа биилээтэ. Эллэй. Дьэбин уоһуй (уос) - 1) сөбүлээбэккэ кыыһыран, күлүгүр, тыйыһыр (сирэй туһунан). ☉ Потемнеть (от злости, гнева), помрачнеть (о лице)
[Сэдьүк оҕонньор] дьэбин уоһуйа түһээт, Уйбаанча диэки сүр хатыылаах баҕайытык көрбөхтөөбүтэ. Н. Якутскай
△ Иҥиэтин, уорастый, тыйыһыр (хаан-сиин, киһи көрүҥэ бүтүннүүтэ). ☉ Иметь угрюмый, неприступный, мрачный вид
Бадаайкын хаана-сиинэ быһытталанан, уруккутунааҕар өссө ордук дьэбин уоһуйбут этэ. Д. Таас
Валерий быһыыта-майгыта биллэ уларыйда. Күлбэт-оонньообот, биир кэм дьэбин уоһуйан сылдьар. Софр. Данилов
Мин эйигин кууспут күммэр Иккиһин төрөөбүтүм. Урукку дьэбин уоспут Дуолан Хара оннугар Ыраас халлаан боотура, өттүк баттанан Күлэн күлүмнүү турара. И. Гоголев; 2) дьиппиэн, дьэки-курус буол, курас, тымныы көрүҥнэн (үксүгэр айылҕа көстүүлэрин этэргэ). ☉ Становиться хмурым, мрачным, пасмурным (обычно о погоде, дне, небе и т. д.); приобретать неуютный, холодный вид
Былыт ордук хойуннаҕына, халлаан дьэбин уоһуйан, ыгыллан кэлитэлиир. Амма Аччыгыйа
Саҥардыыҥыта аҕай үөрэ-көтө, тигинии-таҕыныы олорбут сайылыктар иччитэхсийэн, чуумпуран, дьэбин уоһан хаалбыттара. Н. Заболоцкай
Хара тыа дьэбин уоһуйан иччилээхтик хараара барыйан турар. П. Филиппов
◊ Дьэбин уутун курдук - боруҥуй, кытарымтыйар, боруор (өҥнөөх). ☉ Темный, красно-бурый (цвет)
Кини дьэбин уутун курдук боруҥуй харахтаах, орто уҥуохтаах, түөрт уончатын ааһан эрэр киһи. М. Доҕордуурап
эмэһэ (Якутский → Якутский)
аат.
1. Киһи олорор көп этэ; сүөһү, кыыл кутуругун төрдүн тулатынааҕы сымнаҕас, көп этэ. ☉ Задняя часть тела человека ниже спины, задница, зад; задняя часть туловища у животных
Эмэһэлэрэ ибили таһыллыбыт, кыайан олорбот буолбут бааһынайдары кытта миигин олордон кэбистилэр. П. Ойуунускай
Уу чоккурас буолбут тыбыс-тымныы эттээх уолун ыга кууһан көтөҕөн ылла уонна хаста да эмэһэҕэ охсуолаамахтаата. Н. Лугинов
[Эһэ] кэлэн тиити өрө сулаамахтаан көрдө да, Түргэн [ыт аата] биир кэм түһэ турар буолан, тахсыбата. Инньэ гынан, эһэ эмэһэтин тиит төрдүгэр анньан баран олордо. Суорун Омоллоон
Кини [Сунтаар быһыйа Кырылыап] куобаҕы саата суох ситэн ылан эмэһэҕэ дэлби тэбэн өлөрөрө үһү. ВНЕ НЭНь
2. кэпс. Туох эмэ кэтит түгэҕэ, олоҕо, тэллэҕэ. ☉ Расширяющееся, раздающееся к низу основание, нижняя часть чего-л. (напр., кочки). Бугулуҥ эмэһэтин үчүгэйдик харбаа
□ [Оҕо хотой] силлиэлиин-холоруктуун сир ийэ үрдүгэр сипсийэн [түспүтүгэр] …… эт эттиирдэрэ эмэһэтинэн лигийэн эккирээтэ. Эрилик Эристиин
«Сылгы» диэн улахан, нэлээ күөллэр кытыыларыгар лэбин от олохторо (төгүрүк, кыра) намыһах, кэтит эмэһэлээх дулҕалар үөскээбиттэрин ааттыыллар. «ХС»
3. кэпс. Сорох тыллары кытта ситимнэстэҕинэ, үөхсүү суолтатын ылынар. ☉ В сочетании с некоторыми словами приобретает бранное значение
Кэлтэгэй эмэһэ. ПЭК СЯЯ
Эн, бадаҕа, ити аптаныамыйа амньыыстыйатын итэҕэйэн, киирэн биэрээри, эмэһэ сирэйдэнэн олороҕун быһыылаах. Суорун Омоллоон
Ээ, күл эмэһэ, бэҕэһээҥҥи саах үөнэ, хаһан ол мин баттаан-атаҕастаан олорбуппун көрдүҥ? Күндэ
♦ Бөрө эмэһэтэ көр бөрө. Ол туһунан Балаайа эмээхсиҥҥэ, бөрө эмэһэтигэр, кэпсээмэ
□ Ээ, бөрө эмэһэтэ, күөртэҥнээмэ! ПЭК СЯЯ
Муҥур эмэһэтинэн буору хаһар көр муҥур I. Муҥур эмэһэҕинэн Буору хаһан Муҥутуу олордоххуна …… Түөкүн Манчаары Кэлэн барыбытын Кэнэҕэс кэпсээн оҥостоор! Эрилик Эристиин. Ыарахан (ыар) эмэһэҕин хоҥнор — ыарырҕаатаргын, сүрэҕэлдьээтэргин даҕаны, син туран бар, тугу эмэ гын. ☉ С трудом, неохотно, но всё же приниматься за что-л., идти на что-л. (букв. оторви свой тяжёлый зад) [Күкүр Уус:] Тукаам, Бииктэр, эйиэхэ бараары гыммытым, сүбэлэтэ
[Бииктэр:] Ол туох буолан ыар эмэһэҕин хоҥнордуҥ, улуу Уус улуутуйан олорумунаҕын. Суорун Омоллоон. Ыарахан (ыар) эмэһэлээх — онно-манна барарын-кэлэрин наһаа ыарырҕатар, сүрэҕэлдьиир. ☉ соотв. тяжёл на подъём (букв. у него тяжёлый зад)
От кэбиһиитигэр аара баран иһэн Бүөтүргүтүн ылан бардаргыт абыраныа этигит да, ол киһигит ыарахан эмэһэлээх, хайыыра буолла. «Кыым». Эбиитин эмэһэҕэ тэп кэпс. — куһаҕан үөһэ өссө куһаҕаны оҥор. ☉ Добить уже побеждённого, обидеть обиженного (букв. вдобавок в задницу пнуть)
Ити кэнниттэн эбиитин эмэһэҕэ тэп диэбиккэ дылы, Тоҕус толугурдаах торбоһун Ньоҕоҕун, дьэбэрэтин Тобугун хараҕар диэри кэспит Дьахтар киһи чанчарыга Дьаардаах хотонуттан Тахсан кэллэ. Саха фольк. Сөбүн мөхпүттэрэ. Эбиитин эмэһэҕэ тэбэн, аны быыгабар биэрбиттэр үһү. НАГ ЯРФС II. Эмэһэ быһаҕас кэпс. — киэбирэн киһиргиир киһи. ☉ Чванливый хвастун
Ол киһи, эмэһэ быһаҕас, кэпсээнэ диэн. НАГ ЯРФС II. Эмэһэҕэ тэбилин кэпс. — хантан эмэ куотарга, суох буола охсорго күһэлин, үүрүлүн. ☉ соотв. коленом под зад (получить)
Томскайга тиийбиппит кэннэ, аҕыйах хонон баран, эсердэр бырабыыталыстыбалара — «Директория» — эмэһэҕэ тэбиллибитэ. П. Ойуунускай. Эмэһэлиин көҥдөй кэпс., күл.-ооннь. — уһаат иһигэр саҥарар курдук улахан, дуорааннаах, сөҥ куоластаах (ордук оҕону күлэн этэргэ). ☉ Обладающий громким звучным голосом (обычно о детях; букв. у него зад полый)
Кыратын көрүмэ, эмэһэлиин көҥдөй. НАГ ЯРФС II. Эмэһэтигэр бүк киирдэ кэпс. — тугу гыныан билбэт гына олус куттанна, дьулайда. ☉ Перепугаться, перетрусить, не знать куда деваться от страха. Эмэһэтигэр муус купчуур киирбит элэк. — тугу гыныаххын билбэккэ, кыһалҕа кыһарыйан эрэ көдьүүһэ суох түбүгүрэн таҕыс. ☉ Суетиться, не знать, за что браться, будучи подгоняемым большой нуждой (букв. в его задницу воткнут ледяной купчуур)
<Эмэһэтигэр> чох кыбыллыбыт — көр кыбылын. [Күкүр Уус:] Сордоох, куттаҕаһа диэн кыыл! Дьэ үчүгэйдик чох кыбыллан сылдьар быһыылаах. Суорун Омоллоон. Эмэһэтин кирсэ быстыбыт кэпс. — бэйэтин туруору күүһүнэн киһиргиир. ☉ Хвастаться своей физической силой (букв. у него порвалась кольцеобразная мышца вокруг заднего прохода). Эмэһэтин тыаһыттан үргэр кэпс. — кыраттан да тымтар, өһүргэнэр. ☉ Оскорбляться, сильно обижаться на кого-л. из-за всякого пустяка (букв. пугается звука собственной задницы). Эмэһэтинэн ылла кэпс. — кими эмэ дьиҥ тулуурунан, дьүккүөрүнэн, өсөһүнэн кыайда (хол., дуобат, саахымат оонньуутугар). ☉ Добиваться чего-л. (напр., победы в чём-л.) исключительно своим упорством, терпением, усердием (букв. брать задницей)
Тэҥ баайыылаах саахыматчыттар этэ. Бүгүн баҕас эмэһэтинэн ылла. НАГ ЯРФС II. Эмэһэтиттэн кумах тохтор — бэйэтин үтүөтүн хайҕаа да хайҕаа буолар; киэптээн, киэбирэн киһиргиир. ☉ Самодовольно и кичливо говорить о своих достоинствах, хвастаться, бахвалиться (букв. с задницы его песок сыплется). Эмэһэтэ да билбэтэ кэпс. — туох эмэ буолбутун төрүт билбэккэ да, сэрэйбэккэ да хаалла. ☉ соотв. ни сном, ни духом (букв. даже задница не почуяла)
Хоноһолор кэлбиттэрин эмэһэтэ да билбэккэ утуйа сытта. НАГ ЯРФС II
◊ Саа эмэһэтэ — саа уоһа холбонор мас чааһа. ☉ Деревянная часть ружья, к которой прикрепляется ствол, ложа ружья
Тиэтэйэ-саарайа, саатын эмэһэтин өһүлэн баран, тимирин орон анныгар уурар. Суорун Омоллоон
(Саатын эмэһэтин олордор). Чэ, бэлэм. Бу баҕайы аны уот биэрбэтэ дуу? Суорун Омоллоон