община

прил. ист. община, общинанан; общинные земли община сирдэрэ; общинное пользование землёй сири общинанан туһаныы.

м. мапастыыр (1. манаахтар об-щиналара; 2. оннук община таҥаратын дьиэтэ уонна олорор дьиэлэрэ).

с. 1. (содружество, единение) бырааттаһыы, бырааттыы буолуу, доҕордоһуу; братство народов норуоттар бырааттапыылара; 2. рел. (община) быраастыба.

аат. Таҥара итэҕэлин сиэринэн олох көрүттэн аккаастанарга андаҕар биэрбит итэҕэл общинатын чилиэнэ. ☉ Монах
Манаахтар — олохторун итэ ҕэлгэ анаабыт дьон. «ХС»
Ма настыырга киирэллэригэр манаахтар кэргэннэниэхпит суоҕа, дьадаҥытык олоруохпут уонна бэйэбит начаалынньыкпытыгар — аббакка биир тыла суох бас бэриниэхпит диэн эрэннэрэллэр. АЕВ ОҮИ
Олоҕу, дьону билбэккэ Кыра саастаах эрдэҕинэ Манаах буола р андаҕары Уол биэрэргэ баҕарбыта. М. Лермонтов (тылб.)

аат.
1. Манаахтар анал сирдээх-уоттаах, үптээх общиналара. ☉ Монастырь
Манастыырдар сүүһүнэн уонна тыһыынчанан крепостной бааһынайдаахтара. АЕВ ОҮИ
2. Таҥара дьиэтэ. ☉ Церковь
Киренскэйгэ Троицкай манастыыр тутуллубут. ВВ ЫСЫ
Балтараа сүүстэн тахса сыллааҕыта тутуллубут манастыыр кельялара туһаларыттан да тахсан эрэллэр. «Кыым»
Көҥүл үүммүт бэс тыа иһиттэн быган турар манастыыр башнялара көстөллөр. Л. Толстой (тылб.)

аат.
1. Татаардар, башкирдар сааскы ыһыы кэнниттэн ылар национальнай бырааһынньыктара. ☉ Сабантуй. Татаардар общиналара сабантууй тэрийбит
2. күл.-ооннь. Дэлэй астаах-үөллээх күүлэй, көр. ☉ Шумное веселье, праздник
[Чокуурап:] Ол иһин да лаппа улахан сабантууй этэ. И. Гоголев
Сайын кэлэн, күөҕү көрсө «Сабантууй» да баар буолар, Ойуу-дьарҕаа толоон көхсө Оһуокайынан туолар. С. Тимофеев

ж. секта (1. рел. баһылыыр таҥара дьиэтиттэн хайдыспыт итэҕэл общината; 2. перен. бэйэлэрин бөлөхтөрүн интэриэһигэр туспа бүкпүт догматичной өйдөөх-санаалаах дьон бөлөҕө).

I
көр балаата I
Палааталары кэрийэн, кылаабынай луохтуур эмтэнээччилэри кытта бырастыыласта. Амма Аччыгыйа
Уон алта куойкалаах палаатаҕа симсэн сытабыт. Софр. Данилов
Палаата иһигэр өйдөннүм мин бүгүн, Сыттыкпар мичээрэр кыһыҥҥы симик күн. И. Гоголев
II
1. көр балаата II
1. Парламент палааталара
□ Англияҕа ХIV үйэҕэ парламент икки аҥыы мунньахтыыра: лордар, атыннык эттэххэ «тойоттор», палааталара уонна общиналар палааталара. АЕВ ОҮИ
Англия палаататын чилиэннэрин санааларыгар, Наполеон баһылыктыырга наһаа дьулуһуута сэриигэ төрүөт буолбута. Л. Толстой (тылб.)
2. Ону-маны киэҥник тэрийэр сорох судаарыстыба тэрилтэлэрин аата (үксүгэр тиэрмин буолбут ситимнэр). ☉ Название некоторых государственных учреждений (обычно в составе терминированных сочетаний)
Эргиэн-бырамыысыланнас палаатата диэн атын дойдуларга бөдөҥ быыстапкалары тэрийэргэ, аан дойдутааҕы дьаарбаҥкаларга кыттарга …… тэриллибит бөдөҥ пиирмэтэ буолар. «ХС»
3. эргэр. Ыраахтааҕылаах Арассыыйаҕа куорат, күбүөрүнэ үрдүкү суутун тэрилтэтэ. ☉ Название городского, губернского суда в царской России
Матвей Борисов, Дьокуускай суута быһаарыытын сөбүлээбэккэ, Иркутскай судебнай палаататыгар аасыһан үҥсүбүт. БИГ СБСК

туохт.
1. Булдунан дьарыктан, этин эбэтэр тириитин туһанаары кыылы, көтөрү эбэтэр балыгы айылҕаттан булан өлөр, туттар. ☉ Добывать диких зверей, птиц или рыбу с целью использования их мяса в пищу или ради меха, заниматься охотой, охотиться, ловить, промышлять
Икки күн сылдьан кыралаах улахан тайаҕы бултаатыбыт. Т. Сметанин
Община чилиэннэрэ бары бэйэлэрин сүөһүлэрин уопсай сиргэ мэччитэллэрэ, уопсай ойуурга бултууллара. КФП БАаДИ
Үгүс тайҕаны мин тыыран, Күннээх саһылы бултаатым. С. Данилов
Иэхэйбитиин, аҕабыт элбэх да балыгы бултаабыт. Н. Тарабукин (тылб.)
△ Тыыннааҕы тут, тыыннааҕы тутан аһылыктан (кыылы, көтөрү этэргэ). ☉ Добывать живность и питаться ею (о звере, птице)
Һуу-һаа бөҕөнү түһэрэн, Кулгаахтаах куобаҕы бултуур. Баал Хабырыыс
2. көсп., кэпс. Дьону (киһини) сонордоон туран булан дьакый, өлөр. ☉ Убивать, карать людей (человека), преследуя, выслеживая
Өйдүөххэ наада, кинилэр [бандьыыттар] биһигини кус оҕотун курдук бултууллар. Н. Заболоцкай
Бөрө куобахтары тутарыныы, баай уола Семен Илларионов дьадаҥылары бултуур диэн эйигин үөҕэр. М. Доҕордуурап
Окуопаттан быган сытан, биһиги кимэн киирэн иһэр чаастарбытын ытыалыыр ньиэмэстэри бултуубут. Т. Сметанин
◊ Мантан бултаан сэнээн. — бачча кыра (мөлтөх, куһаҕан) эрээри. ☉ Ироническое выражение досады на неподатливость или дерзость кого-чего-л. маленького, ничтожного: и этакий (и этакий злится). Мантан бултаан кыайтарымаары гынна