и. д. от хааччахтаа = 1) препятствование; ограничение, лимитирование; 2) регламентирование.

и. д. от буой = запрёт, запрещение чего-л.; ограничение в чём-л.

1) загон для скота; сүөһүнү хааччахха хаай = загнать скот в загон; 2) перен. препятствие, препона; ограничение; запрёт; ас барыта туох да хааччаҕа суох атыыланар все продукты отпускаются в магазине без всяких ограничений.

сыһыан холб. Этиллэр санааны быһаччы соҕус хааччахтаан, бэлиэтээн биэриини көрдөрөр. ☉ Выражает подчеркнутое ограничение, выделение высказываемой мысли (лишь только). Арай эрэ эн көрбүт сурахтааххын
□ Ийэ дойдуга арай эрэ алмаас наада буолбатах. Н. Лугинов

аат. Кими эмэ кыһарыйыы, атаҕастааһын. ☉ Притеснение кого-л., ограничение чьей-л. свободы
Күөмчү көҕүрүүрүгэр, Көҥүл көстүүтүгэр Күүскүт тиийэринэн Көмөлөһүҥ! А. Софронов
Тулаайахтар барахсаттар Эрэй, күөмчү эгэлгэтин Тулуйарга тиийээхтииллэр. Күннүк Уурастыырап
Күн анныгар күөмчү көтүллэн Көҥүл үйэтэ үүнүө. «ХС»

сыһыан холб. Кэпсэтээччи болҕомтотун тардаары этэр санааны чорботууну, хааччахтааһыны, бэлиэтээһини көрдөрөр. ☉ Выражает выделение, ограничение, подчеркивание высказываемой мысли в целях привлечения большего внимания собеседника (и вот, и вот только, ну что еще?)
Арай дуо, сиккиэр тыал Аргыый үрдэ. А. Бродников
Арай дуо, сүрэҕим Тулуйда барытын. «ХС»
Арай дуо?.. Биир киэһэ Майаттан Бэбиэскэ аҕалан биэрбиттэр. Күннүк Уурастыырап

I неважный, нехороший; ничтожный; барбах үлэһит неважный работник; барбах майгы скверный нрав.
II модальное сл. выражает 1) субъективное ограничение только, лишь просто, всего-навсего; ити, барбах, үөрэтэн этэбин это я говорю просто в порядке нравоучения; урут, барбах куруусчут эрэ этим раньше я был всего-навсего грузчиком; 2) безразличное отношение к происходящему как ни в чём не бывало; барбах, табахтаан бусхата олорор он сидит себе и покуривает, как ни в чём не бывало.

I
аат. Быстах кэмҥэ тугунан эмэ тутайан хааччахтаныы. ☉ Временная нужда, ограничение в чем-л.
Саҥа иэскэ тэптэрии, хабалаҕа хаптарыы, бырыһыаҥҥа быстарыы хайа онтон тахсаарай?! Күннүк Уурастыырап. Быстарыы да кэмнэригэр, кини син бултааналтаан өрүһүйтэлиирэ. И. Бочкарев. Тэҥн. быстыыҥка
II
1.
быстар II диэнтэн хай. аата. От үрэхтэргэ дулҕатын быстарыы, илдьириттэрэн ходуһа оҥорууну кытта уутун режимин тупсарыы улахан оруоллаах. ПАЕ ОС
2. түөлбэ. Өрүс арыытын быһа охсор аппа, көҥүс курдук кыараҕас төбүлэх. ☉ Узкая оврагообразная протока, пересекающая речной остров. Бу быстарыынан бардаххына, отууга тиийиэҥ. Арыыны ортотунан улахан быстарыылаах
◊ Быстарыы мэһэмээн түөлбэ. — быстахха туттуллар кыра чабычах, мэһэмээн. ☉ Небольшая берестяная посуда для временного пользования
Дьиэҕэ-уокка күн аайы туттуллар араас убаҕас аһы кутарга аналлаах туос иһиттэри, холобур, кыра кээмэйдээх оҥоойуктары, быстарыы мэһэмээннэри, мээрэйдэри, үүт, уу кутар улахан ыаҕастары тигэллэр. ПИО ТС

сыһыан т. Саҥарааччы этэр санаатыгар хааччахтыыр, чуолкайдыыр эбэтэр кээмэйинэн хааччахтыыр сыһыанын көрдөрөр (эрэ, баара эрэ, баара-суоҕа). ☉ Выражает субъективное ограничение, выделение высказываемой мысли или количественно-ограничительную оценку говорящего (только, всего лишь, всего-навсего)
Байбаллаах баайдара баранан, сыччах икки ынахтаах, биир хара маҥаас кунаннаах хаалтара. Н. Түгүнүүрэп
Биһиги эһигиттэн сыччах ону эрэ ирдиир бырааптаахпыт. В. Яковлев
Түгэн, сыччах биир эрэ түбэлтэ, элэс гыммыт олох лоскуйа, ардыгар киһи туһунан элбэҕи этээччи. «ХС»
◊ Олорбуппут сыччах — этэҥҥэ олорбуппут манан бүттэҕэ. ☉ Пришёл конец нашей благополучной жизни. «Дьэ, онон Лэглээрдэр бурдуккут сириттэн бырастыылаһан кэбиһиҥ, — диир Дабыыт саҥата. — Олорбуккут сыччах!» Амма Аччыгыйа
Ийэ кылыным булан ылан эрийдэ. Дьэ, хотун-хаан быһыылаах. Олорбуппут сыччах буолсу. В. Яковлев
Кини кинээстээтэҕинэ, олорбуппут сыччах. Дьолбут к.

1. модальное сл. 1) выражает выделение, ограничение лишь, только, лишь только; арай остуоруйаҕа маннык лишь в сказке так; 2) усиливает усл. знач. гл. с оттенком предположения, опасения, желания и ограничения а если, если только, если бы; арай кэлбэтин ? а если он не придёт?; арай этимиим а если я не скажу; допустим, что я не скажу; арай баран хааллаххына иэдэйэбит если только ты уедешь, мы пропадём; 3) выражает вынужденный выбор с оттенком сомнения, колебания и ограничения разве разве что; пожалуй; арай сытан көрүүһүбүн пожалуй, мне лучше лечь; 4) выражает внезапное обнаружение вдруг,, и вот; арай куобах ойон тахсар вдруг заяц выскакивает; арай учуутала турар и вот учитель его стоит (перед ним); 5) употр. для заострения внимания слушателя: арай биирдэ бултуу баран истим вот однажды я шёл на охоту; 2. союз 1) уступ.-огранич. хотя; разве; только; тула уу-чуумпу , арай хам-түм ыраах саа тыаһыыр вокруг очень тихо, только изредка слышны далёкие выстрелы; 2) усл.-против. разве, разве что; олох биэриэм суоҕа , арай күүстэринэн ылыахтара ни за что не отдам, разве силой возьмут # арай туран и вдруг... (при внезапной смене обстоятельств).