окрестный; тулатааҕы тыалар окрестные леса.

окрестный; бу эргиннээҕи күөллэргэ көтөр аҕыйаабыт в окрестных озёрах дичи стало меньше; дьиэ эргиннээҕи а) находящийся возле дома; окрестный; б) перен. обычный, заурядный.

окружение, окрестность || окружающий, окрестный; куорат кэрискэтэ окрестность города; кэрискэ хайалар окружающие горы # кэрискэ ахсаан аат грам. порядковые числительные.

прил. 1. (кружный) төгүргэн, эргиир; ехать окольной дорогой төгүргэн суолунан бар; 2. перен. (обходный) туора, тастыҥ; узнать что-л. окольным путём туора суолунан бил, туораттан бил; 3. уст. (соседний, окрестный) чугастааҕы, ыаллыы; окольные сёла ыаллыы дэриэбинэлэр.

1. окрестность || окрестный; хайа эргинтэн сылдьаҕын ? откуда (букв. из какой окрестности) ты пришёл?; бу эргин дьон окрестные жители; 2. послелог, упр. осн. п. 1) окрест, около, поблизости, вблизи; дьиэ эргин окрест дома; үрэх эргин вблизи рёчки; 2) около, приблизительно; киэһэ эргин кэлээр приходи к вечеру; онус эргин барыа он поедет числа десятого; тохсунньу эргин где-то в январе; икки чаас эҥин эргин часам к двум.

даҕ. Туох эмэ аттыгар, чугаһыгар эргиччи, төгүрүччү баар. ☉ Находящийся в окрестности, окрестный
Тулатынааҕы мастартан үөр чооруостар бырдаҥалаһан тахсаннар, тоҥсуйан догдоҥолоспутунан бардылар. Амма Аччыгыйа
Билигин биһиги сайылыкпыт тулатынааҕы ыаллар суохтар, дьиэлэрин үксэ өтөхсүйбүттэр. Далан
Оччотооҕуга билигин баар Чөркөөх тулатынааҕы киэҥ бааһыналар барыта төҥүргэс былаастаах ойуур тыа этилэр. «ХС»

даҕ. Чугас сытар, чугастааҕы, ырааҕа суох. ☉ Близкий, недалёкий от чего-л., окрестный
Бу эргиннээҕи дэриэбинэлэргэ, сэлиэнньэлэргэ сылдьардаахпын. Н. Якутскай
Тумуулаах [киһи аата] өлбүтүн кэннэ, эмиэ ити эргиннээҕи Тэппэ Боспоҥнуур диэн дьадаҥы огдообоҕо кэргэн тахсар. ФГЕ ӨӨСҮҮ
Бу эргиннээҕи күөллэргэ көтөр аҕыйаабыт. ЯРС
◊ Дьиэ эргин (эргиннээҕи) көр дьиэ I
[Дьаакып:] Бу дьиэ эргиннээҕи киһи, аата Өлөксөй диэн. А. Софронов
Сайын чугас дьиэ эргиннээҕи мас сыыһын, амынньыары, ойуурга ыһыллыбыт лоһуруой мастары хомуйтаран оһох оттоллоро. У. Нуолур
Чугас эргин (эргиннээҕи) көр эргин II. Маҥнай утаа чугас эргиннээҕи улуустар баайдарын уолаттара …… Маайаны ыйыттарар үгэстэммиттэрэ. Н. Якутскай
Барыам биир хонук иннинэ чугас эргиннээҕи ходуһалары кэрийэн көрбүтүм. А. Бэрияк

1. аат. Туох эмэ кытыыта, тулата, хаймыыта (үксүгэр онто бэйэтинээҕэр халыҥ эбэтэр үрдүк буолар). ☉ Кайма, обшивка, кант, обод, ободок. Бүлүүһэ бүүрүгэ. Бэргэһэ бүүрүгэ. Оҥочо бүүрүгэ
   □ Сыыры өрө дабайан тахсан баран..
   үрэх бүүрүгүн кэрийэ бара турда. Амма Аччыгыйа
   Эмтэрийбит бүүрүктээх, Эргэ алтан чуораан тыаһа Эймэнийэ түспүтүгэр, Эмискэччи чуумпу буолла. Күннүк Уурастыырап
   Булт суолун-ииһин кэтэһэн ынтака бэргэһэтин кырса бүүрүгүн көп түүтүн быыһынан көрөн-истэн сэгэлдьийэр. Болот Боотур
2. даҕ. суолт. Тугу эмэ эргийэр, тулалыыр (тыа, сыыр, кытыл о. д. а.). ☉ Окружающий, окрестный (о лесе, горах, береге и т. п.)
   Күөл бүүрүк дулҕатын кэтэҕэр биэс бугул турар. Амма Аччыгыйа
   Бүтэй куйаас обургу Бүүрүк кэрии тыалары Бөлөнүйбүт үүт курдук Бүрүйээхтээн кэбистэ. Р. Баҕатаайыскай
   Улуу Туймаада бүүрүк хайаларын хонноҕор саҥа пионерскай лааҕыр аһылынна. «Кыым»

I
туохт.
1. Тугу эмэ харчыга эбэтэр атыҥҥа, бэйэҥ наадыйаргар эргит, оннук атыылаан эргитиинэн дьарыктан. ☉ Заниматься куплей, продажей, торговать
Эргинэн-эргинэн иннэҕэ тиэрпиккэ дылы (өс хоһ.). Микииппэрэп кинээс дьоно буутунан табаҕы, куһуогунан таҥаһы тиэйэ-тиэйэ, илин-арҕаа эргинэ көтүтэллэр. М. Доҕордуурап
Биир улахан тэрилтэни кытта чопчу дуогабардаһан, үрдүк хаачыстыбалаах бородууксуйаны ырыынак сыанатыттан үрдүктүк атыылыахха, эргиниэххэ сөп. МДА
2. сөбүлээб. Барыстанаары, барыһыраары, тугу эмэ атыы-эргиэн оҥоһун. ☉ Превращать кого-что-л. в предмет купли-продажи в корыстных целях, торговать кем-чем-л. «Оттон хайа уонна иллэрээ сыл кыыһын атыылаан эргинэн турар дии», — диэн куолулуур Силлибит Уос [киһи аата]. Күндэ
Убайа оҕонньор Харытыананан эргинэн, сир ылаары гынарын туһунан эмиэ өйүгэрсанаатыгар тугу да иилэн ылбата. П. Ойуунускай
Хас ааһан иһэр күрүөйэх түөкүттэргэ эн эккинэн-хааҥҥынан хаста эргинэн хааллылар этэ?! Амма Аччыгыйа
3. эргэр. Туох эмэ табаары үрдүк сыанаҕа атыылаан барыһыр, эргиэмсиктээ. ☉ Быть барышником, барышничать
Бу табаар, чэй, табах суох дьылыгар кыһайан олус эргинэн эрэр. Күндэ
Дьаамҥа киирэн олорон бу бырааба дьиэҕэ хаартыһыттары мунньан, үбүлээн, хаарты торуойдаан дьону хабалаҕа киллэрэ, эргинэ олорор. Күндэ
II
аат. Туох эмэ чугаһа, тулата, тулалыыр сир. ☉ Местность, прилегающая к чему-л., окружающее пространство, окрестность
Бары эргинтэн дьон кэлэллэр. ПЭК СЯЯ
Мин булчут этим. Бу эргин арай ити Өкүлүүн аҕата Ньукууһа миигин эргиччи баһыйара. Амма Аччыгыйа
Боломуочунай бу эргин төһө өргө диэри сылдьар? Р. Баҕатаайыскай
◊ Дьиэ эргин (эргиннээҕи) көр дьиэ I
Мин дьиэ эргин үчүгэй булчутунан ааҕылларым. Н. Якутскай. Чугас эргин (эргиннээҕи) — олус ырааҕа, тэйиччитэ суох, тулатынааҕы. ☉ Находящийся или живущий в окрестности, расположенный вблизи, окрестный
[Миитэрэй] чугас эргин дьону барытын үтүктэн күллэртээтэ. Амма Аччыгыйа
Чугас эргин оройуоннарга маннык үчүгэй оҥоһуулаах остолобуой аҕыйаҕын туһунан кэпсэтии буолбута. «Кыым»
III
дьөһ.
1. Хайааһын туох эмэ тулатыгар, чугаһыгар буоларын бэлиэтииргэ туттуллар. ☉ Употребляется при обозначении местности, вблизи которой совершается действие (окрест, поблизости, около, в)
Ойоҕо ааттаах куолутунан куорат эргин сырыттаҕына, бу киһи тыына киэһэлик быстаахтыыр. Огдо
Ньурба эргин маҕаһыын атыыһыттара этилэр. ФГЕ ӨӨСҮҮ
1970 сыллаахха төрөөбүт дойдубар тахсан, Чакыр, Хайахсыт, Хадаар, Хоптоҕо нэһилиэктэрин эргин кэрийэн көрүтэлээбитим. КМП ДьБ
2. Бириэмэ, кэм суолталаах ааттары кытта хайааһын оҥоһуллар кэмин барыллаан көрдөрөр. ☉ Употребляется при обозначении времени, выражая приблизительный характер момента совершения действия (к)
«Биһиги даачаҕа тахса сылдьыахпыт. Алта эргин кэлээриҥ», — диэтэ Мааппа. Н. Босиков
Саар Көстөкүүн таҥара күнүн эргин аны андыны мэнээк бултаатылар. С. Маисов
Балтараа ый айаннаан, Москваҕа атырдьах ыйын ортотун эргин тиийбиппит. «ХС»