сущ
олгуобуйа

с. сыарҕа ураҕаһа, олгуобуйа.

ж. олгуобуйа, арал, ураҕас; # повернуть оглобли туһата суох төнүн.

туохт. Олгуобуйатын кэтэрт. ☉ Надевать оглобли. Оҕускун олгуобуйалаан кэбис

бадьыыла (ат күүһүнэн үлалэтиллэр малатыылкаларга о. д. а. тэриллэргэ туһаныллар олгуо-буйа. Олгуобуйа анар уһуга хамсатыллар механизмна туттарыллар.)

аат. Оҕус сыарҕатын олгуобуйата. ☉ Оглобли бычьих саней
Тээллэриис, дьэ өй булан, оҕуһун бурҕалдьы аралыгар баайда. И. Гоголев
монг. арал

м. төрүт ат (үс аттан ортоку олгуобуйаҕа көлүллэр ат).

1) шест, жердь, длинная палка; мас ураҕас деревянный шест; ураҕаһынан ууну суруйбут курдук погов. словно по воде шестом провести (о недостоверном сообщении); 2) разг. оглобля; импровизированные оглобли; сыарҕа ураҕаһа оглобли саней; ср. олгуобуйа # муус ураҕаһынан үүр = относиться к кому-л. жестоко, бессердечно; гнать, прогонять кого-л. (букв. гнать ледяной палкой).

аат.
1. Олгуобуйаны хомууту кытта холбуур үксүгэр хатыҥ мастан оҥоһуллар иэҕэччи тэрил (ат тэрилэ). ☉ Часть конской упряжи, служащая для прикрепления оглобель с помощью гужей к хомуту, дуга. Өспөх сахалара сыарҕаны, дуганы, хомууту оҥостор буолбуттара. Саха сэһ
1977
Хамначчыт уолаттар аттары көлүйэллэр дугаларга чуорааннары баайталыыллар. Н. Якутскай
Аны туран, тыа сиригэр билигин ат дугатын сатаан иэҕэр киһини буларыҥ саарбах. «Кыым»
2. мат. Эргимтэ кэрчигэ; дугалыы сурааһын. ☉ Часть окружности или какой-л. другой кривой линии, дуга
Эргимтэ хайа эрэ чааһа дуга диэн ааттанар. КАП Г

тыаһы үт. туохт.
1. Синньигэс, хатан саҥаны таһаар (хол., ыт туһунан). ☉ Издавать высокий, резкий крик, визжать (напр., о собаке)
Ыт ыйылыы түһэн баран, туора ыстанна. Суорун Омоллоон
Кусчут [ыт аата], ааттаспыттыы, атаҕын биэрэбиэрэ ыйылаабыта. М. Доҕордуурап
Ытым оҕото ыйылыы хаалла. Н. Туобулаахап
Биир ат олгуобуйаларын тоһуттубут тобохторунан илгиэлэнэн, киниттэн сүүрэ турда, иккис ат, эмиэ кини курдук, сиргэ охтон сытар эбит: сытыытык, уһуннук ыйылаата. Л. Толстой (тылб.)
2. көсп. Салгыны хайытан иһиирэр курдук сытыы тыаһы таһаар. ☉ Издавать резкий свист, свистеть (напр., о пуле)
Кэнниттэн бандьыыттар иҥсэлээх буулдьалара икки өттүнэн сиирэ-халты ыйылаабыттара. А. Сыромятникова
Үрдүбүтүнэн сэнэрээттэр ыйылыыллар, аттыбытыгар миинэлэр эстэллэр. ИИФ УС
Сытыы хотуур хойуу оту сиҥнэрэн иҥсэлээхтик ыйылаабат. Күрүлгэн
3. көсп. Салгыны күүскэ ытыйан, улуйар курдук тыаһы таһаар (силлиэ, буурҕа туһунан). ☉ Издавать похожий на вой звук, выть, завывать (о вихре, пурге)
Дохсун тыал түһэн ыйылыы ытыллар: Таастары хастыыр, тииттэри мускуйар. М. Ефимов
Оттон буурҕа син биир былыргылыы энэлийэр, суланарсаанар, …… ыйылыыр. Н. Габышев
Киллэм кырдалга талах маһы эрийэ-мускуйа күүстээх тыал куһуура ыйылыыр. «ХС»
ср. тув. сыйылаар ‘скулить’, кирг. ыйлаа ‘плакать’