1. аат. Саха сирин киин өттүгэр соҕуруулуу-илинтэн түһэр хас да хонуктаах күүстээх тыал (былыты, ардаҕы аҕалар). ☉ Летний многодневный юго-восточный ветер, приносящий дождь, муссонный ветер. Сата көмөтүнэн тыалы, олооһуну ыҥырыахха сөп
   □ Улахан ардах олооһуна кэлэрин курдук тыал түстэ. Болот Боотур
   Бэҕэһээҥҥи тыал ардах олооһуна буоллаҕына, бу түүн собо тутара биллибэт. П. Тобуруокап
   [Балыксыттар] суоттааһыннарынан, улуу буурҕа түһүөн өссө да эрдэ этэ. Көннөрү олооһун буолуохтаах дии санаабыттара. С. Тумат
2. даҕ. суолт. Ардахтаах былыты аҕалар (күүстээх соҕуруулуу илиҥҥи тыал). ☉ Приносящий дожди (о сильном юговосточном ветре)
   Хас да хонуктаах олооһун тыала түспүтэ. В. Яковлев
   Ардыгар олооһун тыал илдьиттэнэн, хас эмэ хонугу быһа ньиргиччи түһэр гына олохтоохтук [ардах] кэлэр. П. Аввакумов
   [Отчут:] Олооһун тыалым, сөрүүкэт миигин! «ХС»
   ◊ Олооһуннаах өй-санаа — олохтоох, оннун булбут өй-санаа. ☉ Сложившийся (зрелый, трезвый) ум
   Оҕо дьон хаһан даҕаны олооһуннаах өйдөрө-санаалара суох ээ. Болот Боотур

I
туохт.
1. Хаар анныттан булан аһаа, хаары хаһан аһаа (сылгы кыһын сиргэ хаһан аһаан кыстыырын этэллэр). ☉ Находить подножный корм (о лошадях зимой). Сылгы олоон кыстыыр
□ Сылгылара урааннаах уһун кыһыны быһа олоон тахсаллара. «ХС»
Сылгы атаҕынан олоон тото-хана аһыыр. «Кыым»
2. Ирдээ, суоллаа, суолунан ирдээ. ☉ Преследовать, идти по следу. Бэркэ олоотум да булбатым. Быһа олоон ыл
□ Урукку ол-бу кэпсээнин, Уус баҕайытык уларытан, Онон-манан олоон ылан, Онолуйар эбит. Өксөкүлээх Өлөксөй
Кэм иннигин көрүнэн, эрдэттэн олоон, суолу солоон сылдьар ордук. Болот Боотур
Сааһыҥ тухары, сиргэ хоно, туналы маҥан тииҥи — Булт кутун көрдөөн олоо, Буолбуккун, о, билэбин. В. Миронов
II
туохт. Ардаары эрдэттэн (хас да хонук инниттэн) тыалыр (Саха сирин киин улуустарыгар соҕуруулуу илинтэн уһуннук тыалырдаҕына, уһун ардах кэлэр). ☉ Навевать ненастную погоду (о ветре; в центральной части Якутии считается, что если юго-восточный ветер дует несколько дней, то он непременно принесет с собой длительные ливневые дожди)
Кэтэспит Бөтүрүөптэрин ардаҕа кэлбэтэ. Хата кураанаҕынан олоото, от-мас сүмэтин супту оҕуста, сир сиигин көтүттэ. Болот Боотур
Олообута уһуна бэрдэ. Бука уһун ардах кэллэ эрэ хайаата. Р. Кулаковскай
Ол өртөн олообут этиҥнээх ардах этэ. Н. Заболоцкай
ср. бур. оло, монг. ол ‘найти, достать’

олоо-молоо көрүтэлээ — ол-бу диэки хайыспахтаа (кэтит сирэйдээх киһи туһунан этэргэ). ☉ Смотреть бессмысленно по сторонам, поворачиваясь туда-сюда (о человеке с широким лицом)
Ынчыга ыксаппытыгар Энэлгэнэ элбээбитигэр Оҕонньоро уолуйа соһуйан, Омургутуйа куттанан, Олох маһыгар олоро түһэн Олоомолоо көрүтэлээтэ. П. Ядрихинскай

I приносить ненастье; наносить тучи, облака; тыал ардаҕы олуур ветер грозит ненастьем.
II диал. 1) следить, выслеживать; преследовать, идти по следу; бэркэ олоотум да булбатым я внимательно искал, но не нашёл (напр. след зверя); 2) доставать траву из-под снега, находиться на тебенёвке; сылгы олоон кыстыыр лошадь всю зиму находится на тебенёвке.