опаздывать, медлить; уталыйбакка кэл приезжай без опоздания.

• опаздывать; отставать; медлить; утаан баран кэл = приходить с опозданием.

опаздывать; медлить; сотору кэл, хойутаама приходи скорее, не опаздывай; тоҕо хойутаатыҥ? почему ты медлил?

модальное сл. даже; тем более; оннооҕор оҕолор чуумпурбуттар даже дети присмирели; хойутуурум оннооҕор сатаммат мне тем более нельзя опаздывать; оннооҕор үчүгэйдик оҥоруохпут сделаем гораздо лучше (прежнего, обычного); оннооҕор үчүгэй (или ордук ) тем лучше; оннооҕор буолуоҕу оҥоруохпут и не то сделаем.

туохт., түөлбэ. Хойутаа, бытаар (туох эмэ буоларын туһунан этэргэ). ☉ Опаздывать, задерживаться. Түөртүүрбүт өҥүрээтэ
□ Өр өҥүрээбэтэ, Амтаннаах астарын Арыгы аллааҕы Аҕала оҕустулар. А. Софронов
♦ Өҥүрээбит оҕо — төрөппүттэрэ сааһыран эрдэхтэринэ төрөөбүт оҕо. ☉ Поздний, последний ребёнок (букв. запоздалый ребёнок).

мест. Ким (туох) даҕаны. Каждый это сделает. — Маны ким даҕаны оҥоруо. (В якутском языке это слово часто заменяется другим, к примеру: Утром каждый пионер делает зарядку. — Сарсыарда хас пионер барыта зарядка оҥорор. Каждое дерево снизу имело сухие ветки. — Мас барыта алын өттүгэр кураанах лабаалаах этэ. Каждый день я встаю в семь утра. — Күн аайы мин сарсыарда сэттэ чааска турабын. Никто из нас не хотел опаздывать. — Хайабыт даҕаны хойутуон баҕарбатаҕа.).

прил. Хас биирдии, аайы. Каждый день. — Күн аайы.

туохт.
1. Хойут тиий. ☉ Опаздывать, не успевать вовремя куда-л. Барыах буолбут пуойаспар хойутааммын, атын пуойас киһинэн ыга симиллибит богуонугар олорон Крымҥа айаннаан иһэбин. Амма Аччыгыйа
Олох уустук оҥоһуутун, Утарсыыта солоҕойун Кырдьан иһэн киһи билэр, Хойутаан билэн кэмсинэр. С. Данилов
Серёжа тыйаатырга арыый хойутаан тиийдэ. Н. Лугинов
Ходуһа киһитэ Хорутуон киэһэ өттүгэр үксүн хойутаан кэлээччи. У. Нуолур
2. Бытаар, тардылын, кэмҥин аһаран, хойут буол. ☉ Запаздывать, задерживаться
Пётр Иванович, хойутаан оҕолонон, олус оҕомсох. Далан
Быйыл манна саас олус хойутаата. Н. Заболоцкай
Дөлүһүөн сибэккитэ …… хойутаан тыллар. И. Гоголев
♦ Хойутаан баран хобо баанар — буолуох буолбутун кэннэ тыас-уус таһаарар, дьаһаммыта буолар. ☉ соотв. задним умом крепок
Мэлдьи да маннык түбэлтэлэргэ хойутаан баран хобо баанар буолан иһээхтээтэҕим. С. Руфов

I
сыһ.
1. Ханнык эмэ кэм (сарсыарда, киэһэ, түүн) бүтэһигэр эбэтэр туох эмэ буолар кэмин тиһэҕэр. ☉ К исходу какого-л. времени (дня, вечера, ночи) или по окончании какого-л. действия, поздно
Жирков урут хаһан да бачча хойут оскуолаҕа киирэ сылдьыбат этэ. Н. Якутскай
Никита хоһугар киэһэ хойут, уолаттар утуйбуттарын кэннэ, кэлэрэ. Н. Лугинов
Түүн хойут утуйааччы, сарсыарда эрдэ турааччы эн буолаҕын. М. Доҕордуурап
Үлэһиттэр хойут тарҕастылар. С. Васильев
2. Кэлин, кэнники, тохтуу түһэн баран. ☉ Потом, после, в будущем, впоследствии
Эдэр эрдэххэ өлөр-кырдьар туһунан санаммат эбээт, үксүгэр, чэ, бэйи, хойут диэн иһэҕин. Амма Аччыгыйа
Бу биһиэхэ үтүөнү оҥорбуккун хойут биһиги да үтүөнэн боруостуохпут, доҕор! Ньургун Боотур
Хойут олох кэҥээн, бар дьон сайдан, билиикөрүү үксээн истэҕин аайы, биллибэтинэн-көстүбэтинэн саха тыла байыа, элбиэ. Эрилик Эристиин
Хойут, кэмниэ-кэнэҕэс, барыта ааспытын кэннэ өй киирэн, инньэ диэминэбин диэн абаланан хаалааччы. Н. Заболоцкай
ср. монг. хойт ‘следующий, последующий’, хождох ‘опаздывать, отставать’
II
сыһ. дьөһ. Бириэмэ сыһыанын бэлиэтээн, хайааһын кимтэн, туохтан эмэ кэнники оҥоһулларын бэлиэтиир (таһ. түһүгү кытта тут-лар). ☉ Обозначает кого-что-л., вслед за которым совершается действие: после, позже (употр. с исх. п.). Кини миигиттэн хойут оскуолаҕа киирбитэ
□ Атырдьах ыйын иккис декадатыттан хойут күн-дьыл биллэ күһүҥҥүтүйэн барар. «Кыым»