овод; оса; ср. бүгүйэх II.

носиться, бегать (о скоте ужаленном оводами, осами).

I шить; ырбаахыта тик = сшить рубашку; хам тик = зашить (напр. что-л. разорванное); самалык тик = латать, класть заплату.
II жалить; тигээйи тикпит его ужалила оса.

побуд. от тык=; сүүттэрэммин хаста да тыктардым проиграв, я дал щёлкнуть себя несколько раз; тигээйигэ тыктардым меня ужалила оса; прожекторынан тыктар= осветить что-л. прожектором.

аат., түөлбэ. Тигээйи. ☉ Оса
Куйаас, бырдах, хорохой уонна күлүмэн түспүт кэмигэр үөр таба аҕылыырыттан тэмпэрэтиирэтэ үрдүүр. ТНС ОКТК
ср. монг. хорхой, п.-монг. хорохой ‘насекомое; червь’

1) обвинять в чём-л., порицать, осуждать за что-л.; уорууга буруйдаа = обвинить в краже; 2) наказывать, карать; кэлбити-барбыты барытын буруйдуу турар уордаах ыраахтааҕы баар үһү загадка есть сердитый царь, карающий каждого проезжающего-проходящего (тигээйи оса).

аат., түөлбэ. Тигээйи. ☉ Оса
Тойонноох хотуна оҕоҕутун көрө-истэ олорооруҥ, баҕар …… бу тигээр саҕана сүөһүгэ да киирэн биэриэ диэн сэрэппиттэрэ. Н. Павлов
Муода баҕайы, тигээр маҥан таба тириитин олус сөбүлүүр, тэллэххэ хап-хара гына түһэр. «ХС»

пчела || пчелиный; тойон ыҥырыа шмель; тыгар ыҥырыа оса; ыҥырыа мүөтэ пчелиный мёд; ыҥырыа уйатын тоҕо тарпыт курдук словно разворошили осиное гнездо (о чём-л. очень многочисленном и шумном, внезапно представшем перед глазами) # ыҥырыатыгар түспүт а) обмелевший (об озере); б) прорубь, где вода не достаёт до кромки льда.

1) щёлкать; сүүскэ тык= щёлкнуть по лбу; 2) жалить, кусать; кинини тигээйи тыкпыт его ужалила оса; 3) перен. бить струёй; бааһыттан хаана тыга түстэ из раны брызнула кровь; сир анныттан нефть фонтана тыкта из-под земли ударил фонтан нефти; былыт быыһынан күн сардаҥалара тыктылар из-за туч брызнули солнечные лучи.

аат., эргэр. Сүөһү кэннэ, самыыта (сүөһү, кыыл сиһиттэн кутуругар диэри өттө). ☉ Задняя часть туловища животного от спины до хвоста, круп лошади. Атыырдара уһатынан сырдык чуоҕурдаах
♦ <Мүһэлээҕи бүдүрүт>, уһалааҕы умсар (охтор) көр мүһэ. Бытталааҕы бысталаабыттар, мүһэлээҕи бүдүрүппүттэр, уһалааҕы умсарбыттар. Саха фольк.
ср. др.-тюрк. уча ‘крестец’, тюрк. уча, оса, уджа ‘крестец; круп; задняя часть тела животных’