обижать, оскорблять; говорить колкости; кинини өһүргэттиҥ ты его обидел.

1) отрыгивать, блевать (обычно о собаке, волке); 2) перен. разг. осквернять; оскорблять; извергать поток сквернословия.

туохт., эргэр. Көйгөлөөн, аанньа ахтыбакка өһүргэт, атаҕастаа. ☉ Незаслуженно оскорблять, обижать кого-л. пренебрежительным к нему отношением.

үтүрүмхатырым тут — кимиэхэ эмэ бөрүкүтэ суохтук, атаҕастабыллаахтык сыһыаннас. ☉ Относиться к кому-л. непочтительно, пренебрежительно, унижать, оскорблять кого-л.
Ыраахтааҕы былааһа Өксөкүлээҕи үтүрүм-хатырым туппута, аанньа үлэлэппэтэҕэ, суруйуутун бэчээттээбэтэҕэ. С. Данилов
Сорохтор, оннооҕор төрөппүт ийэлэрэ-аҕалара түөһэйдэхтэринэ эҥин тыллары этэллэр, үтүрүм-хатырым туталлар, оһох кэннинээҕи орону, чэҥнээх муннугу буллараллар. Болот Боотур
Аанака, ол баай ыалга тиийэн, үтүрүм-хатырым тутуллар. Эрилик Эристиин

туохт. Кими эмэ сытыы тылынан элэктээ-хаадьылаа; кыһыт, күлүү оҥоһун. ☉ Подтрунивать, насмехаться; язвить, издеваться над кем-л.
Төһөлөөх суустаабытын, араастаан үөхпүтүн билигин саныан да дьулайар. А. Сыромятникова
Бэл кыра кылаас кыргыттара …… суустууллар: «Өлүөсэ, бүгүн оскуола муостата дьигиһийэр, сыбаҕа тохтор таансыта буолар. Хайаан да кэлээр, эркини өйөөтөххүнэ табыллар». НТП СОоЭС. Кинилэр кыһыталларыттан, бэлэстэрин тарбыылларыттан кыыһыран мордьойобун. Ол аайы өссө эбии суустууллар. «ХС»
ср. тув. суста ‘оскорблять’

туохт.
1. Аһаабыт ас сорҕотун айаххынан төттөрү таһаар (хол., ыт, бөрө туһунан этэргэ). ☉ Срыгивать обратно часть съеденного (обычно о собаке, волке)
[Саһыл:] Ээ, ас баһаам, ыт кулгуйар, баҕа халтарыйар үлүгэрэ. Саха ост. I
Бөрө куота охсор ухханыгар аһаабытын кулгуйан кэбиһиэ. И. Федосеев
2. көсп. Кими эмэ олус күүскэ үөх, ыыстаа, холуннар. ☉ Сквернословить, оскорблять, извергать поток ругани
Кулгуйа олорбутун хара ыты дэлби тэпсэн биэриминэ! Күннүк Уурастыырап
«Туох диирий, тугу кулгуйарый ити сыакаар!» — диэн Иҥнэри Дьарааһын ыксаан, кэлэҕэйдии-кэлэҕэйдии өрөһөлөннө. Д. Таас
ср. монг. гулги, кирг. кулгу ‘срыгивать, отрыгивать с частицами содержимого желудка’

I
ыыһаа диэн курдук
Уу киирбэтин диэн тириини ыыстыыллар. «Чолбон»
Балыгы буһаран, ыһаарылаан, буруоҕа ыыстаан, туустаан эбэтэр кэнсиэрбэлээн сииллэр. ББЕ З
II
туохт., кэпс. Киһини куһаҕан тылларынан саҥар, үөх. ☉ Ругать, бранить, оскорблять кого-л. неприличными словами
Оннооҕор, биир кэлэктиипкэ үлэлиир табаарыстарын ыыстыыр дьон баар буолааччылар. Н. Босиков
«Туох буолан ырҕаһан, ыадаһан олороҕут?» — Андрей Алексеев ыыстаабытынан киирдэ. М. Попов
Миигин ыыстыы сатаан баран, аны кыыскын үөҕэриҥ итэҕэс эбит дии. У. Захарова
♦ Киһи иилэн ылбатынан <үөҕүс, ыыстаа> көр киһи I. Киһи иилэн ылбатынан ыыстыыр киһи буолан биэрдэ

туохт.
1. Кими эмэ туох да олоҕо суох улаханнык хомот, өһүргэт. ☉ Обижать, оскорблять кого-л. без каких-л. на то оснований
Бу, Мачайар Баһылай, эн миигин атаҕастыырыҥ итиччэ дуу, хайдаҕый? Саха фольк. Ити далга баппатах далаҕа, ити дьиэҕэ баппатах дьэллик, ити аартыкка баппатах акаары эйигин атаҕастаата. П. Ойуунускай
Кинини [Карандышевы] бары атаҕастыыллар, күлүү-элэк оҥостоллор, дьэ онтон эмискэ бу киһиэхэ куорат бастыҥ кырасаабыссата Лариса эргэ тахсарга сөбүлэнэр. Софр. Данилов
△ Аанньа ахтыма, ахсарыма. ☉ Не уделять должного внимания, пренебрегать кем-чем-л. «Кэбис, инньэ диэмэ, мин эйигин дьиэҕэр тиийэ тиэрдиэхтээхпин
Эписиэр чиэһин атаҕастаама», — диэбитэ Ганс. Суорун Омоллоон
2. Кими эмэ сэнээҥҥин үүр-түрүй, кырбаа. ☉ Пренебрегая кем-л., унижать, наносить побои, избивать
Эн ойоҕум эрэ диэн кырбыырыҥ, атаҕастыырыҥ сатаммат. А. Софронов
«Хомсомуолтан бөх буолан илбиллибит дьиккэр киһини атаҕастыыр», — дии-дии хараҕа кылахыс гынна, уоһа сөтөрүйдэ. П. Ойуунускай
Ол күтүр, дьахтар сэбиэтин хотуна Маайа: «Эриҥ олус атаҕастыыр буоллаҕына, арахсан хаал ээ», — диэбитэ чахчы. Амма Аччыгыйа
△ Кими эмэ баттаа-үктээ, көлөһүннээ. ☉ Обижать, оскорблять, угнетать кого-л.
Киһини киһиэхэ холуйбаттара, атаҕастыыллара, киһини үөн курдук саныыллара бэрт ээ. А. Софронов
Эн, тоойуом, ити тылыгар боротокуол оҥордоргун үчүгэй буолуо этэ. Куруук ити курдук миигин атаҕастыыр, ыт курдук саныыр. Н. Неустроев
«Дьадаҥылар, хамначчыттар, эһиги бэйэҕит былааскыт, эһигини ким баттыырын, атаҕастыырын эһиги бэйэҕит билэҕит»,— диир боломуочунай. Күндэ

туохт.
1. Муусука тэтимигэр сөп түбэһиннэрэн бүтүн бэйэҕинэн имигэс хамсаныылары оҥор. ☉ Танцевать, плясать
Кыргыттар, эчи, үҥкүүлээн сэгэйдэхтэрэ үчүгэйин, сиртэн-буортан тэйэ-тэйэ түстэхтэрэ чэпчэкитин. Суорун Омоллоон
[Вера:] Эн күлэн-оонньоон, үҥкүүлээн, муусукалаан эрэргин мин букатын көрө иликпин. С. Ефремов
Лена үҥкүүлүүрүн олус сөбүлүүрэ. «ХС»
2. Сахалыы оһуохайдаа. ☉ Танцевать якутский осуохай
Ыллыыр тайҕа, туундара, Оһуохай үҥкүүлүү, Ыллыыр көмүстээх Алдан, Алмаас таастаах Бүлүү. Эллэй
Оһуохайга икки түһүлгэнэн үҥкүүлээбиттэр. ПАИ СМС
Оһуохайы үҥкүүлүүргэ үөрэнии. «Сахаада»
3. көсп. Үҥкүүлүүр курдук эйэҥнээ, дьиримнээ, тэйиэлээ (туох эмэ хамсыырын этэргэ). ☉ Двигаться равномерно, колебаться, колыхаться, подпрыгивать (о чём-л. в движении — напр., о снежинках)
Уот төлөнө үҥкүүлээн бүгүллэҥниир. Амма Аччыгыйа
Намыын хаар үҥкүүлүүр Кыталык үҥкүүтүн, Мин биллим бастакы хаар Ыраас үөрүүтүн. С. Данилов
Күөл уутун ньууругар мөлүйүөн таммахтар Көрүөхтэн дьиктитик тэйдилэр, Үлүскэн күүстээхтик куугунуур ардахтар Үҥкүүлээн дьиэрэҥкэй тэптилэр. Күннүк Уурастыырап
Сыһыыга дьэргэлгэн үҥкүүлүүр. «Кыым»
♦ Үрдүк арҕаһыгар үҥкүүлээ көр арҕас
Мордьо күтэр муҥнааҕы Муннун-уоһун мускуйан, Үрдүк арҕаһыгар үҥкүүлүүрүм Үчүгэйин баҕаһын. С. Данилов. Үрдүгэр үҥкүүлүүр — көҥүл атаҕастыыр, талбытынан дьаһайар. ☉ Чувствуя превосходство, обижать, оскорблять кого-л. (букв. на нём танцует)
[Уйбаан:] Өлбүтүм кэннэ үрдүбэр да үҥкүүлээтиннэр. А. Софронов
Итиччэ үрдүгэр үҥкүүлээбит обургулар мантан антах тэбиэһириэхтэрэ. «ХС»
Кэллэ кэлээт бэрт былдьаһар, сүгүннээбэт, мин үрдүбэр үҥкүүлүүр хотун буулаата быһыылаах дии санаабыта. «ХС»

I
туохт.
1. Туоһу, туос иһити уо. д. а. буруоҕа тутан, буруо сытын иҥэр (хол., бөҕөргөтөн, үөнтэнкөйүүртэн харыстаан). ☉ Окуривать, пропитывать дымом берёсту, берестяной сосуд и т. п. (напр., для прочности, дезинфекции)
Үүт аһыйбатын диэн, туос иһити сууйан, куурдан баран сугун абаҕата, боҕуруоскай оттору кыратык буруолатан иһит иһин ыһаарар идэ баар эбит. ГПП ТО
Сорох ыал иһиттэрин үчүгэй сыттаннын, сииккэ ылларбатын, үөн-көйүүр тыыппатын диэн кытыанынан ыһаараллара. КЕФ СТАҮө
Өбүгэлэрбит кытыаны аһыүөлү хаһаанарга, иһити-хомуоһу ыһаарарга, дьиэни-уоту ырааһырдарга туһаналлара. ПАЕ ЭАБ
2. Буруо сытынан тунуй, буруолат. ☉ Обдавать дымом, окуривать
Ынахтарын боҕуруоскай оту уматан, минньигэс сыттаах буруонан ыһаараллар. Амма Аччыгыйа
Остуолга кыраһыын лаампа симириҥнии умайар, сэбирдэх табах хойуу буруота дьиэ иһин ыһаарбыт. Софр. Данилов
[Сэппэрээк] Аһыы хатан сытынан Арай былыр эмээхситтэр Алаһа дьиэлэрин Алгыыр, ыһаарар эбиттэр. М. Тимофеев-Терёшкин
3
ыыһаа 2 диэн курдук. Күһүҥҥү эмис балыгы иһин ылан, уҥуоҕун ылҕаан баран, кэрдиистээн, аргыга ыйаан күн уотугар хатараллара, буруоҕа ыһаараллара. Далан
Байҕалтан бултаан таһааран Балык хатаран, буруоҕа ыһааран, Бааркы, дьуухала оҥорон Ол дьон оннук олорбуттар. Болот Боотур
Бу дьоҕус сопхуос өссө халбаһы оҥоруоҕа, эти тууһаан, буруоҕа ыһааран атыылыаҕа. «Кыым»
4
ыһаарылаа диэн курдук. Эмээхсин майаҕас балыгы ыһаарда, күөһү толору собо буһарда. П. Егоров
Хаас сымыытын ыһааран сиир үчүгэй. ПАЕ ДьКК
Төбөтүн эттээн баран ыһааран да, бүтүннүү буһаран да сиэ. «Кыым»
ср. др.-тюрк. ыш, тюрк. ыш, ис, монг. ис ‘копоть, дым’
II
туохт. Кими эмэ быдьар, ыыс-бурут тылларынан үөх. ☉ Оскорблять бранью, поносить кого-л.
Харытыай ону кытта тэҥҥэ часкыйа түһээт, киһи иилэн ылбатынан үөҕэн ыһаарбытынан барда. Р. Кулаковскай
Кутуукап Дьарааһын кыыһыран сабын быһа тарта, эбиитин маатыранан ыһаарда. Д. Очинскай
Суох, син биир ыыс-бурут тылларынан ыһаараллар. «ХС»