м. куортамнаһааччы; ответственный съёмщик квартиры квартираҕа эппиэттээх куортамнапааччы.

редактор; эппиэттиир редактор ответственный редактор; сурунаал редактора редактор журнала.

1) содержащий ответ, с... ответом; туох эппиэттээх сурук кэллэ? с каким ответом пришло письмо?; 2) ответственный; эппиэттээх үлэһит ответственный работник.

даҕ.
1. Туох эмэ иһин эппиэтинэһи сүгэр. ☉ Несущий ответственность, ответственный
Эппиэттээх байыаннай сорудахтары икки төгүл толорон турар. Амма Аччыгыйа
Профтехучилищелары бүтэрбиттэри материальнай эппиэттээх үлэлэргэ ылар сорук турар. М. Попов
2. Улахан суолталаах, тутаах. ☉ Существенно важный, очень серьезный, ответственный
Бары бэлэмнэнии үлэ бүппүтүн кэннэ саамай эппиэттээх кэм, тимири уһаарыы, саҕаланара. ИЕВ СУу

аат., кэпс. Ыскылаат эппиэттээх үлэһитэ. ☉ Ответственный работник склада, ведущий учёт материальных ценностей, кладовщик
Киһилэрэ ыскылаатчыт буолуоҕуттан …… олус түргэнник байда. «Кыым»
Биһиэхэ муҥур киһибит, ааттаһар-көрдөһөр, күммүт тахсар киһитэ — ыскылаатчыт. «Кыым»

м. I. хаамыы; атыл, хардыы (как мера длины); замедлить шаг хаамыыгын бытаарт; 2. перен. (поступок) хардыы; ответственный шаг эппиэттээх хардыы; 3. перен. (этап в развитии чего-л.) хардыы; 4. тех. эргиир; шаг винта биинтэ эргиирэ; # на каждом шагу хас хардыы аайы; первые шаги маҥнайгы хар-дыылар, саҕалааһын; в двух шагах отсюда мантан аҕыйах хаамыылаах сиргэ (олох чугас); не отходить ни на шаг от кого-л. атыл да арахсыма, хардыы да тэйимэ; не отступать ни на шаг биир да хардыыны чугуруйума; шаг за шагом"бииртэн биир хардыынан, улам--улам; ни шагу дальше мантан антах биир да хардыыны; ни шагу назад кэннинэн биир да хардыыны.

несов. 1. см. ответить; 2. за что (быть ответственным) эппиэттээ, хоруйдаа; отвечать за порученное дело сорудахтам-мыт дьыала иннигэр эппиэттээ; 3. чему (соответствовать) эппиэттээ, сөп түбэс.

I м. 1. (место, откуда наблюдают) пост, харабыл; стоять на посту поска тур; 2. (ответственная должность) пост, соло; занять пост директора директор поһугар олор; # на посту поска, эбээһинэһи толоро сылдьан.

1. аат.
2. Туох эмэ саамай үрдүк сирэ, оройо, чыпчаала. ☉ Самый верх, верхняя часть, верхушка, макушка чего-л.
   Таптыыр ытык хайам! Эн үрдүк мөҥүөҥҥэр ыттан туран күөлэһийэн үөскээбит улуу сыһыыбын, уутун иһэн улааппыт эбэбин одуулаан астынным. И. Гоголев
   Салахай былыттары тэһитэ үүттээннэр, Үрдүк быыскалар мөҥүөннэрэ көстөллөр. Л. Попов
   Арҕастанан халыһыйар Аҥаархай долгунуҥ мөҥүөнүгэр Күлүм чаҕыл уоттарын Күлүгэ хайдах оонньуой? С. Васильев
3. көсп. Туохха эмэ саамай үрдүк күүрээн; чыпчаал; туох эмэ быһаарыллар былдьаһыктаах кэмэ. ☉ Апогей, вершина, венец чего-л.; решающий, ответственный момент. Күннүк Уурастыырап айар үлэтин үрдүк мөҥүөнүгэр таҕыста. Н. Габышев
   Сахам тыла — Улуу олоҥх о м т ы л а , Хонуу куйаарга сыраллан, Холо рук таах силлиэҕэ мускуллан, Үйэлэр мөҥүөннэрин уҥуордаан, Кэлбитиҥ саттаан-сайдаан. И. Федосеев
   [ Эрилик Эрис тиин] өрөбөлүүссүйэ кытаанах сылларыгар, элбэх баартыйалар охсуһууларын мөҥүөнүгэр таба суолу тутуһан халбаҥнаабат бассабыык буолбута. «ХС»
4. даҕ. суолт. Саамай үрдүк, барыларыттан чорбойор. ☉ Самый высокий, возвышающийся над всеми
   Күн уһаабыта. Ол эрээри күн үрдүк мөҥүөн хайалар кэтэхтэриттэн бэрт кыратык быга түһэрэ. И. Федосеев
   Аарыма тиит бэйэтин чыпчаалын, кыһыл көмүс дуйдаах мөҥүөн кириэһи кытта сэргэстэһиннэрэ аспыт. Л. Попов
   ср. тув. мөген ‘горб (у верблюда)’

аат.
1. Байыаннай кириэппэс эбэтэр бөҕөргөтүнүүлээх сир начаалынньыга. ☉ Начальник войск крепости или укреплённого района, комендант
Кириэппэс хамандаана хаайылынна. «ХС»
Иркутскайга ыраахтааҕы аатыттан дьаһайар суут тэриллиэҕиттэн 1783 сылтан ыла Саха провинцията хамандаанынан салаллар уобалас буолта. ИОВ ЯК
2. Гарнизоҥҥа, харабылга сулууспаны сөптөөхтүк сүгүүнү, байыаннайдар уопсастыбаннай сирдэргэ дьиссипилиинэлэрин, гарнизоҥҥа бэрээдэктэрин көрүүнү дьаһайар байыаннай начаалынньык. ☉ Военный начальник, ответственный за правильное несение гарнизонной и караульной службы, за дисциплину военнослужащих в общественных местах, за сохранение порядка в гарнизоне, комендант
Мин заставабар төннөн кэлээт, хамандааҥҥа дакылааттаабытым. Н. Якутскай
[Семёнов:] Мин бу ыстаап хамандаана диэн буолабын. С. Ефремов
Хаһааччыйаҕа 40 киһилээх гарнизон этэрээтэ тэрилиннэ. Хамандаанынан судьуйа суруксута А.Г. Никифоров ананна. С. Васильев
3. Сэрии дьонун сиринэн, уунан, салгынынан айанын, айанныыр суол учаастагын, ханнык эмэ мэһэйдэри, ууну, хайаны туорааһыны салайар байыаннай начаалынньык. ☉ Военный начальник на путях передвижения войск, на участках маршрутов форсирования переправ, комендант. Морсуруут хамандаана. Оройуон хамандаана
4. Уопсай дьиэ сэбиэдиссэйэ. ☉ Заведующий общественным зданием, комендант
Хамандаан көҥүллээбэт, арай дэкээнтэн көрдөһөн сайабылыанньа суруйуум ээ? В. Гаврильева
[Маша:] Өссө хамандаан оҥостоору гыммыт дии. Бу дьиэҕэ кэргэннээх мин эрэ баарбын уонна бары холостуой уол-кыыс. С. Ефремов
Хамандаан күлүүһүн аҕалан ааны аспыта. Ю. Рытхэу (тылб.)