уст. отделывать что-л. тканью торҕо (см. торҕо I).

окончательно отделывать (какое-л. изделие —о плотнике, кузнеце).

поэт, красота, прелесть; күөх хатыҥ силигэ прелесть зелёной берёзы # силигин ситэр = готовить, делать что-л. очень старательно (уделяя внимание мельчайшим деталям); сыбаайба таҥаһын силигин ситэр = старательно отделывать свадебный наряд; силигэ сиппит вычурно изукрашен (о каком-л. изделии).

I
туохт. Утат, уу иһиэххин баҕар. ☉ Жаждать
Аһыы түс, амсай, көлөнү сатаан көрбөттөр, куоһаан сылдьаахтыыра буолуо, бу Дьөһөгөй сиэнэ! А. Сыромятникова
II
туохт.
1. Суолахтыы, куоһахтыы хас. ☉ Делать желоб, углубление
Маһы куоһаан хорууда оҥор. — Оҕонньор сынньана-сынньана сэргэтин моонньун куоһаата. И. Гоголев
Хамыйах төбөтүн ис өттүн куоһуурга эмиэ сытыы иэт быһаҕынан хаһаллар. ПСН УТС
2. Аллараа өттүнэн кэҥэтэ хас, көй. ☉ Подкапывать, расширяя книзу.
♦ Ох курдук оҥор (оҥоһун), кустук курдук куоһаа (куоһан) — тугу эмэ, кими эмэ туохха эмэ анаан, кичэйэн бэлэмнээ. ☉ Специально отделывать что-л.; подготавливать кого-что-л. для чего-л.. Бу үөһээ халлаан улуустара ох курдук оҥостон, кустук курдук куоһаан түһэрбит сурахтаахтара. Саха фольк. Ох курдук оҥорон, Кустук курдук куоһаан Киллэрбиттэрэ үһү диэн Киҥир-хаҥыр кэпсэтэр этилэр. П. Ойуунускай
ср. др.-тюрк. хоҕша ‘шлифовать, сглаживать’ < др.-тюрк. хоҕуш ‘желоб для воды’

туохт., тутуу
1. Таҥастаа (үксүгэр тутуу маһын этэргэ). ☉ Подвергать первичной обработке (обычно о строительном лесе), очищать от сучьев, срубать верхушки и т. п. Улуу хара тыаҕа Урут тахсан, Оскуола маһын кэрдэн, Умнаан, суоран күндүлүөх буолла. С. Васильев
Уһук «Дьаарбаҥ» аттыгар, Умайбыт икки дьиэ аттыгар Умнаан, элбэх мас суорулунна, Уон дьиэ акылаата уурулунна. «ХС»
Үс мас бүтэйи оҥорууга маһы кэрдэн, эриэннээн, барытын миэстэтигэр таһан, умнаан оҥоруу элбэх үлэнэн толоруллар. ОМГ ЭСС
2. Туох эмэ оҥоһугу ураннык нарылаачочулаа, тупсаран биэр. ☉ Безукоризненно отделывать, обстругивать, обтачивать какое-л. изделие
Уол киһи Умнаан оҥорбут Оһуор көмүс ыҥыырдаах. Күн Дьирибинэ
Ыстаал куһуогуттан собуокка массыына араас чаастарын, маһы, кумааҕыны уонна да атыны умнаан оҥорор үстүрүмүөннэри оҥоруохха сөп. ПАВ Ф-6
◊ Ох курдук умнаа — ох курдук оҥор (оҥоһун), кустук курдук куоһаа (куоһан) диэн курдук (көр куоһаа II). «Айыы аймахтара, Күн улуустара Кустук курдук куоһаан, Ох курдук умнаан, Айан-кэрдэн түһэрбиттэр үһү», — диэбиттэрэ. Ньургун Боотур
Ох курдук умнуургут эбитэ буоллар, Кийиит курдук Киэргэтэргит эбитэ буоллар Билигин даҕаны Тардыстар талаһаҕыт, Миинэр миҥэҕит буолуом этэ! С. Васильев. «Чэ кыыспытын Ох курдук умнаан, Кустук курдук куоһаан Биэриэххэ дуу, доҕор?» — диэтэ. «ХС»
ср. кирг. сомдо, тув. сомна ‘выделывать болванку, предварительную форму’

туохт.
1. Таҥас эҥээрин эбэтэр туох эмэ кырыытын, кырыы өттүн оҥор. ☉ Отделывать полы одежды или края, стороны чего-л. «Тирии кынат» диэбит курдук, Тэлимнэҕэс эҥээрдээтилэр, «Кунаах төбө» диэбит курдук, Кубаҕай хортуустаатылар. С. Васильев
Баһылайкаан дьиккэр, …… үүтээҥҥин муус эҥээрдээн кэлбиккин. «ХС»
△ Тугу эмэ кыйа, батыһа эбэтэр икки өттүнэн кэккэлии бара тур. ☉ Тянуться в ряд вдоль или по обеим сторонам чего-л. (напр., реки, улицы)
Тойуктар хоһоонноро кэпсииллэринэн, Алтан хайа киэҥ сири хабан сытар сис хайанан буолар. Маны эҥээрдээн улахан күөллэр бааллара ыйыллыбыттар. «Чолбон»
Эн Бүлүү эбэ хотуну эҥээрдээн сытар дэхси, нэлэмэн хонууларынан-сыһыыларынан сылдьыбытыҥ дуо? АДГ СКУо
2. көсп. Тугу эмэ кытта сэргэ туох эмэ куһаҕаны оҥор, эрэйи-буруйу таһаар, аҕал. ☉ Приносить что-л. (напр., горе), вовлекать, впутывать кого-л. во что-л. Кири-дьайы киллэримэ, Эрэйи-буруйу эҥээрдээмэ, Алдьархайы-былаҕайы аҕалыма! Өксөкүлээх Өлөксөй
[Ийэбин] Угунньалыыр буурайга, Ачаахтаах хатыҥ тоһоҕоҕо Эримэх бэйэтин эммэнитэн Энэлгэн-сыналҕан эҥээрдээн, Түөнэ чопчу төбөбүнэн Түһэн төрөөбүтүм баар этэ. С. Зверев
Омук империализма биһиэхэ күүһүнэн соҥнообут гражданскай сэриитэ Арассыыйаҕа элбэх эрэйикыһалҕаны эҥээрдээбитэ. «ХС»
♦ Илбиркэй эҥээрдээ кэпс. — кими эмэ харысхала суох атаҕастаан, баттаан, көлөһүннээн доруобуйатын улаханнык алларыт, өрүттүбэт гына дьадат, умнаһыт олоҕор тиэрт. ☉ Довести кого-л. до полного разорения, ввергнуть в крайнюю бедность, нищету
Мин эһигини, хара көлөһүммүнэн муспут баайбын-топпун аймаабыттары, алаһа дьиэбин алдьаппыттары, илбиркэй эҥээрдээбиттэри, бакыр сүһүөхтээбиттэри, ойуттубут олооччулаабыттары, кыраатаҕым буоллун! Н. Якутскай