несов. см. отступить(Ся).

1) прогибаться, выгибаться; өһүө ортотүнан кэдэйбит балка прогнулась посредине; 2) перен. дрогнуть, не выдержать, отступить; кэдэйэн биэр = не выдержать, отступить.

сов., вынуждать несов. кого и с неопр. күһэй; вынудить противника отступить өстөөҕү чугуйарга күһэй.

сов. 1. төкүнүйэн бар, үҥкүрүйэн бар; колесо откатилось көлөһө төкүнүйэн барда; 2. перен. (отступить) төттөрү куот, чугуй.

сов. разг. 1. (отступить) сыҕарый, халбарый, чугуй; толпа подалась назад дьон кэннинэн сыҕарыйда; 2. разг. (отправиться куда-л.) бар, ... диэки бар; податься в город куорат диэки бар.

сов. 1. кого-что (повалить) түҥнэр, охтор, таҥнар; опрокинуть стул олоппоһу түҥнэр; 2. кого-что (заставить отступить) түҥнэр; опрокинуть войска противника өстөөх сэриитин түҥнэр; 3. что, перен. (нарушить) түҥнэр, алдьат, түҥнэри уур; опрокинуть все планы врага өстөөх былаанын барытын түҥнэри уур.

сов. 1. кого-что киэр бырах; отбросить камни в сторону таастары киэр бырах; 2. кого-что (заставить отступить) төттөрү оҕус, чугут; 3. что, перен. (отвергнуть) бырах, кээс; отбросить сомнения саарбахтааһыннаргын бырах; 4. что, перен. түһэр; дерево отбросило длинную тень мас уһун күлүгүн түһэрбит.

дьүһ. туохт.
1. Илин уһуккунан өрө ньыҕаллыбыт эбэтэр өрө хантайбыт курдук быһыылан (мурун эбэтэр туох эмэ илин уһугун туһунан). ☉ Быть вздёрнутым (о носе)
Уол тоҕо эрэ кэри-куру буолбут. Сынтайбыт муннун туппахтана-туппахтана, өрүтэ тыынар, сыҥсыйан ылар. П. Аввакумов
Сорохтор [сибиинньэлэр] сирэйдэрин киэбэ уларыйан туора өҕүллэр, сорохтор муннуларын уҥуоҕа үөһэ сынтайан тахсар. МВИ ССАР
Сөрүө тэллэх муннуктара үөһэ сынтайан тахсан, киирэр аан аллараа өттүн таарыйар үгэстээхтэр. ДьХ
2. көсп., кэпс. Туохтан эрэ саллан, дьулайан чаҕый. ☉ Сникнуть, потерпеть неудачу, отступить, пойти на попятную
Кинилэр бэйэлээхтэр ылыммыттарын ыпсарбакка, санаабыттарын сатаабакка сынтайбатах бэйэлээхтэр. Сэһэн Дьэрэмэй
Хантака кинээс иирсэн, бэрдимсигэ бэрт буолан, туруулаһан көрөн баран, киһи эрэ буоллар, дьэ кытаанахтык сынтайан турар. А. Сыромятникова
Ыарахантан чугуйар, сынтайар оҕо хаһан да үөрэҕи ылбат. АВК ДьСҮ
ср. сынталын
орд. шинтээ, калм. шантэ, халх. шанте

туохт.
1. Уоҕуҥ-күүһүҥ хараан, намыраа, мөлтөө. ☉ Пойти на убыль, на спад (в объёме, силе)
«Дьэ, ити баар, — Дьэлмэ кэпсэтии уҕарыйаары гыннаҕына, эбии күөртээн биэрэн иһэр. — Биир кыһалҕа атынтан үөскүүр». Н. Лугинов
Бу тухары улахан унньуктаах охсуһуу уҕарыйбат, тохтообот. Н. Якутскай
Уот силлиэ холорук уҕарыйан, астан, улам намырыйан истэ. С. Тимофеев
△ Туохтан эмэ өрүкүйэн баран уоһун, уоскуй. ☉ Успокоиться, уняться, улечься (о волнении, страсти)
Онтон, уоҕа-төлөнө уҕарыйбытын кэннэ, кыратык, быһыта-орута тыл бырахсан кэпсэттибит. Н. Заболоцкай
[Сөдүөччүйэ:] Уой, доҕоруом! Уурай, тохтоо-болҕой! Уоскуй, уҕарый эрэ! А. Сыромятникова
[Сидор Сидорович Ираҕа суругар:] Эн биһиги уоттаах тапталбыт хаһан да уҕарыйыа суоҕа, өрүү тыыннаах кэрэ сибэккилэринэн киэркэйэн, сириэдийэ, симэнэ туруоҕа. В. Ойуурускай
2. көсп. Намыраа, тохтоо (ыарыы күүһүн туһунан). ☉ Стихнуть, отступить (о болезни)
Байанай быарын тииһигэ — эмиттэн дуу, итиигэ угуттанан дуу, — арыый уҕарыйда. Софр. Данилов
Ыарыыта уҕарыйыах быһыыта биллибэтэ, хата эбии сэтэрэн истэ. «ХС»
Ый саҥа төрөөһүнэ киһиэхэ улаханнык дьайар, ити кэмҥэ киһи бэл ыарыыта уҕарыйар, санаммыт санаатын толорор. «Чолбон»

I
туохт.
1. Тугу эмэ ханна эрэ илдьээри тас, уур (хол., сыарҕаҕа). ☉ Нагружать, укладывать что-л. на что-л. для транспортировки
Биир сарсыарда Ыстапаан ынаҕын этин сыарҕаҕа тиэйдэ. А. Софронов
Дьааһыктарын тыыга тиэйдилэр. Амма Аччыгыйа
2. Тугу эмэ хантан эмэ аҕал, ханна эмэ илт, тас. ☉ Возить, перевозить что-л. с одного места на другое, доставлять что-л. куда-л. [Огдуус:] Ынаҕыҥ ото суох буолла дии, от тиэйбэккэ хаартылыы олоруоҥ дуо? Күндэ.
ср. ног., казах. тие ‘грузить, нагружать, погрузить’
II
туохт., кэпс. Көхсүгүнэн туохха эмэ (хол., сиргэ) мөҕүс, күөлэһий. ☉ Валяться, елозить, кататься на спине
Көҕөччөр биэ Күөх кырыска тиэйэн ылаат, Күүстээхтик тыбыыран дьырылатар. И. Гоголев
Хонууга тиэйэ сытан хоһоон суруйар бэрдин! Баал Хабырыыс
Ардыгар кус түүтэ бэриинэҕэ тиэйэбин. Н. Босиков
♦ Кэннигинэн тиэй — кэннигинэн бар, тэй (хол., куттанан, соһуйан). ☉ Отступить, отодвинуться назад, отпрянуть (напр., от страха)
Сыллай Кукушкин көхсүгэр кынчаалын батары саайаат, туора ыстанна. Дьон кэннилэринэн тиэйэ түстүлэр. Амма Аччыгыйа
Охтон сытар киһиэхэ чугаһаан иһэн, өйдөөн көрөн, кэннинэн тиэйэр, үөһүн тартарар, үгүрэлиир. Суорун Омоллоон
«Мин эһигиттэн бурдугу былдьаспатаҕым даҕаны, мэһэйдэспэтэҕим даҕаны», — диэтим кэннибинэн тиэйэн баран. Н. Заболоцкай
Кэтэҕинэн тиэйэр көр кэтэх. [Сэллээйэп] курдук дьон холкуоска киир диэтэххэ, кээлээни курдук кэтэхтэринэн тиэйэ сытар этилэр. Н. Апросимов