прил. чуолкайдык иһиллэр (отчётливый); чуолкайдык өйдөнөр (вразумительный).

прил. 1. (выпуклый) рельефнэй, томтоҕор, бүлтэгэр; рельефная карта томтоҕор карта; 2. перен. (отчётливый) ырылхай, чуолкай; рельефное описание ырылхай ойуулааһын.

прил. 1. лоппоҕор; выпуклые стёкла лоппоҕор таастар; 2. (рельефный) бүлтэгэр, томтоҕор; выпуклые буквы томтоҕор буквалар; 3. перен. (отчётливый) арылхай, дьэҥкэ; выпуклое изображение арылхай ойуулаан көрдөрүү.

прил. 1. (предназначенный для чеканки) быһар, быһыы быһар, ойуу быһар; чеканный станок ойуу быһар станок; 2. (изготовленный чеканкой) быһыы, быһан оҥоһуллубут; быһыы ойуулаах; З. перен. (ясный, отчётливый) чочуллубут, лоп курдук, ырылхай; чеканный стиль ырылхай стиль.

прил. 1. (яркий, светлый) сырдык, аламай; ясное солнце аламай күн; 2. (безоблачный) ыраас, күннээх; ясная погода ыраас күн; 3. перен. (ничем не омрачённый, чистый) ыраас; ясная душа ыраас дууһа; 4. (отчётливый) ырылхай, дьэҥкэ, чуолкай; ясный почерк ырылхай буочар; 5. (логичный, убедительный) ырылхай, дьэҥкэ; ясный ответ дьэҥкэ эппиэт; 6. (очевидный) дьэҥкэ, чуолкай; ясное намерение чуолкай сананыы.

нареч. ырылхайдык, чуолкайдык; отчётливо произносить каждое слово хас тылы барытын чуолкайдык эт.

прил. 1. сырдык; күннээх; светлая комната сырдык хос; светлый день күннээх күн; светлая лунная ночь сырдык ыйдаҥа түүн; светлая лампочка сырдык лаампа; 2. (чистый, прозрачный) сырдык, дьэҥкир; светлое стекло сырдык өстүөкүлэ; 3. (о цвете) сырдык, сырдык өҥнөөх; светлый костюм сырдык көстүүм; 4. перен. (радостный, счастливый) сырдык, үтүө; светлое будущее сырдык кэскил; 5. перен. (отчётливый, ясный) сырдык, дьэҥкэ, ыраас; светлый ум сырдык ей; # светлая личность үтүө киһи.

даҕ.
1. Олус үчүгэйдик, чуолкайдык көстөр. ☉ Хорошо видимый, различимый во всех подробностях, отчётливый, чёткий. Ырылхай ыллык. Ырылхай буочар
□ Иннигэр боруора сытар киллэм бааһына ырылхай хара халлааны кытта холбоһон ыпсыыта тэйдэр тэйэн биэрэн истэ. В. Яковлев
2. көсп. Киһи тутатына өйдүүр, дьэҥкэтик көстөр, өйдөнөр, чуолкай. ☉ Ясный для понимания, точно выраженный, изложенный, чёткий
Сэһэҥҥэ Өндүрэй кулаак, кулаак кутуруга Мэхээлэ уонна да атыттар ырылхай уобарастара ойууланар. Н. Заболоцкай
Тэҥниир, холуур эбэтэр синоним суолталаах тыллары кэккэлии туттан, этии ис хоһоонун ордук ырылхай, сытыы буоларын ситиһэллэр. АНК СБТЛ

прил. I. (опрятный) ыраас, сэбэр; чистая комната ыраас хос; 2. (без примесей) ыраас; чистое золото ыраас кыһыл көмүс; чистый спирт ыраас испиир; 3. (свежий) ыраас; на чистом воздухе ыраас салгыҥҥа; 4. (отчётливый) ыраас, дьэҥкэ; чистый голос ыраас куолас; чистое произношение ыраастык саҥарыы; 5. (аккуратный) ыраас; чистая работа ыраас үлэ; 6. перен. (честный, безупречный) ыраас, кирэ-хоҕо суох, үчүгэй; чистая совесть ыраас суобас; 7. разг. (совершенный, сущий, самый настоящий) ыраас, аҥардас, дьиҥнээх; чистая правда ыраас кырдьык; чистое совпадение аҥардас сөп түбэһии; 8. (о доходе и т. п.) ыраас; чистая прибыль ыраас барыс; чистый вес ырааһынан ыйааһына, иһитэ суох ыйааһына; # выйти чистым из чего-л. разг. ыраас таҕыс; от чистого сердца ыраас сүрэхтэн.

сов., проясняться несов. 1. (стать отчётливым) ырааһыр, көстөр буол; 2. сырдаа, дьэҥкэр; взор прояснился хараҕым сырдаата; голова прояснилась төбөм дьэҥкэрдэ; 3. (разъясниться) дьэҥкэр; положение прояснилось балаһыанньа дьэҥкэрдэ.