аттан диэнтэн хай
аата. Сэриигэ аттанааччыларга кыра оҕо оҥой-соҥой харахтарыгар дойдуларын-дьоннорун мөссүөннэрэ бүтүннүүтэ көстөн ааста: сайыһа хаалыы, эргиллэн кэлиигэ эрэнии, инники кэрэ кэскил. У. Нуолур

сыһ. Мунчаарбыттыы, мунчаарбыт курдук, санаарҕаабыттыы. ☉ Печально, грустно, скорбно
Ырыта саныы, ахта, куойа Мин өр курустук олордум, Халлаан солкотун отум ыйа Дьолу кэйэрин одуулуу. С. Данилов
Аллара төгүрүк көлүйэ, тулаайах торбуйах хараҕыныы, курустук оҥой-соҥой көрөөхтүүр. И. Гоголев

кылахачый диэнтэн холб. туһ. Муннуктарга онон-манан кыракый лаампалар кылахачыһан, ситэ сырдаппаккалар, ордук уһаабыккакыараҕастыйбыкка дылы буолбут көрүдүөр устун ньүкүрүһэн тиийэн, түгэххэ баар сүрдээх кыараҕас хоско киирдилэр. Амма Аччыгыйа
Куттанан оҥой-соҥой көрбүт харахтар хараҥаҕа кылахачыстылар. Софр. Данилов
Кини иннигэр онно-манна оттуллубут кулуһун уоттара кылахачыһаллар. И. Никифоров

эрэн I диэнтэн хай
аата. Киниэхэ баара кэлэр кэм кэскиллээх Кэрэ эрэлин эрэнии, Үрдүккэ тардыһыы. Күннүк Уурастыырап
Сэриигэ аттанааччыларга кыра оҕо оҥой-соҥой көрбүт харахтарыгар дойдуларын-дьоннорун мөссүөннэрэ бүтүннүүтэ көстөн ааста: сайыһа хаалыы, эргиллэн кэлиигэ эрэнии, инники кэрэ кэскил. И. Никифоров
Эрэнии — киһиэхэ үчүгэй суол. Туохха барытыгар эрэнии, итэҕэйии — үрдүк чиэс. М. Попов

даҕ. Маҥан дьураалардаах, дьураалаах (хара эбэтэр хараҥа өҥнөөх ынах баһын, көтөр төбөтүн туһунан). ☉ С белыми полосками или полосой (о морде коровы чёрной или тёмной масти, а также о голове птицы)
Өрүөстээх төбөлөөх чыычаах. ПЭК СЯЯ
Ырыаһыт чыычаахтартан аан бастакынан өрүөстээх бастаах ынах чыычааҕа кэлэр. П. Тобуруокап
Өрүөстээх бастаах кэкэ-букалар туохтарын эрэ сүтэрэн, оҥой-соҥой көрбөхтүүллэр, тиити өрө-таҥнары хатыгыраһаллар. Амма Аччыгыйа
ср. уйг. өрүк, өрүҥ ‘светлый, приветливый’

сыһ.
1. Оргууйдук уостаргын хамсатан, улахан тыаһы-ууһу таһаарбакка (хол., саҥар). ☉ Негромко, активно шевеля губами
Уон иккилээхүстээх оҕо Уоп-чуоп чаҕаара, Олоҥхолуу олордоҕо Тугун бэрдэй, чуопчааран! С. Тимофеев
«Уоп-чуоп салбаныҥ, оччоҕо үлэҕит түргэтиэ», — диэтэ Николай. А. Сыромятникова
[Ньиэмэстэр] ити уоп-чуоп аһыы олордохторуна, саба сүүрдэн киирэн ыстаал ардаҕынан тибиирбит киһи баар ини. «ХС»
2. Кылап-халап, куттаммыттыы (көр). ☉ Испуганно, растерянно, часто меняя направление взгляда (смотреть)
Уһуктан өйдүөн көрдүлэр, Уоп-чуоп көрө сыттылар, Уоку-суоку Одуулуу сыттылар. Д. Говоров
[Оҕолор] уоп-чуоп, оҥой-соҥой көрдүлэр, ийэлэрин илиитин кэтэстилэр. М. Тимофеев
Уҥа өттүбэр Уоп-чуоп көрбүт Уот чолбон харахтаахтарым! «Чолбон»