и. д. от паардаа = с.-х. 1) возделывание пара; 2) парование.

I несов. 1. что (пищу) паарга буһар, паарылаа; парить репу эриэппэни паарга буһар; 2. что (очищать паром) паарылаа, оргут; парить бельё таҥаһы оргут; 3. кого-что (в бане) паардаа; 4. безл. (обдавать жаром, зноем) наһаа куйаар; перед грозой парит ардах иннинэ наһаа куйаарар.
II несов. что, с. х. паардаа; парить пашню бааһынаны паардаа.

сов. 1. что (очистить паром) паарга тут, паарынан ыраастаа; 2. что (добыть кипячением) оргутан ыл; выпарить соль тууһу оргутан ыл; 3. кого-что, разг. (напр. в бане) паардаа, паардаан сууй.

несов., запарить сов. разг. 1. что (обработать паром) паардаа, итии паарга тут (хол. таҥаһы); 2. что (залить кипятком) итии ууга буһар; 3. кого, разг. (загнать) олус тиритиннэр, наһаа илиһиннэр.

I париться; баанньыкка паардан = париться в бане.
II возвр.-страд. от паардаа = с.-х. 1) иметь пар; вспахать пар (для себя); сүүс гектар хара паардан = иметь сто гектаров чёрного пара; 2) паровать, оставаться под паром; паардаммыт бааһына пашня под паром.

сов. кого-что и без доп. паардыы туе.

аат. Эһиилги ыһыыга сири таҥастаан, хорутан, уоҕурдан о. д. а. бэлэмнэнии үлэни ыытыы. ☉ Подготовка, обработка почвы под пар (вспашка, очищение от сорняков, удобрение)
[Мотуруос] саҥа таҥаһын устан, эргэ хомуһуолун, ынах этэрбэһин кэтэн, паардааһын үлэтигэр эр дьону кытта тэҥҥэ суха тутта. Бэс Дьарааһын
[Дима] билигин уһун учаастакка паардааһыҥҥа сылдьара. С. Федотов
Паардааһыны ыытыыга тиэхиньикэ эргэ буолан, кыратык моһуогурдубут быһыылаах. ФП МХ

килэй диэнтэн дьаһ
туһ. Күрүлүүр сүүрүк уунан …… Килэтиҥ сиэркилэ иэни! П. Тобуруокап
Алаас иһин …… бэрт киэҥник паардаан, сухалаан, хара буору килэппиттэр. Бэс Дьарааһын
Күөл мууһун уу тохтон килэттэ. А. Абаҕыыныскай
♦ Тиискин (аһыыгын, анаҕаскын) килэт — 1) кимиэхэ, туохха эмэ боотурҕаа, суоһурҕан, кими эмэ куттаа (кыыл туһунан). ☉ Проявлять враждебность, скалиться, скалить зубы (о зверях)
Ити сүөһү тииһин килэтэн көрүстэ. Далан
[Ыттара] килэтэн кээстэ …… анаҕастарын. Л. Попов; 2) кимиэхэ эмэ суоһурҕан; боотурҕаа. ☉ соотв. Показывать зубы (когти — о человеке)
[Хоҥ мэйиилэр] аһыыларын килэтэн көрдөрөллөр. И. Гоголев
Тиискин биһиэхэ, үөрэҕэ суох дьоҥҥо, килэтимэ! Р. Баҕатаайыскай

аат.
1. Бөҕү-саҕы илбийэргэ аналлаах сиппиир. ☉ Веник
Маайа оһох чанчыгыттан миинньик ылан, дьиэни харбыыр. А. Софронов
Мин …… миинньиги сулбу тардан ыламмын, дьиэни илбийэн элэстэппитинэн бардым. Амма Аччыгыйа
Ааныс соһуйда …… дьиэ харбыы сылдьар миинньигин сиргэ ыһыктан кэбистэ. А. Сыромятникова
2. Хатыҥ, ыарҕа сэбирдэхтээх лабааларын чөмөхтүү баайан, баанньыкка суунарга туттуллар тэрил. ☉ Веник из берёзовых или тальниковых прутьев для б а н и
Баанньыкка паардаабыта, Миинньигинэн таһыйбыта — Миигиттэн иҥмит барыта Мэличчи ыраастаммыта. Л. Попов
Кыһын суунар минньигэһин — Баанньыкка паарданаллар, Бэйэ бааммыт миинньигинэн Дьон дэлби таһыналлар. А. Твардовскай (тылб.)
◊ Миинньик абырҕала — намыһах хойуу сэппэрээк. ☉ Густорастущий низкорослый кустарник
Ортотугар чоҥолох көлүйэлээх миинньик абырҕала халыйа үүммүт бүтэй хоннох сири хара сыбар иилии түһэн турар. Амма Аччыгыйа

I
туохт. Паарга угуттанан баанньыкка суун. ☉ Париться в бане
Тихон үчүгэйдик паарданан, дуоһуйа суунан кэлбитигэр Ондуруос дьиэтигэр кэлбит этэ. Н. Босиков
Куоракка суох саҥа баанньык-сауна — баар буолла. Ыйааһыҥҥын чэпчэтиэххин, сылааҕын аһарыаххын баҕардаххына, баһаалыста, паардан. «ХС»
Кыһын суунар минньигэһин — Баанньыкка паарданаллар, Бэйэ бааммыт миинньигинэн Дьон дэлби таһыналлар. А. Твардовскай (тылб.)
II
паардаа диэнтэн атын
туһ. Бардар бараммат хомуллубут хадьымаллар, хамбаайынтан түспүт хойуу бугуллар. Онтон салгыы хап-хара паардаммыт бааһыналар. С. Окоёмов
Паардаммыт сири сайын күн-дьыл усулуобуйатын уонна бааһынаҕа сыыс оттор тахсалларыттан көрөн оҥоһуллар. ПНП ТКҮүҮ
Паардаммыт сири олоччутун тута таҥастыыллар, ити үлэни хомуур иннинэ эмиэ хатылыыллар. ЧНН СОИСК