имеющий парус, паруса; с... парусом, парусами; парусный, под парусом, под парусами; баарыстаах оҥочо парусная лодка.

I парус * парусный; баарыс туртайар белеет парус.
II сто одно *(карточная игра).

несов. 1. (плескаться в воде) сайҕан, ууга чалбааттан; 2. перен. (колебаться от ветра) тэлимнээ; парус полощется от ветра баарыс тыалга тэлимниир.

I 1) ставить парус, паруса; 2) мешать (о встречном ветре); тыал баарыстаан өрүһү нэһиилэ туораатыбыт из-за встречного ветра мы с трудом переплыли реку.
II карт. играть в сто одно.
III разг. волноваться, вздыматься (о водной стихии); байҕал уута баарыстаабыт фольк. море вздымалось.

даҕ. Баарыс көмөтүнэн устар (хол., оҥочо). ☉ Парусный, имеющий парус
Баарыстаах оҥочо диэҕи оҥочо хаарга устубат, дьэ оччоҕо тугуй ити? Т. Сметанин
Былыттар – баарыстаах туос тыылар Быралгы соҕуруу усталлар. Күн уотун күлүмэр оонньууллар. А. Абаҕыыныскай
Күн ортоттон киэһээҥҥэ диэри кинилэр баарыстаах оҥочонон уста сырыттылар. Э. Войнич (тылб.)

I
аат., кэпс.
1. Тыал үрэр күүһүнэн барар хараабыл маастатыгар тиириллэр халыҥ таҥас. ☉ Парус
Баарыстарбытын кэннибититтэн үрэр тыал тиирэ киэптиир. Н. Якутскай
Ханна эрэ күөх муораҕа Туналыйаллар баарыстар, Мин туолбатах дохсун баҕа Санааларым быһыылаахтар. И. Гоголев
2. Баарыһынан барар оҥочо, яхта уо. д. а. ☉ Парусное судно
Маннык бэйэлээх баһаам уулаах, күүстээх сүүрүктээх өрүһү сатаан туһамматтар, борохуоттааҕар буолуох, баарыһынан сылдьар ньыманы билбэккэ, таһаҕаһы сайын ындыынан таһаллара. П. Филиппов
Икки күөл күөх урсун иэннэрин көрөбүн. Онно арыт балыксыт баарыһа маҥхайар. А. Пушкин (тылб.)
Баарыспыт хоптолуу устан Күөрэҥнээн иһиий, Аргыс тыал эбии дьалкытан Күүһүрдэн биэриий. Н. Босиков
3. эргэр. Күүстээх тыалтан өрүскэ, күөлгэ улахан балкыыр, үөмэхтэс долгун түһүүтэ. ☉ Шторм (обычно на большом озере, реке)
Бадык эбэбит баарыһа турбут. ПЭК СЯЯ
II
аат., хаарты. Хаарты оонньуутун аата (алталыы хаартынан сүүс биир хараҕы сабыахтарыгар диэри оонньууллар). ☉ Сто одно (карточная игра шестью картами: побеждает тот, кто первым набирает сто одно очко)
Ол быыһыгар саамай таптыыр оонньуутун, баарыһы, эмиэ умнубатылар. Н. Заболоцкай
Тугу гыныахха – баарыста туруоруҥ. Н. Габышев

несов. 1. чалымнаа, чаллырҕаа; волны плещут о берег долгун биэрэккэ ох- суллан чалымныыр; 2. (брызгать) ыһыахтаа; дети плескали друг на друга оҕолор бэйэ-бэйэлэрин уунан ыһыахтаспыттара; 3. что (проливать) тоҕо дьалкыт; плескать на пол сиргэ тоҕо дьалкыт; 4. перен. (реять) тэлибирээ; паруса плещут баарыстар тэлибириил-лэр.

несов. что 1. (укреплять, закреплять) туттар, кытаатыннар; крепить паруса мор. баарыстары кытаатыннар; 2. горн, бөҕөргөт; 3. перен. бөҕөргөт; крепить связь науки с производством наука производствоны кытта сибээһин бөҕөргөт; 4. мед. хатар, тахсыахтатыыны тохтот.

сов. 1. что (воздухом и т. п.) үр, үрэн тыҥат; надуть мяч мээчиги үр; ветер надул паруса тыал баарыһы үрэн тыҥатта; 2. что, чего, безл. тип; ветром надуло пыль тыал быылы типтэ; 3. безл. разг. (вызвать простуду) дэлби үр; надуло в ухо кулгаахпын дэлби үр-дэрдим; 4. кого, разг. (обмануть) албыннаа, отуойкаҕа олорт; # надуть губы кыыһыран толлой.

сов. 1. кого-что тарҕат (отпустить); ыс, ыһан кэбис (расформировать); распустить комиссию комиссия ны ыс; 2. что (развязать, расправить) ыыт, ыытан биэр, өһүл; сүөр; распустить волосы баттаххын өһүл; распустить пояс кургун ыытан биэр; распустить паруса баарыстары тарт; 3. что (вязание) өһүл; распустить чулок чулку ну өһүл; 4. кого, разг. (ослабить дисциплину) көҥүл ыыт; 5. что, разг. (рассказать многим) ыыт, тарҕат; распустить слух сурахта ыыт.