покров, пелена; түүппэх халлаан тёмное ненастное нёбо.

туохт. Тугу эмэ чуолкайдык кыайан быһаарыма, мунаахсый. ☉ Быть в нерешительности, сомневаться, раздумывать, колебаться
Ол диэки барыахпын мунаардым.  Оҕонньор мунаарбыт быһыынан бытыгын имэринэ олорбохтоото. Амма Аччыгыйа
Туохтан саҕалыаҕын кини мунаарар этэ. В. Яковлев
ср. каракалп. мунаар ‘мгла (завеса тумана, пыли)’, башк. монар ‘мгла, пелена’, кирг. мунар ‘марить, покрываться мутноватой белёсостью’

заволакиваться чём-л.; халлаан түүппэҕирбит сегодня нёбо заволоклось тучами; хараҕым түүппэҕирдэ я стал плохо видеть (букв. мой глаза покрылись пеленой).

аат. Сылгы түүтүн, кылын быа курдук хатан эбэтэр кулуһуну өрөн баран бэйэ-бэйэтигэр тигэн оҥорбут тэлгэх (акка ыҥыыр аннынан ууруллар эбэтэр тэллэх буолар). ☉ Плотное плетёное изделие из конских волос или камыша, используемое как подстилка на нары, половик или как потник под седло
Атах ороннорго кулуһун сөрүөлэри, уҥа ороҥҥо суҥ сөрүөнү, кэтэҕириин ороннорго саахыматтаах хара аас тэллэхтэри уурталаабыттара. Болот Боотур
[Сайсары:] [Кулуһун сөрүөнү салҕаан өрөн барар] Мин бу, кулуһунунан сөрүө өрө олоробун. Суорун Омоллоон
[Былыр] алта саастаах кыыс оҕо ынах ыыра, таҥас тигэрэ, сөрүө өрөргө үөрэнэрэ. АЕЕ ӨҮОБ
ср. ДТС йөргэк ‘покрывало, пелена’, алт. шире ‘плетёная подставка для жертвенного мяса’, тув. ширээ, чирээ ‘диван, стол’

I
туохт. Ыраахтан эбэтэр хараҥаҕа маҥхайан, сырдаан көһүн. ☉ Неясно белеть, смутно просвечивать издали или в темноте (о чём-л. белом)
Күөл мууһа, күөх халлаан курдук көҕөрөн, тунааран көстөр эбит. Н. Заболоцкай
Сүөдэр оргууй төбөтүн өндөтөн көрбүтэ — ийэтин оронун сыҥаһатыгар хараҥаҕа маҥан таҥас тунаарара. П. Аввакумов
Хаар үрүттэммит үүт курдук тунаарар. А. Фёдоров
ср. каракалп. түнериу ‘мрачнеть, помрачнеть’
II
1. аат. Туох эмэ сырдаан көстүүтэ. ☉ Лёгкая, застилающая что-л. пелена, дымка
Күөх хонуу үрүҥ тунаарынан бүрүллэн көстөр. П. Аввакумов
Халлаан оройо күп-күөх тунаар, онтон саҕахха намтаан истэҕин ахсын кылбайдар-кылбайан тымныынан тыйыһырбыт. Э. Соколов
Туундара! Эргиччи хаар да хаар, уҥуоргута-улаҕата көстүбэт үрүҥ тунаар! ГНА ТС
2. даҕ. суолт. Сырдаан көстөр. ☉ Застилающий пеленой, дымчатый
Куораты үрдүнэн эмиэ да былыт, эмиэ да туман — тунаар күдэн ыйаммыт этэ. Далан
Туруук хайа тумсугар Тунаар буруо унаарыйда. Эллэй
Тунаар толооннору үрдүлэринэн туйаарар чыычаахтар туойан дьырылаттылар. Д. Таас

1. аат., эргэр.
2. Сайын эрдэ, үрүҥ ас дэлэйиитэ; ол кэмҥэ үрүҥ аһы тэниччи тардан тэриллэр ыһыах. ☉ Молочная пища, обилие молочных продуктов в пору отёла; якутский летний праздник с обилием молочной пищи, кумыса
   Тураҕас биэбит Тунаҕа барҕардын, Улаан биэбит Уйгута дэбилийдин. С. Васильев
   Баай Барыылаах Тойон эһэм! …… Аҕам ынах хаһаас арыытынан, Туҥуй бургунас чулуу тунаҕынан — Аһатан-сиэтэн эрэбин. «Чолбон»
   «Бэйэм биэбин ыыбын, тунахха кымыһынан аһаары», — дии-дии, оҕонньор бакыллан турда. «ХС»
3. көсп. Туох эмэ биир кэм туртайан, тунааран көстүүтэ. ☉ Пелена, завеса, покров, марево
   Сайыҥҥы күөх тунах түһэн эрэр. П. Тобуруокап
   Киэҥ халлаан күөх тунаҕынан унаарыйар. И. Данилов
   Бары барыта туус маҥан тунахха сууламмыт. Н. Борисов
4. даҕ. суолт. Биир кэм туртайан, тунааран көстөр. ☉ Молочно-белый
   Түптэ тунах буруотунан унаарыйар хараан түүннэргэ күөх налыыга үрүҥ, хара сүүрүктэр үөрдээн киирэн аһыыллар. П. Степанов
   Тыаны, чыыстайы сырдатар Туос маҥан тунах лабыктам! М. Тимофеев. Үрүҥ тунах былыттар Үөһэнэн усталлар, Аллаах сэлиик долгуннар Аллара сырсаллар. Хоһоон т.
   ◊ Тунах ыйа кин. — бэс ыйа. ☉ Месяц изобилия молочной пищи в пору отёла — июнь
   [Бэс ыйын сүүрбэ биир күнэ] тунах ыйын иккис аҥаара — биһиги тыйыс хотугу кыраайбыт саамай кэрэ кэмэ. Софр. Данилов
   Хаҥаластар окко ким-хайа иннинэ киирбиттэрэ, уу ылар уохтаах буоругар тунах ыйыгар от уһуу охсоро. «Чолбон»
   Тунах ыһыах — тунах 1 1 диэн курдук. Дэлэй ыһыах тэлгэннэ, тунах ыһыах туругурда. Саха фольк. Буойуннар эргиллибиттэрэ. Кыайыы өргөһүн өрө туппуттарга тунах ыһыах ыһыллыбыта. «ХС»
   Үрүҥ (тунах) илгэ көр илгэ I. Үрүҥ тунах илгэ Үллэ-балла сүүрбүт. Күннүк Уурастыырап
   Үрүҥ илгэ тунаҕынан Үлэ дьонун Үөрдэбит, Сүөгэй, арыы, кымыс гынан Күүс-уох уган биэрэбит. Дьуон Дьаҥылы