с. 1. (по гл. переместить) уларытыы, сыҕарытыы, көһөрүү; 2. (по гл. переместиться) уларыйыы, сыҕарыйыы, көһүү.

сов. разг. 1. (переправиться) туораа; перебраться через реку өрүһү туораа; 2. (переселиться, переместиться) көс, көһөн бар.

сов. 1. (быстро переместиться) ойон тиий, ойутан тиий; 2. перен. тиий, баар буола түс; я мысленно перенёсся в детские годы мин санаабар оҕо сааспар баар буола түстүм.

сов. 1. (переместиться, заслоняя собой) саба түс, саба халый; надвинулись тучи былыттар саба халыйдылар; 2. (подступить) ыга кэл; 3. перен. (о времени, о событиях) тиийэн кэл; старость надвинулась кырдьар саас тиийэн кэллэ.

сов. 1. кого-что суруй, ойуулаа, ойуулаан көрдөр; красочно описать события событиелары көстөн турар курдук ойуулаан көрдөр; описать местный говор олохтоох говоры суруй; 2. что уоппустаа; описать имущество үбү малы уоппустаа; 3. что, мат. (таһынан) суруй; описать окружность вокруг квадрата квадрат таһынан эргимтэтэ суруй; 4. что (переместиться по кривой) суруй, суруйан хамсаа; описать дугу дугата суруйан хамсаа.

туохт.
1. Оннугуттан хамсаа, сыҕарый, тэйэн биэр. ☉ Отодвинуться, посторониться, переместиться
Киһитэ кини түргэтээбитин билбэтэх быһыынан сүүрэн сэгэйэн кэлэн, кэтиллэ түһэн истэҕинэ, туора халбарыйан биэрдэ. Амма Аччыгыйа
Нохоо, хайа үлүгэр сабардаан түһэҥҥин, ыл, халбарый эрэ. И. Федосеев
Дабыыт уолуттан салҕан, оҕонньор Микиитэҕэ халбарыйар. «ХС»
2. көсп. Атыҥҥа көс, атынынан солбулун, уларый. ☉ Перейти от одного к другому, сместиться, переместиться
Сарсыарда бэрт эрдэ, кыһыҥҥы хараҥа түүн халбарыйа илигинэ, бары уһуктан турбуппут. Д. Таас
Чэ буоллун, аны атын помещикпытыгар халбарыйыаҕыҥ. И. Тургенев (тылб.)
♦ Уллуҥах усталааҕынан (устатынан) уларый, хаптаһын быыстааҕынан халбарый көр уллуҥах
«Ол эбэ хотун хаптаһын быыстааҕынан халбарыйдын, уллуҥах устата уларыйдын», — диэн алҕаата. Эрилик Эристиин
Харыс <да> халбарыйбакка көр харыс II. Кини хоту муустаах байҕал эҥээриттэн харыс халбарыйбакка, кырдьан буорайан, бу орто дойдуттан баран эрэр. И. Федосеев
Оскуолаҕа бүгүҥҥү турукпут оччотооҕу кэмтэн харыс да халбарыйбатаҕа сүрдээх сүөргү. «ХС»
Өстөөх оборуонатын инники кирбииттэн харыс да сири халбарыйбатах. «ХС»

сов. 1. (наверх) өрө таҕыс, ере кет; подняться по лестнице кирилиэһинэн ере таҕыс; 2. (переместиться выше) көтөҕүлүн; занавес поднялся быыс көтөҕүлүннэ; 3. (встать) тур; он поднялся уходить кини бараары турда; подняться с постели 1) (проснуться) уһуктан тур; 2) (после болезни) үтүөр, үтүөрэн тур; 4. перен. (восстать) ере тур; 5. (повыситься в уровне) эбилин.үрдээ.уөһэ таҕыс; водав реке подняласьөрүскэ уу эбилиннэ; 6. (увеличиться) үрдээ, өрө таҕыс; производительность труда поднялась &quot;үлэ оҥорумтуота өрө таҕыста; 7. (о тесте) көтөҕүлүн, таҕыс; пирог хорошо поднялся бөруөк үчүгэйдик көтөҕүллүбүт; 8. (начаться, возникнуть) тур, үөдүй; поднялся сильный ветер күүстээх тыал турда; 9. перен. (улучшиться) өрө көтөҕүлүн; настроение поднялось санаата өрө көтөҕүлүннэ.

сов. I, (переместиться) аас, бар, тарҕан; пройти через лес тыаны аас; 2. кого--что и без доп. (не задерживаясь) аас, аапа бар; пройти мимо дома дьиэ таһынан аас; 3. (распространиться) бар, тарҕаа; прошёл слух сурах барда; 4. (об осадках) түһэн аас; ночью прошёл дождь түүн ардах түһэн ааспыт; 5. (продвинуться через что-л.; просочиться) аас, киир; өтөн таҕыс; пройти в дверь аантга киир; чернила прошли сквозь бумагу чэрэниилэ кумааҕыны өтөн таҕыста; 6. (протянуться) аас, бар; скоро здесь пройдёт железная дорога сотору манан тимир суол ааһыа; 7. разг. (оказаться принятым) аас, киир, та-лылын; пройти в состав комиссии комиссия састаабыгар киир; 8. что, через что (испытать) аас, көр; пройти трудности ыарахаттары аас; 9. (о времени, событиях) аас; праздник прошёл бырааһынньык ааста; 10. что (выполнить) бар, аас; пройти практику практиканы бар; II. что, разг. (изучить) бар; пройти по литературе новую тему литератураҕа саҥа теманы бар; 12. (прекратиться, исчезнуть) аас; боль в ноге прошла атаҕым ыарыыта ааста.

туохт.
1. Биир сиргэ турума, хайа эмэ диэки бытааннык хамсаа, көс. ☉ Переместиться в какую-л. сторону, отодвинуться, подвинуться
Микиитэ утары одуулаһан олорбохтоон баран, тэйэ сыҕарыйда. Амма Аччыгыйа
Дьонум, ити курдук кэпсэтэ түһэн баран, им-ньим бардылар, мин кинилэри көрөөрү хаптаһын баһын диэки сыҕарыйдым. Н. Неустроев
Тааҥка, дьигиһис гынаат, иннин диэки сыҕарыйда. Т. Сметанин
2. көсп. Уларыйан, хамсаан биэр (хол., үлэҕэр). ☉ Перейти с одного места на другое, продвинуться вперёд (напр., по работе)
Хамыыһыйа чилиэттэрэ, ити курдук бииртэн-биир бырайыакка сыҕарыйан, сороҕу хайҕаан, сороҕу сирэн бэлиэтэнэн истилэр. Н. Лугинов
Ол курдук, икки саары икки ардынан, күндьыл улам баран, кыраапыктаах үлэҥ оннуттан сыҕарыйбакка хаалан иһэр. В. Яковлев
Литературнай антропонимнар (ааттар) тылдьыттара оҥоһуллуоҕа, …… онуоха диэри биһиги бытааннык да буоллар иннибит диэки сыҕарыйа туруохтаах этибит. ФЕВ УТУ