падаль; суор собулҕанан аһылыктанар ворон питается падалью.

несов. чем 1. аһаа; питаться фруктами фруктанан аһаа; 2.физиол. аһаа, иҥэрин; ткани человеческого организма питаются кислородом киһи этэ-хаана кислороду иҥэ-ринэр; 3. (пользоваться) хааччын, туһан; колхоз питается энергией своей электростанции колхоз бэйэтин электростанциятын энер-гиятын туһанар.

I 1) закармливать; опаивать (настойчиво предлагая еду, питьё); оҕону баҕалаан аһатыма не закармливай ребёнка; 2) диал. испытывать на выносливость, быстроту (лошадь).
II охотиться на лягушек, добывать лягушек; кутан баҕалаан сиир цапля питается лягушками.

аат., сөбүлээб., эргэр. Кэрэх этин сиэн туһанааччы (куһаҕан ойуун туһунан). ☉ Тот, кто питается мясом жертвенного животного (о плохом шамане)
Бу эн баҕас, Тэппээк ойуун, кэрэхсит, кэҥэрдииһит, ойууммун диэн улаатаҥҥын, мин уураахпын көтүртэрээри өссө тыл этэҕин. МНН

аат.
1. Сыма аһылыктаах киһи. ☉ Человек, питающийся заквашенной рыбой
Бүлүү оройуона киэҥ буоллаҕына, оттон ити Мастаах түбэтин бу соторутааҥҥыга дылы арааран, сымаһыттар дойдулара диэн ааттыыр этилэр. «ХС»
2. сэнээн., эргэр. Быстар дьадаҥы буолан сыма эрэ аһылыктаах киһини сэнээн, үөҕэн этии (сороҕор сыма сыттааҕын иһин буолуо). ☉ Пренебрежительное прозвище бедняка, который питается только заквашенной мелкой рыбой (см. сыма I; часто человека так называют из-за исходящего от него характерного неприятного запаха)
Улахан куорат киһитэ ханнык эрэ сымаһыты кытта кэпсэтэ сылдьыам дуо? Софр. Данилов
«Бу сымаһыт, бу эрэйдээх, бу киибэс албан ааккын алдьаттаҕа абатын!» — дии-дии, Хачыкааты хайырҕастаах тайаҕынан түһэрбитинэн барар. Р. Кулаковскай

аат. Үһүйээҥҥэ, кэпсээҥҥэ этиллэринэн: дьонтон тэскилиир үгэстээх, айылҕаҕа, үксүн хайаларга соҕотох сылдьар, олорор кыыллыйбыт киһи (дьоҥҥо куһаҕаны оҥорбот, бэйэтэ үксүн кыыл таба этинэн аһылыктанар, таба тириитин бүтүннүү сүлэн баран ону бүрүнэн таҥнар). ☉ По якутским преданиям: одичавший, дикий человек, который избегает общества людей, проживает в основном в горных местах, для людей угрозы не представляет, питается мясом диких оленей, от холода спасается, накинув на себя содранную целиком оленью шкуру, снежный человек, чучуна. И.С. Гурвич суруйарынан, Саха сирин хоту өттүгэр урут дэҥ кэриэтэ баар буола сылдьыбыт чучунаалар Чукотка тумул арыытыттан, былаҕайга былдьатан кэлбит дьиҥнээх дьон буолуохтарын сөп. Саха сэһ
1977
[Тумус Тааска] чучунаалар бааллар диэн, дьоннор сылдьыбаттар этэ. Н. Абыйчанин
Чучунаа — бу киһи, кини дьиикэй таба этинэн аһылыктанар, таба тириитин көҥдөйдүү кырсаны сүлэр курдук сүлэн баран, кэтэн кэбиһэр дииллэрэ. ПИС КК

1. аат. Көп, күндү кылааннаах түүлээх, хоту туундараҕа олохтоох саһылга маарынныыр кыыл (түүтүн өҥүнэн маҥан уонна күөх, хара кырсаны араараллар). ☉ Песец
   Бөрөлөр табалары тутан сииллэр, кырсалар тобоҕор тиксэллэр. КЗА АҮө
   Кырсаны мэҥиэлииргэ кыыл таба этэ олус үчүгэй буолааччы. ДФС КК
   Үчүгэй дьылга күһүөрү кырса тыаҕа, мастаах сиргэ тахсар. «Кыым»
2. даҕ. суолт. Кырса тириититтэн тигиллибит. ☉ Сшитый из шкуры песца, песцовый
   Онтон кырса тыһа муус маҥан бэргэһэтин илиитин көхсүнэн аргыый силэйэ охсон, кырыатын сотунна. Амма Аччыгыйа
   Сыҥаахтаах үрүҥ кырса бэргэһэлээх …… оҕонньор ойон таҕыста. П. Филиппов
   Кыыс чараас кырса өрөҕөтө суорҕанынан саба тардынна. А. Сыромятникова
   ♦ Кырса-саһыл оҕото түөлбэ. — олус сэрэхтээх киһи. ☉ Очень осторожный человек (букв. детеныш лисицы или песца). Онно киирэн биэриэ дуо, кырсасаһыл оҕото буоллаҕа эбээт
   ◊ Күөх кырса зоол. — кылаана хараҥаран, сибиниэстиҥи өҥнөнөн көстөр кырса. ☉ Голубой песец
   Сопхуос сүрүн дьарыга: табаны уонна күөх кырсаны иитии; балыктааһын, кыыл кырсалары бултааһын. Н. Якутскай
   Күөх кырсалар биэс уон биир — биэс уон икки хонук устатыгар уулаах сылдьаллар. АВЛ ГСФ. Кырса <сиир> кутуйаҕа зоол. — туундараҕа үөскүүр үрүҥнүҥү өҥнөөх улахан кутуйах. ☉ Лемминг (большая белая полярная мышь, к-рой питается песец, ее также едят олени)
   Кырса сиир кутуйаҕа, лемминг, түүн сырыыргыыр. И. Федосеев
   Кырса сүрүн аһылыгынан кырса кутуйаҕа [лемминг] буолар. ТСКБ
   ср. монг. кирса ‘вид лисицы’, тюрк. корсак ‘степная лисица’

1) есть (твёрдую пищу — о человеке); есть кого-что-л., питаться кем-чем-л. (о др. живых существах); сүөһү оту сиир скот питается травой; эттэ сиэ = есть мясо; 2) разг. пожирать; истреблять, уничтожать; чыычаах буортулаах үөннэри сиир птички уничтожают вредных насекомых; абааһы сиэбэт , киһи өлөрбөт ни злой дух не пожирает, ни человек не убивает (т.е. полное ничтожество —формула самоуничижения); 3) сжигать (об огне, солнечных лучах, кислоте); уот сиэбэт , уу ылбат баар үһү загадка есть такое, что ни огонь не берёт, ни вода (күлүк тень); тэһэ (или дьөлө ) сиэ = прожечь дырочку; 4) добывать, промышлять (для себя); 5) присваивать; 6) кусать, жалить (о насекомых); 7) расходовать что-л. (в течение определённого времени); колхоз быйыл сиир оттоох колхоз имеет годичный запас сена (букв. колхоз имеет сено, которое он может расходовать в этом году); 8) разг. расходовать в большом количестве, поглощать; бу саа олус элбэх сэрээти сиир это ружьё поглощает очень много заряда; 9) бить (при игре в карты); брать, снимать (пешку, фигуру при игре в шашки, шахматы); куоһурунан сиэ = бить козырем; атынан пешканы сиэ = брать пешку конём; 10) разг. быть опасным для здоровья, для жизни; бу ат киһини сииһи эта лошадь убьёт человека; бу ыт сиэри гынна эта собака, того и гляди, набросится на человека; 11) разг. перен. сильно ругать, распекать # салгын сиэбит обветренный; сиэбиккин сиэ что ты ел раньше, то и теперь ешь (т.е. возьми, захвати, уничтожь —это тебе не впервой); сиэҕин сиэбит , аһыаҕын аһаабыт что он должен был съесть, он съел (т. е. он своё взял); сиэтэр да топпот он его одолевает; он имеет перед ним явное преимущество (напр. в спортивных играх; букв. он съест, да не насытится).