прил. см. подвижной 2, 3.

м. в разн. знач. састаап; словарный состав языка тыл словарнай састааба; химический состав соединения холбоһук химическэй састааба; лекарственные составы эмтээх састааптар; состав партбюро партбюро састааба; руководящий состав салайар састаап; подвижной состав ж.-д. сылдьар састаап; в составе састааптаах; состав преступления буруйун састааба, буруйа.

I
кытарыҥнаа диэнтэн холб. туһ. Биирдэ өйдөммүтэ кини үрдүгэр дьоннор сирэйдэрэ кытарыҥнаһара, куттаммыт саҥалара аймалаһара. И. Гоголев
Оҕонньор саппыт отун быыһынан тыыларын түгэҕэр эмис, улахан соболор кытарыҥнаһаллар. Далан
II
даҕ. Кытаран, кытарымтыйан көстөр (туох эмэ үөмэхтэс кыһыл өҥнөөҕү этэргэ). ☉ Бросающийся в глаза своей подвижной массой красного цвета, мелькающий красным цветом (о ком-л.); копошащийся, шевелящийся, отливая красным (о ком-л. в огромном количестве)
Остуолун үрдэ сүрдээх: Таракаана кытарыҥнас, Иһитэ төрүт сууйуллубат. С. Тарасов
Олбуордар эркиннэригэр ыйаастыбыт дьоннор, оҕолор-дьахталлар сирэйдэрэ кытарыҥнас буолла. «ББ»

м. 1. разг. (о подвижном человеке) сүүрбүт-көппүт киһи, турбут-олорбут киһи; 2. биол. сиэмэ, харамай атыырын сиэмэтэ.

м. 1. уменьш. от язык; 2. анат. хос тыл; 3. тех. (подвижная пластинка и т.п.) тыл; язычок ботинка бачыыҥка тыла.

аат. Маска (ураҕаска) эбэтэр быаҕа иҥиннэриллибит туох эмэ бэлиэтэ, символа буолар араас формалаах уонна өҥнөөх таҥас лоскуйа. ☉ Флаг. Судаарыстыбаннай былаах. Кыһыл былаах
□ Хайа борокуот урут тиэнэ охсон тумсугар кыһыл былааҕа тэлибирээбитинэн Дьокуускайга устан сундулуйа турарыгар куоталаһыы күргүөмнээн баран эрэр быһыылаах. Амма Аччыгыйа
Куорат ортотугар баар таҥара дьиэтиттэн үрүҥ былааҕы туппут сүүрбэ биир ньиэмэс тахсан билиэн бэриннэ. Ф. Софронов
◊ Былаах былдьаһыыта — сүүрүүлээх оонньуу көрүҥэ: площадканы ортотунан аҥардаан, икки хамаандаҕа хайдыһан оонньонор. Площадка кэлин быыһын ортотугар былаах анньыллар, ону утары оонньооччуларга ситтэрбэккэ эрэ бэйэ площадкатыгар аҕалыллыахтаах, оччоҕо кыайыллар. ☉ Вид подвижной игры. Играют две команды. У каждой своя площадка, в середине задней стороны которой ставится флажок. Цель игры — завладеть флажком чужой команды и принести его на свою площадку, при этом успеть увернуться от игроков второй команды. Сайылык оҕолоро мустан, былаах былдьаһа оонньоотулар

аат.
1. Дьахталлар төбөҕө баанар эбэтэр санныга бүрүнэр чараас эбэтэр халыҥ баайыы түөрт муннуктаах таҥастара. ☉ Платок. Сиидэс былаат. Солко былаат. Түү былаат
□ Ылдьаана, бэргэһэтин былаатын устан баран, өйдөөн көрбүтэ, аан хоско хас да дьахтар кэлэн олорор эбит. Н. Неустроев
Эмээхситтэр, дьахталлар киэргэнэн, Эриэн былаатынан симэнэн, Сиэттиһэсиэттиһэ субустулар, Сир сибэккитинии нолустулар. С. Васильев
2. Муннуну, уоһу, сирэйи сотторго аналлаах сиэпкэ уктар чараас таҥас түөрт муннуктаах кыракый лоскуйа. ☉ Носовой платок
Учуутал бөтө түстэ уонна сиэбиттэн маҥан былааты сулбу тардан ылаат, бэйэтин хоһугар сүүрэн таҕыста. Амма Аччыгыйа
Петя көлөһүнэ хараҕар киирэн аһыппытыгар сиэбиттэн былаатын ороото. М. Доҕордуурап
Сонун ис сиэбиттэн ыраас былааты сулбу тардан ылан, сүүһүгэр бычыгыраан тахсыбыт көлөһүнүн сотунна. П. Филиппов. Тэҥн. ноһубуой (сыыҥтыыр) былаат
ср. русск. устар. плат ‘платок’
♦ Былаат курдук — күүс-сэниэ бүтэн босхо барбыт (олус улаханнык ыалдьан бэйэтин кыаммат буолбут эбэтэр уҥмут киһи туһунан). ☉ Руки как плети (напр., о руках тяжело заболевшего)
Ыалдьыбыт киһилэрин туруоран, былаат курдук намылыҥнатан намыһах олох маска олордон, икки өттүттэн өйөөн турдулар. Эрилик Эристиин
Ананий тиийиитигэр Лука Иванов уҥа сытара. ...Харыта былаат курдук босхо барбытын билэн Ананий уҥуоҕа кыйытынна. М. Доҕордуурап
◊ Былаатынан таһыйсыы — оонньуу көрүҥэ: элбэх оҕо сис туттан төгүрүччү тураллар, биир былааттаах сылдьан, төһө кыалларынан биллэрбэккэ кимиэхэ эмэ былаатын туттарар, былааты ылбыт уҥа өттүгэр турар оҕону эккирэтэ сылдьан таһыйар, биирэ куотан миэстэтигэр кэлэн турар. Таһыйааччы былаат туттарааччы буолар. ☉ Вид подвижной игры
Дети становятся в круг, держа руки за спиной. Ведущий незаметно передает одному из играющих платок, получивший платок начинает бить им стоящего справа, тот должен убежать, обежать круг и встать на свое место. Игрок с платком становится ведущим. Былаатынан таһыйсыыга элбэх оҕо оонньуур. Биир киһи былаат туттарааччы буолар. Атыттар бары, сис туттан баран, кэккэлэһэ төгүрүччү тураллар. ВПК СОо. Саал былаат — 1) улахан өрүү эбэтэр баайыы былаат. ☉ Шаль
Марба нэк сонун элэккэйин кэтэн, өҥө-дьүһүнэ бараммыт саал былаатын дуомун баанан тахсан барда. Күндэ
Дьиэ хара аанынан үрүҥ саал былаакка сөрөммүт мааны таҥастаах дьахтар сүүрэн тахсыбыт. Н. Заболоцкай
Эмээхсин, сонун устаат, саал былаатын көхөҕө ыйаан, аны чэй кутар айдааныгар түһэр. Н. Якутскай; 2) моойго эриллэр өрүллүбүт эбэтэр баайыллыбыт таҥас уһун синньигэс балаһата. ☉ Шарф
Таһыттан киирбит киһини, бэргэһэтин, саал былаатын устубутун кэннэ көрбүттэрэ: арай Куоҕас уола Киппэ Кирилэ эбит. Н. Неустроев
Уҥа диэки биир хара бараан эдэр киһи ханна эрэ бараары, уһун саал былааты эринэ турар. Н. Заболоцкай
Саал былаатынан ойоҕоһун туһунан бэйэтин тула эриннэ уонна онтонмантан тардыһан, турда. Н. Павлов