сүөһү аһылыгын бытарытар (бурдугу, соломону талаҕы, дулҕаны о. д. а. дороххой аһылыктары кырбыыр, бытарытар массыына.)

сүөһү дорох-хой аһылыгын кырбааччы, кыралааччы, мэлийээччи (оту, соломону, сиилэстээһиннэ туһаныллар үүнээйилэри кырбыыр итиэннэ туораҕы, аһылык эбэтэр уоҕурдуу буолар минераллаах булкааһыктары мэлийэр, бытарытар массыына.)

предл
(д. п.)
буолуута, чугаһыгар (к весне - саас буолуута, к полночи - түүн үөһэ буолуута)

предл.
к станции - станцийаҕа;
к нему - киниэхэ
ко мне - миэхэ
к тебе - эйиэхэ

(ко) предлог с дат. п. =ҕа, =нан, =та; подъехать к станции станцияҕа чугаһаан кэл; он пришёл ко мне кини миэхэ кэллэ; к утру больному стало лучше ыарыһах сарсыарданан чэпчээтэ; к закату солнца күн киириитэ; стремиться к достижению намеченной цели ылыммыт соругу ситиһэргэ дьулус; к трём прибавить два үскэ иккини эп; приклеить к стене эркиҥҥэ сыһыар; не ко времени себе су ох кэм- ҥэ; к вопросу о ......туһунан боппуруоска; к столетию со дня рождения А. С. Пушкина А. С. Пушкин төрөөбүтэ сүүс сыла туо-луутугар; к счастью дьолго; к слову сказать тылга даҕатан эттэххэ.

сущ
бэлэмнэнии

сущ.
бэлэмнэнии

ж. 1. (по гл. подготовить) бэлэмнээһин; 2. (по гл. подготовиться) бэлэмнэнии; 3. (запас знаний) бэлэм; у него хорошая подготовка кини үчүгэй бэлэмнээх.

сүөһү аһылыгын аһатарга бэлэмнээһин (сүөһү аһылыгын араас механическай, биологичсскай, химической ньыма-нан, итии паарынан көөнньөрөн астаан хаачыстыбатын, амтанын, сиэнимтиэтин, куртахха буһумтуотун, эккэ-хаанна иҥэмтиэтин тупсарыы.)

бэрэбиэркэ хомуур аактатыгар сыһыарыылар

ньалоарытык-тар (оҕунуохтуур матырыйаалларга (минеральнай уонна оноһуу (синтетический) арыыларга) оҕунуохтуур хаачыстыбаларын тупсарар сыалтан эбиллэр веществолар.)

предл
(д. п.)
ханнык эмэ предмет диэки туһаайыллар дьайыыны көрдөрөргө туттуллар (к карте - картаҕа, ко пню - төҥүргэскэ)

сущ
сүөһү, көтөр аһылыга

м. аһылык; задать лошадям корму сылгыларга аһылыкта биэр.

прил
мэччитэн аһатыы (кыһын - хастаран аһатыы)

I
1. Саха алпаабытын уон төрдүс буукубатын аата. ☉ Название четырнадцатой буквы якутского алфавита. К буукуба кэнниттэн элбэх ахсаан сыһыарыытын -тар барыйаана суруллар
2. тыл үөр. Ньиргиэрэ суох, тыл кэннинээҕи бүтэй дорҕоон. ☉ Глухой заднеязычный согласный звук
К, п, ф, х дорҕооннор сыһыарыы аһаҕас дорҕоонун иннигэр ньиргиэрдээххэ кубулуйаллар. СТСТ
Тыл кэннинээҕи к, г, ҥ дорҕооннор ыпсыылара уонна төлөрүйүүлэрэ бэрт мөлтөх. ДНД СТДУ

көр бэйи (бэйэ) оттон
Бэйиккэй оттон, убайым кэлиэ суоҕа! И. Гоголев
Тоҕо киһи табатын ыйытыыта суох ылар? Дьэ, бэйиккэй оттон, кэллэр эрэ кэпсэтиллиэ. «ХС»
Бэйиккэй оттон, кэпсэтиэхпит ээ. В. Иванов

көр бэйи (бэйэ) оттон
«Бэйикэй ууса!»— диэн бобуллаҥнаата. «ХС»
Бу уол иирбит ээ. Бэйикэй ууса! Амма Аччыгыйа

саҥа алл. Сэрэнэ соҕус күлэн ылыыны көрдөрөр. ☉ Выражает сдержанный смех
Ыйаастыгас соҕус кэрэ харахтара эйэҕэстик мичээрдииллэр, …… ньолбоҕор сирэйэ өссө уһуу түһээт, кылгастык һы-һык диэн күлэн кэбиһэр. Амма Аччыгыйа
Бары һык диэн күлэн иһэн, тардынан курус гыналлар, улаханнык бэркиһээн чыпчырыналлар. А. Сыромятникова
△ Киһиттэн бэйэтиттэн тутулуга суох, бэйэ өйдөөбөтүнэн тахсар саҥа дорҕооно (хол., тыбыырдахха, оһоллонноххо, бэйэҥ бэйэҕиттэн соһуйдаххына уо. д. а.). ☉ Выражает непроизвольный звук, издаваемый при какой-л. неожиданности
Гурьянов үөрэн «ураа» диэн хаһыытаата, онтон эмискэччи «һык» диэтэ. Т. Сметанин
Мин уһуктан үөһээ оронтон оҕонньору көрө сытан, кини сүүһүн мырчыстаҕастарын итинник холур соҕустук холоон баран, «һык» диэтим. А. Фёдоров
♦ Һык гын — соһуйа көр (иһит), соһуччута бэрдиттэн ах бэрдэр, ах гын. ☉ Внезапно замолкнуть или замереть от неожиданности увиденного (услышанного)
— Онно эн саҕалар бааллар ини …… Миша ити тыллартан һык гына түспүтэ. Н. Лугинов
Ол эрээри, сото кэбиспит атаҕын лоппоҕор тобугун үрдүгэр дьалайбаттык ууран, паапканы нэлэччи аһан ааҕа олорон һык гына түспүтэ. П. Аввакумов
Тилэхтэрин туппаҕалаан көрөн һык гынан баран, сирэйин ырдьаччы туттан ылла. Н. Заболоцкай

v. to pray, request, worship, revere; үҥүү n. praying, worshipping