подруга; приятельница.

имеющая подругу, приятельницу; с... подругой, с... приятельницей.

1. равный, равноценный; тэҥнээх доҕор достойный друг; кинилэр тэҥэ суох усулуобуйаҕа үлэлииллэр они работают в неравных условиях; аан дойдуга тэҥнээҕэ суох — суох погов. нет в мире никого, кто бы не имел себе равного; 2. перен. разг. 1) сверстник; 2) подруга жизни; кини олоҕун тэҥнээҕин була илик он ещё не нашёл себе подруги жизни.

аат.
1. Ыалга иитиллибит оҕо төрөппүт уонна ииппит дьонноро бэйэ-бэйэлэригэр. ☉ Биологические и приёмные родители ребёнка по отношению друг к другу
Оҕотун ылан ииттэххинэ, ол киһиҥ ньаадьыҥ буолар. Багдарыын Сүлбэ
Быыкаанныыр Кыстааныктаахха ньаадьылара буолан, көҥүл олордо. Н. Павлов
Балбаара эмээхсин уһуннук тэринэн, кэһии мунньунан, ньаадьытыгар Кэтирииҥҥэ тиийбитэ. А. Сыромятникова
2. эргэр. Сүөһү айыыһыта. ☉ Богиняпокровительница скота
Үгэх иччитэ иһэгэй дьиэлээх Хаҥас диэки ньаадьыга ньымааттаата. Өксөкүлээх Өлөксөй
Кинини кытта буоллаҕына Киллэрбиттэрэ эбитэ үһү Хотон иччитэ оҥорон Ньаадьы Ньаҥханы. П. Ойуунускай
Сайылыгыҥ оҥкучаҕар ньаадьы уйата баарын ыалыҥ оҕото алдьаппыт. Суорун Омоллоон
3. түөлбэ. Киис тыһыта. ☉ Самка соболя
Эбэҥкилэр кииһи олус күндүркэтэн атыырын «атас», тыһытын «ньаадьы» диэн ааттыыллар. Я. Семёнов
ср. монг. найз ‘друг, приятель; подруга, приятельница’, калм. нээдьи ‘друг, подруга’, туба. ньанджы ‘друг’, эвенк. нядю ‘родня (близкая)’

1. аат.
2. Кыыска, дьахтарга кини истиҥ доҕоро, атаһа буолар кыыс эбэтэр дьахтар. ☉ Подруга, приятельница (женщины, девушки)
   Күөх ойуур курдук Көхтөөх дьүөгэлэрбиттэн күрэнэн, Туспа омукка тутуллан, Атын сиргэ арахсан, Омук дьонугар олохсуйан Ойох дьахтар аатырдаҕым. А. Софронов
   Катя күн аайы кэриэтэ уларытан кэтэр элбэх араас былаачыйаларынан дьүөгэлэрин сөхтөрөрүн сөбүлүүрэ. Н. Лугинов
   Өлөксөөс кыыс дьүөгэлэрин көмөлөһүннэрэн, бырабылыанньа дьиэтин араас хартыыналарынан киэргэттэ. А. Бэрияк
3. түөлбэ. Эр киһи (уол) истиҥник санаан доҕор-атас туттар дьахтара (кыыһа). ☉ Задушевная подруга, приятельница (мужчины, молодого человека)
   [Геолог уолаттар:] - Хайыахпытый, дьүөгэлээр, Хайалар көһүтэллэр. Сарсын эрдэ барабыт, Саныыр буолуҥ, - дэстилэр. С. Данилов
   [Роман] сүүрбэ биэс сааһыгар күн курдук күндүтүк саныыр көмүс-алтан дьүөгэтиттэн арахсан, тэлэһийэ айаннаан истэҕэ. Ф. Софронов
4. эргэр. Истиҥ доҕор, атас (эр киһититтэн, дьахтарыттан тутулуга суох). ☉ Искренний друг или подруга, приятель или приятельница
   Албын албын атастаах, түөкүн түөкүн дьүөгэлээх (өс ном.). [Быттык-быттык Маарыйа] Хара-хара, хаарбах да буолларбын Хаарыс, хампа солко таҥастаахпын, Дьөспөх Дьөгүөр кинээс дьүөгэлээхпин. Саха фольк. Дьүөгэм Дьөгүөссэ хамыһаар тыл эппитэ: «Тыраахтар дьыалата тыын дьыала». П. Ойуунускай
5. даҕ. суолт. Истиҥ, чугас (үксүн дьахтар, кыыс туһунан). ☉ Задушевный, искренний (обычно о женщинах)
   Лаана Сережалыын тыйаатырга билсиэхтэриттэн ыла өр кэм ааста. Дьүөгэ кыргыттара «Лаана Сережата» диэбиттэрэ ыраатта. Н. Лугинов
   Маша сугулаан ыалыгар дьүөгэ кыргыттарыгар дьаарбайа кэлэ сылдьара. М. Доҕордуурап
   Оҕуруот аһын хайдах олордору, харайары сүбэлэтээри ийэтигэр дьүөгэ дьахталлара субуһаллара. «Кыым»

даҕ., эргэр. Төрөппөтөх, кииринньэҥ. ☉ Неродной
Эн миэхэ сүтүөр оҕом эбитиҥ буоллар, түүгүн үргээмэхтиэм этэ. М. Горькай (тылб.)
◊ Сүтүөр аҕа — кииринньэҥ аҕа диэн курдук (көр кииринньэҥ)
Сүтүөр аҕа диэн сүтүөр буоллаҕа дии, хайдах гыныаххыный? «ХС»
Сүтүөр ийэ — кииринньэҥ ийэ диэн курдук (көр кииринньэҥ). Марыына сүтүөр ийэтин, суон саҥаһын, трактирщик кыыһын, үөҕэн-мөҥөн барбыта. Н. Якутскай
Сүтүөр ийэ киирэн оҕолорбун туора көрүө диэн ийэ олус куттанара. В. Протодьяконов
Одуулаата сүтүөр ийэ уолун, уордаахтык хараҕа чаҕылыйа. М. Горькай (тылб.). Сүтүөр кыыс — кэргэнниилэртэн биирдэстэрэ төрөппөтөх кыыһа. ☉ Падчерица. Сүтүөр уол — кэргэнниилэртэн биирдэстэрэ төрөппөтөх уола. ☉ Пасынок.
ср. п.-монг. йитүгэр, дьитүгэр ‘подруга, товарка’, эвенк. хүтэрэн ‘пасынок, падчерица’

ж. 1. олох, тыын, тыыннаах буолуу; жизнь человека киһи олоҕо; борьба за жизнь тыыннаах буолар иһин охсуһуу; отдать жизнь за родину төрөөбүт дойдуҥ иһин тыыҥҥын биэр; лишить себя жизни тыыҥҥар тиин; 2. (продолжительность существования) олох, саас, тыыннаах сылдьыы; в течение всей жизни сааһын тухары; всю свою жизнь он отдал делу кини олоҕун бүтүннүүтүн үлэҕэ биэрбитэ; на склоне жизни кырдьар сааһыгар; при жизни тыыннааҕар; никогда в жизни сааспар биирдэ да; 3. (деятельность человека, общества) олох; общественная жизнь общественна" олох; культурная жизнь культурнай олох; 4. (реальная действительность) олох, баар олох; случай из жизни баар олохтон түбэлтэ; провести в жизнь решение быһаарыыны олоххо киллэр; 5. (оживление, деятельность) тыас-уус, барыы-кэлии, сэргэхсийии; улицы полны жизни уулуссаларга барыы-кэлии баһаам; жизнь в доме начинается рано тыас-уус дьиэҕэ эрдэттэн саҕаланар; жизнь так и кипит в нём кини сэргэхсийбитэ олус; # не на жизнь, а на смерть өлөр тыыны харыстаабакка, өлөрү-тиллэри кэрэйбэккэ; между жизнью и смертью өлөр-өлбөт ыккардынан; по гроб жизни тыыннаах тухары; подруга жизни олох доҕоро.

I 1) приставать, причаливать; прибиваться; борокуот бириистэҥҥэ тигистэ пароход причалил к пристани; аал биэрэккэ тигистэ плот прибился к берегу; 2) доставаться, приходиться (на долю); биирдии булчукка уоннуу куобах тигистэ каждому охотнику досталось по десять зайцев; туохха эмэ тигистигит дуо ? что-нибудь вам досталось?; что-нибудь вы сумели добыть?; бу эпэбиттэн тиксибит саа это ружьё мне досталось от деда; наҕараадаҕа тигис= быть награждённым; 3) уст. причащаться; таҥараҕа тигис= причаститься; 4) перен. попадаться на чём-л., быть причастным к чему-л.; дьыалаҕа тигис= быть причастным к какому-л. делу; 5) перен. разг. собираться, сходиться (с разных сторон); дьон бөҕө тиксибит собралось очень много людей.
II совм. от тик = I; дьүөгэбэр сыбаайба таҥаһын тигистим я помогала подруге шить свадебный наряд.