модальное сл. выражает сомнение, допущение, предположение с оттенком неуверенности пожалуй, возможно, может быть, вероятно; кини , арааһа , төннөр этэ он, пожалуй, вернулся бы; арааһа , оннук возможно, так.

модальное сл. 1) видимо, пожалуй; баатыгарын эн эттиҥ ини пожалуй, ты (это) говорил; 2) к тому же, как назло; баатыгарын тыаллаах күн буолан биэрдэ к тому же день оказался ветреным.

модальное сл. 1) вероятно, наверно, наверное, очевидно; пожалуй; бука , кыайыахтара вероятно, они осилят, победят; эн , бука , алҕаһаатаҕыҥ ты, наверное, ошибся; 2) пожалуйста; бука эрэ көһүт пожалуйства, подожди; бука диэн пожалуйста, прошу; бука диэн мэниктээбэт буолаар прошу тебя, пожалуйста, не шали # бука бары все до единого; мантан бука бары барбыттар отсюда ушли все до единого.

1. модальное сл. 1) выражает выделение, ограничение лишь, только, лишь только; арай остуоруйаҕа маннык лишь в сказке так; 2) усиливает усл. знач. гл. с оттенком предположения, опасения, желания и ограничения а если, если только, если бы; арай кэлбэтин ? а если он не придёт?; арай этимиим а если я не скажу; допустим, что я не скажу; арай баран хааллаххына иэдэйэбит если только ты уедешь, мы пропадём; 3) выражает вынужденный выбор с оттенком сомнения, колебания и ограничения разве разве что; пожалуй; арай сытан көрүүһүбүн пожалуй, мне лучше лечь; 4) выражает внезапное обнаружение вдруг,, и вот; арай куобах ойон тахсар вдруг заяц выскакивает; арай учуутала турар и вот учитель его стоит (перед ним); 5) употр. для заострения внимания слушателя: арай биирдэ бултуу баран истим вот однажды я шёл на охоту; 2. союз 1) уступ.-огранич. хотя; разве; только; тула уу-чуумпу , арай хам-түм ыраах саа тыаһыыр вокруг очень тихо, только изредка слышны далёкие выстрелы; 2) усл.-против. разве, разве что; олох биэриэм суоҕа , арай күүстэринэн ылыахтара ни за что не отдам, разве силой возьмут # арай туран и вдруг... (при внезапной смене обстоятельств).

II нареч. 1. бэрт сөп; 2. в знач. усл. союза добро бы разг. ... буоллар, син да буолуо этэ; добро бы он сам был здесь, а то ведь его нет кини манна бэйэтэ баара буоллар, син да буолуо этэ, ону кини суох эбээт; # добро пожаловать! үтүөтэ оҥор!, баһаалыста! (ыалдьыты ыҥырыы).

сыһыан т. Саҥарааччы «буолуон сөп» диир, сабаҕалыыр сыһыанын быһа эппэт, саарбахтыыр дэгэттээх көрдөрөр. ☉ Выражает допущение, предположение говорящего с оттенком неуверенности и сомнения (пожалуй, видимо, вероятно)
Кини, арааһа, эйэнэн төннөр этэ. Амма Аччыгыйа
Аны, арааһа, эн Никольскайы илдьэ дьоҥҥор өссө биирдэ күүлэйдииһиккин. А. Федоров. Чыычааҕыам, дьиэҕиттэн, арааһа, бардаххына сөп буолсу. Суорун Омоллоон
Үөрэннэхпинэ даҕаны, арааһа, син биир манна кэлэрим буолуо. «ХС»

сыһыан т.
1. Итэҕэйбэт, саарбахтыыр сыһыаны көрдөрөр (ама). ☉ Выражает недоверие, колебание (разве, неужто)
Баатыгарын, өйө-санаата оннукка охсуллаары гыммыт дуо? Болот Боотур
Баатыгарын, эһигини кытта саҥатык билсиэхпит дуо? ПЭК СЯЯ
Хайдах тыллаһарый, баатыгар, ол кыыһа атын киһилэммитин иһиттэҕэ буолуо дуо? «Кыым»
2. Мунаахсыйан, таайан көрөн сэрэйиини көрдөрөр (арааһа, баҕар). ☉ Выражает предположение говорящего с оттенком сомнения, догадки (пожалуй, может быть)
Баатыгарын, барытын биир дьахтар тикпит дуу? В. Протодьяконов
Дьэ, дьикти диэтэҕиҥ. Баатыгарын, кынаттанан көттөҕө дуу? «Кыым»
Баатыгарын, баран иһэн моһуогурбут бэйэлэрэ дуу? Р. Кулаковскай

I
бука бары — баар барыта бүттүүн. ☉ Абсолютно все, все до единого
Саллааттар бука бары туран иннибит диэки сүүрдүбүт. Т. Сметанин
Петропавловскай олохтоохторо оҕолуунуруулуун бука бары кытылга киирэн тоҕуоруһаллар. Н. Якутскай
Мончууктардыын, дурдатыныын — Бука барыта малыйбыт. Күннүк Уурастыырап
II
сыһыан т.
1. Саҥарааччы быһа сэрэйэн, сабаҕалаан этиитин бэлиэтиир. ☉ Выражает интуитивное предположение говорящего (вероятно, пожалуй, наверное)
Бука, ким да болҕойуо суоҕа этэ. Амма Аччыгыйа
Бука, оонньуу тэрийэр дьон буолуохтара. Суорун Омоллоон
Бука, бу бүөм сир буолуохтаах. Баал Хабырыыс
Туох эмэ туһа баар буолан, бука, өр тардылыннахтара. С. Ефремов
2. Саҥарааччы итэҕэтиилээх көрдөһүүтүн бэлиэтиир. ☉ Выражает убедительную просьбу говорящего (пожалуйста, убедительно прошу)
Аҕаа, бардаххына, ырбаахы таҥаһына ылаарыый, бука. Күндэ
Иһит, иһит, бука, Эн мин тыыннаах куоласпын. С. Данилов
Бука, баайар эрэ буолаайаҕын. ПЭК СЯЯ
Бука, аҕалаар. Эн буолан биэрдим. С. Ефремов
3. Кыһыйан, кыбдьырына былааннаан этиини көрдөрөр. ☉ Выражает досаду, сердитое сетование говорящего. Бука, ситинтигин сөбүлээбэт буоллаҕым ээ!
□ Бука, киһи күүскэ турдаҕына, ити курдук ыйытаргыт баар ээ, киһи кыһыйыах. Суорун Омоллоон
Бука, сөхпүтүм — ханнык да бэйэлээх кинигэни икки-үс күнтэн ордорбокко бүтэрэр буоллаҕа. Амма Аччыгыйа
Бу киһи мин олох маһы сыҕарыппыт тыаспын саа тыаһыгар холуур дуу? Бука, үргүүк буолаахтыаҥ! «ХС»

I
туохт.
1. Ис сүрэххиттэн, өйгүттэн-санааҕыттан туохха эмэ дьулус, тардыс. ☉ Всей душой и сердцем стремиться к чему-л.; желать чего-л.
Киһи киэнигэр баҕарыма – бэйэҥ киэҥҥиттэн матыаҥ (өс хоһ.). Биһиги үөрэхтээх, үлэһит буоларбытыгар ийэлээхаҕабыт төһө баҕардылар этэ. М. Доҕордуурап
Үөрүү! Дьол! Сүрэх ыллыан баҕарар, Сүрэх туойуон баҕарар. Т. Сметанин
Баҕарабын быйаҥнаах Ардах курдук буолуохпун, Дьоҥҥо, ийэ дойдубар Туһалаахтык олоруохпун. С. Данилов
2. көсп. Кимиэхэ эмэ ыллар, ымсыыр, курдары тартар (хол., дьахтарга). ☉ Испытывать большое желание, страсть к кому-л. (напр., к женщине)
Сирбит дьахтарыгар баҕарбыкка дылы (өс ном.). Эллэй Боотур үтүө майгыннаах, кэрэ дьүһүннээх дьоһун киһи буолан, Омоҕой кыргыттара баҕарар, таптыыр буолтар
Саха фольк. Мин бэйэм ити киһиэхэ баҕаран туран барбатаҕым. Н. Неустроев
♦ Баҕар да баҕарыма – сөбүлэнэргиттэн-сөбүлэммэккиттэн, үөрэргиттэнхомойоргуттан тутулуга суох тугу эмэни толорорго күһэллиэҥ. ☉ Рад не рад; хоть рад, хоть не рад; хочешь не хочешь (а придется).
◊ Ким баҕарар көр ким
Кыраныыссаҕа, наада буоллаҕына, пограничниктар ким баҕарар дьиэтин дьэҥдьийэр бырааптаахтар. Н. Якутскай
Саҥа дьылга ким баҕарар Доҕоругар үтүөнү баҕарар. Т. Сметанин
Төһө баҕарар көр төһө. Научнай үлэһит буоллаххына төһө баҕарар үүнүөххүн, аатырыаххын сөп. Софр. Данилов
Егор Петрович олус интэриэһинэй киһи! Кини туһунан төһө баҕарар суруйуохха сөп. Н. Лугинов
Туох (тугу) баҕарар көр туох. Барбытым кэннэ туох баҕарар диэтиннэр. Софр. Данилов
Мин эйигин сүрдээхтик таптыыбын, эн тускар туох баҕарар буолуом: ууга киириэм, уокка түһүөм. С. Ефремов
Хайа баҕарар көр хайа. Эһиги кыргыттаргыт... Хайа баҕарар албыҥҥа түбэһиэххитин сөп. Н. Якутскай
Уус-уран туруктаах буоланнар алгыстар хайа баҕарар омуктарга фольклор кэрискэтигэр киллэриллэн ырытыллаллар. Саха фольк. Хайдах баҕарар көр хайдах. Кини бэйэтин иэһин толордо, онон билигин ыраас суобаһынан суолун хайдах баҕарар салгыы турар кыахтанна. Н. Заболоцкай
Мин курдук тулаайах, ким да көмүскэспэт киһитин хайдах баҕарар оҥороруҥ көҥүлүҥ. С. Ефремов
Ханна (хантан) баҕарар көр ханна. Биһиги, байыаннайдар, ханна баҕарар байыаннайбытынан сылдьар идэлээхпит. Амма Аччыгыйа
Эмээхсин эрэйдээҕи ханна баҕарар ыҥыртаран ылыан сөп этэ. Софр. Данилов
Ханнык баҕарар көр ханнык. Оттон ханнык баҕарар үлэ норуокка төһө туһаны аҕаларынан сыаналанарын эһиги билэр буолуохтааххыт. Софр. Данилов
Норуот айымньылара, син ханнык баҕарар искусство айымньыларын курдук, кэрэ сокуонунан оҥоһуллаллар. Эрчимэн
Хаһан баҕарар көр хаһан. Биһиги аан бастаан билсиһэр күммүтүгэр хаһан баҕарар кырдьыгы утарытынан этиэх буолан үлэһэн турарбыт. Софр. Данилов
Таба көҥүл сылдьар, маамыктанан хаһан баҕарар иилэ быраҕан ылаҕын. Н. Габышев
II
ситим т.
1. Соруйар туохтуурдары кытта хос-хос туттуллан, биирин биирэ солбуйар эбэтэр утарар ис хоһоонноох этиилэри, этии чилиэннэрин сөпсөһөр суолтанан ситимниир (баҕардар, да, даҕаны). ☉ С глаголами в повелительном наклонении, повторяясь, выражает уступительное значение
Баҕар самыыр түстүн, баҕар хаар түстүн, син биир барабыт. —Баҕар кыыһыр, баҕар туой, баҕар ытаа – туох буолуой? П. Тулааһынап
Баҕар үрүҥ буоллун, баҕар хара буоллун. Амма Аччыгыйа
2. Соруйар туохтуурдары кытта сөпсөһөр суолталаах этиилэри, биитэр араарыллыбат бөлөхтөрү холбооттуурга туттуллар (да, даҕаны, баҕардар, дьөрү). ☉ С глаголами в повелительном наклонении употребляется для усиления уступительного значения придаточного предложения (хоть, если)
Баҕар биһигини убуорунай да ыраастаттыннар, мин эйигин кытта эрэ буолуум... А. Федоров. Тэйиэм суоҕа биир хардыыны, баҕар тыыным да быһыннын. Эллэй
III
сыһыан т.
1. Этиллэр санааҕа буолуон сөп диэн сэрэйиини көрдөрөр (баҕардар, арааһа, бука). ☉ Выражает предположение о возможности, допустимости действия (может быть, возможно)
Баҕар пансиоҥҥа ылыахтара. Амма Аччыгыйа
Эһиги, баҕар, мунаарыаххыт. Софр. Данилов
Баҕар, үйэм уһуоҕа. Суорун Омоллоон
Баҕар, кырдьыбытым буолуо. С. Ефремов
2. Сөбүлээһини, көҥүллээһини араас дэгэттээхтик көрдөрөр. ☉ Выражает согласие, разрешение с различными оттенками (пусть, пожалуй, хоть)
Бокуруоп кэнниттэн, аһыммат буоллаххына, баҕар, тыыннаахтыы да ыйыстан кэбис. Амма Аччыгыйа
Баҕар, эн этэриҥ курдук буоллун. С. Ефремов
Кыыс аата Халерхаанан, баҕар, хааллын даҕаны. С. Курилов (тылб.)
3. Кэлэр кэмнээх туохтууру кытта этэр санааны чуолкайдыырга, бигэргэтэргэ туттуллар, ардыгар, төнүннэрэр ситим тыл дэгэттэнэр (хол., холобурун ыллахха). ☉ Употребляется с глаголами в форме будущего времени для пояснения, подтверждения высказываемой мысли, иногда имеет оттенок уступки (к примеру, хоть например)
Ханна баҕарар олоруохха үчүгэй, баҕар, Биһиги Сахабыт сирин да ылыаҕыҥ. ПНЕ МСЯЯ
Наада буолуо да, биир күҥҥэ баҕар үс-түөрт да суол үлэни толоруоҥ. С. Ефремов
Ичигэстик таҥнан сырыт, баҕар, тымныйан, ыалдьан хаалыаҥ. Дьүөгэ Ааныстыырап