садиться верхом на коня позади кого-л.

1) находящийся, имеющийся сзади, позади кого-чего-л.; дьиэ кэннинээҕи күрүө изгородь позади дома; 2) следующий за кем-чем-л., бывший после кого-чего-л.; сэрии кэннинээҕи дьыллар послевоенные годы; революция кэннинээҕи көлүөнэ послереволюционное поколение.

1. задний, последний; последующий || позади, сзади; кэнники кэккэ задний ряд; кэнники уочарат последняя очередь; кэнники ыччат последующее поколение; кэнники турар он стоит позади; 2. потом, после; кэнники кэлээр приходи после; 3. последствие, результат; кэнникитэ кэтинчэ да буоллун погов. соотв. либо пан, либо пропал.

сыһ. Бүтэр уһукка, түмүккэ, олох кэннигэр. ☉ В самом конце, позади всех
[Хомсомуол оҕото] Эрдэ кырдьаҥҥын тиһэххэ сыыллар Быраабы эйиэхэ ким биэрбитэй? И. Эртюков
Мин от үлэтигэр тиһэххэ сыһыллыахпын баҕарбаппын. Ф. Софронов

место позади предмета, за предметом; задняя часть, сторона кого-чего-л.; кырабаат улаҕата задняя часть кровати (между стеной и кроватью) # сир улаҕата край земли; улаҕа сир захолустье; улаҕата көстүбэт, уҥуоргута биллибэт фольк. нет ни конца ни края (напр. о море, океане); тоҕус халлаан (или муора) улаҕатыттан фольк. из глубины девятого небесного свода (или океана) (т. е. из бесконечной дали).

даҕ. Ким, туох эрэ кэтэх өттүгэр баар. ☉ Находящийся сзади (позади) кого-чего-л.
Бу манан, куһаҕан баҕайы былыргы өтөх кэтэҕинээҕи толоон арҕаа саҕатынан биэс таба сылдьыбыт. Амма Аччыгыйа
Арай дьиэбит кэтэҕинээҕи ойуурунан биһиги кустуу баран истибит. Далан
Таня бааһына кэтэҕинээҕи титирик ойууртан бу киирэн кэллэ. Дьүөгэ Ааныстыырап

1. зад, задняя часть чего-л. || задний; последний || позади, за; ынах кэннэ задняя часть коровьей туши; дьиэ кэлин өттө задняя сторона дома; 2. потом, после; кэлин этээр скажешь потом; 3. 1) послелог, упр. исх. п. после; быраапынньыктан кэлин после праздника; мантан кэлин после этого, в дальнейшем; онтон кэлин после того, затем, потом; 2) в косвенных формах выступает в роли послелогов (см. кэннигэр, кэннинэн, кэнниттэн, кэннэ ).

аат дьөһ.
1. Туохтуу түһүккэ чопчу суолталаах миэстэ сыһыанын көрдөрөн, хайааһын туох эмэ кэтэх өттүнэн оҥоһулларын бэлиэтииргэ туттуллар. ☉ Управляя винительным падежом и выражая конкретно-пространственные отношения, употребляется при обозначении предмета (за, позади)
Хотоолунан, кэдээлинэн, арыы тыаны кэтэҕинэн Үрүҥ туман налыйан, Үрүмэнэн халыйар. Л. Попов
«Хантан көтөн кэлэн, ити тииттэр төбөлөрүнэн дуоһуйан умуллубут уот эбитэй?» — диэн мунаара санаабытынан, кини арыыны кэтэҕинэн түһэн сискэ таҕыста. Амма Аччыгыйа
2. Төрүт түһүгү кытта тэгилитэр суолталаах миэстэ сыһыанын көрдөрөн, хайааһын туох эмэ кэтэх өттүнэн оҥоһулларын бэлиэтииргэ туттуллар. ☉ Сочетаясь с именительным падежом имени и выражая абстрактно-пространственные отношения, указывает на предмет, позади которого совершается действие (по задней стороне, по)
Омуна да аастар Охсуоламмыт тыаһа Одун халлаан оройугар Оргуйа, орулуу оонньуур, Кэтит сибиэт кэтэхтэринэн Кэмиринэн киҥкинии ыллыыр. П. Ойуунускай
Хобунансибинэн, үҥсүүнэн-харсыынан, ол-бу кэтэҕинэн киирсэргин уураттаххына табыллар. Р. Баҕатаайыскай

сов. 1. (остаться позади) хаал, хаалан ис, куоттар; отстать от поезда поезтан хаал; отстать з учении үөрэххэр хаал; 2. (не достигнуть необходимого уровня) хаал, сити мэ; отстать от жизни олохтон хаал; 3. разг. (отказаться) бырах, уурай; отстать от курения тардаргын бырах; 4. (о часах) хаал; часы отстали на пятнадцать минут чаһы уон биэс мүнүүтэнэн хаалбыт; 5. (отделиться) араҕан хаал, хоҥнон хаал; обои отстали обуой хоҥнон хаалбыт; 6. (перестать надоедать) арах, киэр буол, салгытыма; отстань от меня! миигиттэн арах!

аат дьөһ. (туохт. түһүгү кытта тут-лар). Чопчу суолталаах миэстэ сыһыанын көрдөрөн, хайааһын туох эмэ кэлин өттүнэн оҥоһулларын бэлиэтииргэ туттуллар. ☉ Выражая конкретно-пространственные отношения, употребляется при обозначении предмета, сзади, за спиной которого совершается действие (за, позади)
Деомид Бакланов тахсан саад иһинэн, оҕуруоттары кэннилэринэн, аһаҕас сирдэри ырааҕынан, кукуруза уһун умнастарынан хорҕойон эргэ шахтаҕа тиийбитэ. Н. Якутскай
Маша титииги кэннинэн, бэс чагда быыһынан болдьохтоох сирин диэки, суһуоҕа субуллан, сүүрэн тэлээрдэ. М. Доҕордуурап
Хабырыыска хотону кэннинэн бэркэ сэрэнэн, киирэн кэллэ. Дьүөгэ Ааныстыырап