с. 1. (позволение) көҥүллээһин, көҥүл, көҥүл сурук; 2. (решение) быһаарыы; разрешение противоречий утарсыылары бы- һаарыы.

побуд. от көҥүллээ = получать разрешение, позволение; көҥүллэтэн кэллим я пришёл по разрешению, получив разрешение.

имеющий разрешение, позволение; с... разрешением, позволением; көҥүллээх кэлбит он пришёл с чьего-л. разрешения; көҥүлэ суох тугу да тыытымаҥ ничего не трогайте без разрешения.

1) свобода, воля, независимость || свободный, вольный, независимый || свободно, вольно, независимо; көҥүл олох свободная, вольная, независимая жизнь; көҥүллэ биэр = давать свободу, волю, независимость; кеҥүл сырыт = ходить свободно, вольно (без нужды и забот); күөххэ көттө , кеҥүл барда погов. вылетел на зелень, вышел на волю; 2) воля, желание; бэйэм көҥүлбүнэн кэллим я пришёл по своему желанию; 3) позволение, разрешение; көҥүллэ ыл = получить разрешение.

туохт. Тугу эмэ гынарга көҥүллэ ыл. ☉ Получить разрешение, позволение на что-л. Билигин, көҥүллэтэн тахсан, оҕоҕун киллэр. Эрилик Эристиин
Эн мин дойдум иитигэр кимтэн көҥүллэтэн дьиэ туттан эрэҕин? М. Доҕордуурап
Майор Романы төлөпүөҥҥэ ыҥыран ылан кэпсэттэ уонна, үлэтиттэн көҥүллэтэн, сотору дьиэтигэр кэлэрин эттэ. Ф. Софронов

аат.
1. Туохха эмэ сөпсөһүү, сөбүлэнии. ☉ Согласие
Дьэ ол гынан эпэрээссийэҕэ сөбүлэҥмин биэрбитим. В. Иванов
Кинини үөрэххэ ыларга ректор сөбүлэҥин биэрдэ. И. Федосеев
Павлов бэйэтин этэрээтин кытта бэринэргэ сөбүлэҥин биэрбитэ. Идэлги
2. Тугу эмэ кимтэн эмэ көҥүллэтии, тугу эмэ гынарга көҥүллээһин. ☉ Разрешение, позволение
[Тутуу саҥа бырайыагар] урукку сиэрийэҕэ бэрт кыра уларытыы киллэртэрэн баран, ону адьас саҥа көрүҥ быһыытынан тутарга сөбүлэҥ ылылынна. Н. Лугинов
Үҥүс да хайаа, бу баар борокуруор тутарга, дьэҥдьийэргэ биэрбит сөбүлэҥэ. Е. Неймохов
Сойууһунай өрөспүүбүлүкэ территорията бэйэтиттэн сөбүлэҥэ суох уларытыллыан сатаммат. ССРС К

I
сыһ.
1. Сөбүгэр соҕус, сөп буолар курдук. ☉ Довольно, достаточно
Үлэлээбитим син өр буолла. С. Васильев
Бэйэтин син «сытыы-хотуу» дэнэр киһи этэ. Н. Якутскай
Кыыс дьоно син сэнэх, орто баай соҕус ыал эбиттэр. «ХС»
2. кэпс. Ыйытыыга хоруй быһыытынан «ортотук, куһаҕана суохтук» диэн суолтаҕа туттуллар. ☉ Употребляется в значении «ничего, сносно» при ответе на вопрос (напр., «как жизнь?»). Хайдах олороҕут? — Син, этэҥҥэ. — Үөрэҕиҥ хайдаҕый? — Син
♦ Синигэр түстэ (тиийдэ) — тугу гынарыгар, кэлиҥҥитэ хайдах буолан тахсарын кэрэйбэт буолла. ☉ Ему стало всё равно, стал безразличным к кому-чему-л. «Оттон мин сирбэр эн хас сыл олордуҥ этэ?» — диэтэ Дьөгүөрдээн синигэр түһэн туран. Амма Аччыгыйа
Сорохтор синнэригэр түһэн, дириҥ дьэбэрэҕэ төннүбэттии тимирэллэр. И. Федосеев
«Эн бастыҥ ойоҕуҥ ыйанан өлбүтэ дии. Ону ууһаабат инигин?» — эмээхсин синигэр түһэн хап гыннарда. А. Сыромятникова
◊ Син биир — 1) туох да буолбутун иннигэр, ханнык да түбэлтэҕэ. ☉ соотв. несмотря ни на что, в любом случае
Мин син биир үтүөрүөм. Суорун Омоллоон
[Хаайыылаах:] Эһиги миигин хайааҥ даҕаны, син биир тугу да этиэм суоҕа. С. Ефремов
Син биир дьиэ туттуохпут! М. Доҕордуурап; 2) биир тэҥ, туох да уларыйыыта суох. ☉ Одинаково, без разницы
Эйиэхэ эт да этимэ, син биир. Н. Неустроев
Хараҥа олох халбарыйарын иннигэр Ханна да сылдьаммыт Хааммыт тохторо Син биир буолбаат?!! П. Ойуунускай
[Варвара:] Тоойуом, эн ойох ылан, оҕолонон да олордоххуна, ийэ санаатыгар син биир кыра оҕо буола туруоҥ. С. Ефремов
II
сыһ., сыһыан т.
1. Ханныгын да иһин, кэм оннук, оннук буолуон сөп диэн чугуҥнатан этиини көрдөрөр. ☉ Выражает уступительно-противительное отношение говорящего по поводу высказываемой мысли (всё же, всё-таки, как-никак)
Биэрэллэрэ буоллар сыл тахсар оппутун, син, оттонон көрүөхпүт эбитэ буолуо. Амма Аччыгыйа
Киирдим ээ, син! В. Яковлев
Чэ, син, орто баайыыга киирсиэҥ. А. Сыромятникова
Билигин мин син эписиэр чыына чыыннаах киһи буоллаҕым дии. С. Ефремов
2. Саҥарааччы көҥүллээһинин, сөпсөһүүтүн көрдөрөр (кэпсэтиигэ тут-лар). ☉ Выражает позволение, разрешение, согласие говорящего (употр. в диалоге)
— Сөп дуо, культурненько? — Чэ, син, син. Суорун Омоллоон
«Син!» — Иван Николаевич мичээрдиир. Н. Якутскай
— Баларга эрэниэххэ син дуо? — Син. С. Ефремов