дьоп гын = уместиться, поместиться.

несов. 1. см. поместиться; 2. (находиться) баар буол; музей помещается рядом с нами музей биһиги таспытыгар баар.

сов. 1. (поместиться) киир, бат; все вещи свободно уложились в шкаф мал бүтүннүүтэ ыскаапка холкутук батта; 2. разг. (уложить вещи) угун, хомун, хаалан; он уже уложился кини хайыы-үйэ хааланан бүттэ; 3. перен. разг. (не выйти из установленных пределов) тук буол, сөп буол, уолдьас; уложиться в смету сметаҕа тук буол.

несов., влезть сов. 1. (на что-л.) ытын; влезть на дерево маска ытын; 2. (во что-л.) киир; влезть в окно түннүгүнэн киир; влезть в воду у у га киир; 3. разг. (поместиться) киир, бат; все книги влезли в чемодан кинигэ барыта чымадааҥҥа батта; 4. разг. (подойти по размеру) бат, сөп буол; сапоги влезли мне на ноги саппыкы атахпар сөп буолла; # влезть в душу дууһатыгар киир (истиҥ санаатын бил).

II сов. I. что (заполнить собой) толор, былдьаа; книги заняли всю полку кинигэлэр долбууру барытын толорбуттар; 2. что (поместиться, расположиться) ыл, киир, тур; занять квартиру дьиэҕэ киир; занять боевой пост кыргыһар кэккэҕин булан тур; 3. что (заполнить какой-л. промежуток времени) ыл; сборы заняли не больше часа хомунуу чааһы кыайбат буолла ; 4. что (захватить) ыл, сэриилээн ыл; занять неприятельский город өстөөх куоратын ыл; 5. кого (развлечь) аралдьыт, саатат; занять гостей ыалдьыттары аралдьыт; 6. кого-что (заинтересовать) былдьаа, кэрэхсэт; новые планы заняли его воображение саҥа былааннар кини өйүн-санаатын былдьаатылар.

сов. 1. киир; войти в комнату хоско киир; пароход вошёл в гавань борокуот гаваҥҥа киирдэ; 2. (проникнуть) киир, батары киир; гвоздь вошёл в стену тоһоҕо эркиҥҥэ батары киирдэ; 3. (быть включённым) киир; войти в состав комиссии комиссия састаабыгар киир; 4. (поместиться) киир, бат; бельё вошло в чемодан таҥас чымадааҥҥа батта; 5. (вникнуть) үөрэн, бил; актёр вошёл в роль актёр оруолугар үөрэннэ; войти в суть дела дьыала ис дьиҥин бил; 6. с.чем (обратиться, представить на рассмотрение) киллэр; войти в дирекцию с предложением дирекцияҕа этиитэ киллэр; # войти в обиход (или в употребление) туттулун, туттуллар буол; войти в привычку үөрүйэх буол; войти в моду муода буол; войти в доверие итэҕэлгэ киир; войти в азарт кыһый, абар.

туохт.
1. Олус кыра, кыараҕас сиргэ нэһиилэ бат, батан киир. ☉ С трудом поместиться, втиснуться, вклиниться во что-л. узкое
[Тииҥ] уйатыгар кыбыллан киирэн сытынан кэбиспитэ. И. Федосеев
Лена биир нуучча уолунаан киирэннэр, оҕолор сыҕайсан биэрбит миэстэлэригэр кыбыллан олордулар. Суол т. Уол оптуобус кэлбитигэр киирэн дьон быыһыгар кыбыллан турда. «Чолбон»
2. Кыараҕас сиргэ ыга киирэн, иҥнэн, кыайан хамсаабат, босхолонор кыаҕа суох буол. ☉ Быть зажатым, стиснутым со всех сторон; застрять где-л., в чем-л.
Мин соһуйдум, ааны саба баттаатым, өлүү болдьохтоох, бөрө тахсан иһэн халҕаҥҥа моонньуттан кыбылынна. Т. Сметанин
Байбааскы, учуутал икки ытыһыгар кыбыллан туран, бэркэ кэмчиэрийэ-кэмчиэрийэ: «Байбааскыбын», — диэбитэ. Дьүөгэ Ааныстыырап
Туртаһы сүүрүк сылбахха сыбаабыта, туртас икки талах икки ардыгар кыбыллан хаалан баран, төбөтүн ньолбоччу быраҕан, хамсаабакка сыппыта. И. Федосеев
3. көсп. Эбиискэ курдук киирэн биэр, эбилин. ☉ Примешиваться, вклиниваться
Кийииппит биэҕэ быһа тэптэрэн, өлөн эрэр. Онон, айаҕалыы сатаан, тииһик кыбылыннаҕа диэн эйигин ыҥыртардыбыт. Эрилик Эристиин
Дельта сирдэрин ааттара, үгүс булкааһыга суох, уу сахалыы эбиттэр. Нууччалыы аат диэн биир эмит кыбыллан ааһар. Багдарыын Сүлбэ
Володя кыһыытыгар-абатыгар аны кыбыстыы санаата кыбылынна. «ХС»
4. көсп., сүөл. Туохха эмэ туораттан кыттыһан, орооһон, үчүгэйэ суох быһыыга киир, түбэс. ☉ Впутываться, ввязываться во что-л. скверное, вмешиваться, влезать во что-л. Кэпсэтиигэ кыбыллан Алгыс уолчаан айманна. Р. Баҕатаайыскай
[Ат сүүрдүүтүн ыытары көҥүллүүртэн бэрэссэдээтэл мунаарбыта], ол эрээри кэтэмэҕэйдээбитэ, онно-манна кыбыллыам диэн сэрэхэдийбитэ. И. Федосеев
Мин бу дьыалаҕа кыбыллыахпын олох баҕарбатаҕым. М. Попов
5. көсп., кэпс. Ыалга дьукаах эбэтэр ханна эмэ кыараҕастык олор. ☉ Не имея своего жилья, занимать угол у кого-л., тесниться у кого-л.
Ыларовтаах олохтоох ааталар, сорох дьон этэринэн, «сүрэҕэ суох буоланнар», ол саҕана уйа туттубатахтар, ыалларга кыбыллан олорор үгэстээхтэр эбит. Р. Баҕатаайыскай
Эн биир эмэ тыа дьоно түһэр ыалларын хайа эмэ муннуктарыгар-ханныктарыгар кыбылыннаххына баһыыба буолара. Н. Заболоцкай
Бэйэбит бас билэр дьиэтэ суох буоламмыт, үксүн ыалга кыбыллан олорорбут. «ХС»
♦ Икки уот икки ардыгар (кыбылын) көр икки I
Бу кэмҥэ түрмэ кыһыл да, биэлэй да илиитигэр суох буолан икки уот икки ардыгар кыбыллан олорбута. Эрилик Эристиин. Сыа быыһыгар быччархай кыттыспытыгар (кыбыллыбытыгар) дылы — үчүгэйгэ куһаҕан булкуспутун эбэтэр сыһыана суох атын кыттыспытын этэллэр. ☉ В однородную среду попало что-л. инородное; во что-л. хорошее, доброе примешивается что-л. досадно неприятное (букв. как железа в жире)
Ол эрээри, сыаҕа быччархай кыбыллыбытын курдук, куһаҕан дьон син бааллар. С. Ефремов
Кэлии дьон ортотугар ыраас өйдөөх-санаалаах дьон уонна сыа быыһыгар быччархай кыбыллыбытыгар дылы, уһун солкуобайы эккирэтээччилэр, аакка-суолга баҕалаахтар элбэхтик кэлбиттэрэ. «Сахаада»
Ырыыска быыһыгар (кыбылын) түөлбэ., көр икки уот икки ардыгар (кыбылын). Дьэ ырыыска быыһыгар кыбыллыбыт эрэйдээх эн баар эбиккин. У. Нуолур. <Эмэһэтигэр> чох кыбыллыбыт — кыһалҕаҕа ылларан, олус кыһарыйтарбыт, ыксаабыт, ыгылыйбыт. ☉ Впасть в состояние крайнего беспокойства, тревоги, волнения, не находить себе места
[Күкүр Уус:] Сордоох, куттаҕаһа диэн кыыл! Дьэ, үчүгэйдик чох кыбыллан сылдьар быһыылаах. Суорун Омоллоон