нареч. 1) попусту, понапрасну, зря; мээнэ саҥарыма не говори ерунды, не болтай зря; 2) очень, весьма (много — о количестве чего-л.); булчуттар мээнэ элбэх куһу өлөрбүттэр охотники набили очень много уток.

аппай диэнтэн -ан сыһыар-х сыһ. суолт. тут-лар. Тугу да гыммакка, таах. ☉ Приоткрыв рот, бесцельно, понапрасну
Мин көмөлөспөтөхпүнэ, аппайан олорууһуккут дии? Сэриилэһэн абырыах дьон эбиккит. Софр. Данилов
Бу кыыс эмиэ улахан дьон кэпсэтэрин истэн аппайан олордо. В. Гаврильева

напрасно, понапрасну, зря; таах манна кэлбиппин я зря сюда пришёл; тааҕы саҥарыма ты напрасно так говоришь; таах даҕаны всё же, всё ж таки; кини таах даҕаны сыыспыт эбит всё же он, оказывается, ошибся; таах даҕаны элбэх киһи мустубут всё ж таки много народу собралось.

хааҕы буол — туһата суохха, халтайга эрэйдэн. ☉ Зря мучиться, страдать понапрасну
Эпэрээссийэ кэнниттэн тута туора киһини көрүһүннэрбэттэрэ биллэр, оччоҕо тиийэн мээнэ хааҕы буолар. В. Яковлев
Онон, кэлээччилэр-барааччылар күнү быһа сөмөлүөт күүтэн хааҕы буолаллар. «Кыым»
Итии таҥас булунаары, кууруспут бүппүтүн кэннэ Москваҕа бэрт өр хааҕы буолбуппут. «ХС»

сыһ.
1. Солуута суохтук, таах халтайга. ☉ Зря, попусту, понапрасну
Дьэллик булка моһуогурбутун, араас эрэйгэ-кыһалҕаҕа эриллибитин туһунан, сорох булчуттар курдук, мээнэ ыһа-тоҕо, кэпсии сылдьыбат үгэстээх. Н. Заболоцкай
[ Акулина:] Хата харчыгын мээнэ туттума, оҕолор наадаларын атыыласпытынан бар. Дьүөгэ Ааныстыырап
Лаана, оонньуугун дуу, тугуй? Тоҕо мээнэ тылга тииһэҕин? В. Гаврильева
2. Балай эмэ биллэрдик, биллэр курдук гына (эбилин эбэтэр көҕүрээ). ☉ До вольно ощутимо, значительно, солидно (прибавляться или убавляться)
Билигин да, бадаҕа Мээнэ ырдым, сэгэттэй. Күннүк Уурастыырап
Дьэ, сотору соҕус киниэхэ [оҕонньорго] оноҕос икки өттүнэн мээнэ сыыйылла түспүт. Багдарыын Сүлбэ
ср. эвенк. мэнэ ‘попусту’

I
аат.
1. Түү, баттах бэйэбэйэтин кытта сыстыһан, иилистэн мөчөхтөспүтэ. ☉ Сбившаяся, свалявшаяся шерсть; спутавшиеся волосы
Бу ат түүтэ тааҕы буолан хаалбыт. ПЭК СЯЯ
Тааҕы буола будьуруччу үүммүт, арбайбыт баттаҕын кырыттарбыта. И. Никифоров
2. Туох эмэ элэйбитэ. ☉ Что-л. старое, потрёпанное, изношенное
Мин кыра эрдэхпиттэн биир тааҕы буолбут полевой суумкалаах, куруутун тиэтэйэ-саарайа, дьаһайса сылдьар киһини өйдүүбүн. Далан
3. түөлбэ. Эргэрбит куобах суорҕан. ☉ Старое, истрёпанное заячье одеяло
Хатыттаар, миигин тааҕыга суулаан бараҥҥыт, дьиэ эркинигэр тахсаҥҥыт ууран кэбиһиҥ! Саха ост. I
Биирөргөстөөх (өргөс муостаах) тайах талахтаан сии-сии иһэр. Бу тайах кэлэн били оҕонньору тааҕылары, талаҕы кытта сиэн кэбиһэр. Саха ост. I
ср. алт. таакы, хак. тааха ‘клочок шерсти’, кирг. даакы ‘весенняя шерсть (ещё не вылинявшая)’
II
сыһ. Туһата суоҕу, хаалары. ☉ Понапрасну, без пользы
Эчикийэ, тааҕы эрэйдэнэн кэллим, дабыдалым силиитин таах ууллардым [диир хаххан]. Суорун Омоллоон
Ээ, тааҕы саҥара турума дуу, үрэх быта үрэххэр бараҥҥын балыктаан сиэ. Күндэ
Тукаам, туоҕуҥ саҥатай, тааҕы баҕаран санааҕын уурума, хаһан сатаан киирээригин [үөрэххэ]. Н. Түгүнүүрэп