Якутские буквы:

Якутский → Русский

тааҕы

1) свалявшийся, сбившийся (о мехе и меховых изделиях); 2) диал. сшитый из заячьей шкурки; тааҕы суорҕан одеяло из заячьей шкурки.

таах

напрасно, понапрасну, зря; таах манна кэлбиппин я зря сюда пришёл; тааҕы саҥарыма ты напрасно так говоришь; таах даҕаны всё же, всё ж таки; кини таах даҕаны сыыспыт эбит всё же он, оказывается, ошибся; таах даҕаны элбэх киһи мустубут всё ж таки много народу собралось.

таах-сибиэ

совершенно зря; таах-сибиэ барбыппын я, оказывается, пошёл туда совершенно зря.

Якутский → Якутский

тааҕы

I
аат.
1. Түү, баттах бэйэбэйэтин кытта сыстыһан, иилистэн мөчөхтөспүтэ. Сбившаяся, свалявшаяся шерсть; спутавшиеся волосы
Бу ат түүтэ тааҕы буолан хаалбыт. ПЭК СЯЯ
Тааҕы буола будьуруччу үүммүт, арбайбыт баттаҕын кырыттарбыта. И. Никифоров
2. Туох эмэ элэйбитэ. Что-л. старое, потрёпанное, изношенное
Мин кыра эрдэхпиттэн биир тааҕы буолбут полевой суумкалаах, куруутун тиэтэйэ-саарайа, дьаһайса сылдьар киһини өйдүүбүн. Далан
3. түөлбэ. Эргэрбит куобах суорҕан. Старое, истрёпанное заячье одеяло
Хатыттаар, миигин тааҕыга суулаан бараҥҥыт, дьиэ эркинигэр тахсаҥҥыт ууран кэбиһиҥ! Саха ост. I
Биирөргөстөөх (өргөс муостаах) тайах талахтаан сии-сии иһэр. Бу тайах кэлэн били оҕонньору тааҕылары, талаҕы кытта сиэн кэбиһэр. Саха ост. I
ср. алт. таакы, хак. тааха ‘клочок шерсти’, кирг. даакы ‘весенняя шерсть (ещё не вылинявшая)’
II
сыһ. Туһата суоҕу, хаалары. Понапрасну, без пользы
Эчикийэ, тааҕы эрэйдэнэн кэллим, дабыдалым силиитин таах ууллардым [диир хаххан]. Суорун Омоллоон
Ээ, тааҕы саҥара турума дуу, үрэх быта үрэххэр бараҥҥын балыктаан сиэ. Күндэ
Тукаам, туоҕуҥ саҥатай, тааҕы баҕаран санааҕын уурума, хаһан сатаан киирээригин [үөрэххэ]. Н. Түгүнүүрэп

таах

I
1. сыһ.
1. Бостуой, борубостуой, халтай (холбоһор тылларыттан тутулуктанан атын араас дэгэттээх буолуон сөп). Напрасно, зря, без пользы (может получить различные оттенки в зависимости от значения сочетающихся слов). Пётр Иванович ол эрэйэ таах хаалбата, сиэнчэр бөдөҥ табалар кини салайар сопхуоһугар элбээн эрэллэр
Ити былыр таах хаалан турар куһаҕан баҕайы маар сир этэ. Күндэ
Кэлэ-бара икки күнү таах сүтэриэхпит. Амма Аччыгыйа
«Таах эрэйдэнэҕит — дииллэр оҕонньоттор, …… эн дьону хааларга үлэлэтимэ». А. Фёдоров
2. Көннөрү, мээнэ, мээнэҕэ (наадата, сыала-соруга суох). Без особого намерения, просто так, бесцельно
[Чокуурап:] Ити Сарапыана таах сылдьар үһү. Солко Миитэрэй эмиэ таах сылдьар. С. Ефремов
Дабыыт үөһэттэн аллара иҥнэри дьоодьоҥнотон илии баттаабытын таах олоруохтааҕар сыныйан одууласта. У. Нуолур
3. кэпс. Көҥүл, эрэйэ суох, кэбэҕэстик. Свободно, запросто, без всяких усилий. Арамаан кинини таах кыайыа
Адьас чыыбырҕаама, таах тыыгын иҥнэри тутан кэбиһиэм. Э. Соколов
Көбүөргэ сүрдээх бытаан курдук, наһаа холку тустуук. Наада тирээтэҕинэ, таах тиэрэ хатыйан түһэриэ. И. Федосеев
2. даҕ. суолт. Туох да уратыта суох, көннөрү. Ничем не примечательный, обычный
Үлэ оҥорумтуота таах күннэрдээҕэр уон-уон үс бырыһыан үрдүүр диэн суруйаллар. И. Кычкин. Киирик таах киһи буолбатах, кини өлөрүгэр киирэн биэрбэтэҕэ буолуо. С. Ефремов
Тааҕы таах кэпс. — улаханнык кыһаллыбакка, ыарырҕаппакка эрэ, эрэйэ суох, аа-дьуо. Легко, без труда, без усилий
Бу диэки кыһыллар салалыннылар да, биһиги ойуурга тоһуйа сытан тааҕы таах тоһурҕаталаан кэбиһиэ этибит. Л. Попов
Сарсыарда өттүгэр сорох түргэн холлоох уолаттар куоталлар ээ. Ол гынан баран киэһээҥҥи омурҕан кэнниттэн тааҕы таах мин инникилиибин. ССХУо
Талбыт табаары ыскылаакка ыга симэ сытан ыһатоҕо атыылаан эрэйэ суох былааны тааҕы таах куоһара охсон кэбиһэр. «Кыым»
русск. так
II
көр даах
Тураах эристиин Турулус-тарылыс көрөн, Тумсун ыһыктыбакка эрэ, Таалбахтаан баран, Таҥалайын эрэ хамсатан: «Таах», — диэтэ. Күн Дьирибинэ
Кинилэри [чыычаахтары] быйыл эрэй бөҕөнөн манна кыстаабыт, онон киэбирбит, улаханнык санаммыт хара тураах мөҕөн ааста: таах-таах, таах-таах! Н. Габышев

таах даҕаны

сыһыан холб. Этиллэр санаа чахчылааҕын «оннук да буолуо» диэн бигэргэтии. Выражает уступительно-утвердительную оценку достоверности высказываемой мысли: так-то
Таах даҕаны, бэрт өйдөөх-төйдөөх уол. И. Семёнов
Таах даҕаны, эйиэхэ, кыыс оҕоҕо, улахан ыарахан үлэ буолуохтаах. «ХС»
Таах даҕаны, кэргэннэниэхпин бэркэ дураһыйабын эрээри, кыыстан куттанарым бэрт эбээт. ССХУо

таах-сибиэ

  1. сыһ. Туох да туһата, суолтата суох. Напрасно, зря
    Таах-сибиэ тылбай-өспөй буола турума. Суорун Омоллоон
    «Улахан сиэтин… Тарҕаһыахха… таах-сибиэ анньыһаммыт», — дэһэ-дэһэлэр тарҕаһаллар. Суорун Омоллоон
    Ийэтэ …… уолун дэлби мөхпүтэ: ыты таах-сибиэ киллэрбитин, өссө кини туох-туох алдьархайы оҥорорун ахтыбыта. Далан
    «Мин бааһым адьас да кыра, — дии-дии кини хап-харанан көрүтэлиир. — Манна [госпитальга] таах-сибиэ, алҕас киллэрэн кэбистилэр». С. Никифоров
  2. сыһыан холб. Хомойууну, кэлэйиини; хом түһүүнү, суҥхарыыны көрдөрөр. Выражает сожаление, разочарование; выражает недовольство
    «Таах-сибиэ!» — диэбитэ, онтон иһигэр салгыы «эйиэхэ тахсаммын» дии санаабыта. А. Фёдоров
    Ээ, таах-сибиэ! Аны сыбаайбаны тэрийбэтэх тэрийдин. И. Семёнов
    «Таах-сибиэ! Кыра оҕолору түөкэйдээн эрэр курдук кэпсэтии», — Вильям сапсыйан кэбиһэр. В. Яковлев
    русск. так себе

Еще переводы:

куолулаа=

куолулаа= (Якутский → Русский)

рассуждать о должном; наставлять; кураанаҕы куолулууллар , тааҕы лахсыйаллар погов. рассуждают о пустом, болтают о неумном.

ээс

ээс (Якутский → Якутский)

көр эс
Ээс, тааҕы саҥарыма, эмиэ миигин күлэҕин. П. Тобуруокап
Ээс, итиччэ сүүрэ сылдьар оҕо дуо? Дьүөгэ Ааныстыырап

силтигилдьий

силтигилдьий (Якутский → Якутский)

дьүһ. туохт. Сүр эрчимнээхтик, быыппастан, күүрэн, өрүтэ мөҕөн хамсан-имсэн (күүстээхуохтаах, быыппастыгас быччыҥнаах, киппэ ким-туох эмэ). Двигаться энергично, порывисто, напрягая мышцы (о сильном, мускулистом, приземистом человеке или животном)
Ол иһэн арыт тустан бурҕачыһан туран кэлэллэрэ. Онно дьэ Петька күннүүрэ. Тааҕы-таах силтигилдьийэн кэбиһэрэ. Э. Соколов
Күн тахсыыта Күрүҥ Эриэннэрэ айаатыы-айаатыы мэччийэр үрэҕин диэки сүүрэн силтигилдьийэ турбут. ПАК АаТХ

тааҕытый

тааҕытый (Якутский → Якутский)

туохт. Тааҕы буол, иилиһин, мөчөхтөс (үксүн түү туһунан). Сваляться, спутаться, взлохматиться (обычно о шерсти животных)
Халыҥ арҕаҕын сүргэйэн таҕыста, Аччык күтүр ас көрдөөн хаамта, Тааҕытыйбыт түүтүн талахха ыста. Л. Попов
Өскөтүн [кырса] кур түүлэрин ылбатахха, онтулара үүнэ сатаан баран тааҕытыйар, саҥа үчүгэй түү үүнэрин мэһэйдиир. ИПС ЭКИи
Халлаан кырдьаҕас уучах арҕаһын тааҕытыйбыт түүтүнүү ыдьырык боруҥуй. «ХС»

хаардыы

хаардыы (Якутский → Якутский)

хаардыы хаамп көр хаамп
Оонньуур курдук, ону-маны көрө-көрө тааҕы далайар, хаардыы хааман бииртэн биир киһи иннигэр түһэн истэ! М. Тролуков. Дуобат оонньуутугар, төһө да кыайар балаһыанньаламмытыҥ иһин, утарылаһааччыгын кэбэҕэстик хаардыы хааман кум-хам туппаккын. ПРД ТҮө
Саамай чэпчэкилэргэ, сэрэйбиппит курдук, үтүөлээх маастар Василий Гоголев хаардыы хаамта. «К»

таҥхаҕар

таҥхаҕар (Якутский → Якутский)

даҕ. Илин өттө намыһах, кэлин өттө үрдүк (хол., сүөһүнү, сылгыны этэргэ). Такой, у которого передняя часть туловища ниже задней (о животном)
Аттары тутан ыҥыырдыылларыгар, таҥхаҕар уҥуохтаах, улахан истээх кырдьаҕас аты Сүөдэр бэрт өр биэбэйдээтэ. Амма Аччыгыйа
Таҥхаҕар уҥуохтаах, такыр такымнаах Тааҕы буолбут сиэллээх атыырбытын …… Дугуйар дьоруо тураҕас атыырынан Солбуйан төрүөхпүтүн тупсардыбыт! С. Зверев
Атыыр даҕаны, биэ даҕаны таҥхаҕар соҕус уҥуохтааҕа төрүөхтээх буолар эбит. «ХС»
Иннин диэки умсары үүммүт (сүөһү муоһун этэргэ). Отросший остриём вниз (о роге животного)
Аҕыйах хонон баран Соппуруон таҥхаҕар муостаах кугас эбириэн оҕуһун …… Тойбохойго киллэрбитэ. И. Никифоров. Таҥхаҕар муостаах хара маҥаас ынах сөбүлээбэтэхтии үөстээҕинэн таҥнары көрөн кэбиһээт, баһын быһа илгиһиннэ. В. Егоров
ср. бур. дангагар ‘верзила’

idle

idle (Английский → Якутский)

таах турар

зря

зря (Русский → Якутский)

нареч
таах, халтай

нареч.
таах, мээнэ

толук

толук (Якутский → Якутский)

аат. Туох эмэ төлөбүрүгэр бэриллэр мал, үп. Выкуп, возмещение, плата за что-л., компенсация
Бука, бу таас толугар саар тойон Бэйэҕин саарбаҕа суулуо. Эллэй
Туох да толуга суох, тааҕы үрдүнэн биэрэр дьон эбит дии. В. Миронов
Олоххун (тыыҥҥын) толук биэр (уур) — ким, туох эмэ иһин өлөргүн да кэрэйимэ. Отдавать свою жизнь за кого-что-л., поступаться кем-чем-л. ради кого-чего-л., жертвовать
Ийэ сүрэҕэ Оҕом иннэ диэтэҕинэ, Олоҕун да толук ууран, Ууга түһэр, уокка киирэр Улуумодун турунуулаах. Күннүк Уурастыырап
Быыһаппыт иэһэ суох эрээри тоҕо тыынын толук ууран быыһыы сатыаҕай? Софр. Данилов
Сорохпут сырдык олоҕун Дьол иһин толук биэрбитэ. И. Эртюков. Толук тутун — 1) кимҥэ эмэ туох эмэ иһин тугунан эмэ төлөө, бэриктэ биэр. Возмещать, восполнять что-л. чем-л. [Арыгы] Тойокко-хотукка Толук туттар Тойон айах буолла. Өксөкүлээх Өлөксөй
Сөдүөччүйэ эрэйдээх, кинээс дуу, Балааҕыйа эмээхсин дуу таарыйдахтарына, толук туттуом диэн булунаахтаабыт биир иһит арыгытын таба көрбүт. Амма Аччыгыйа; 2) эргэр. Кэрэххэ сүөһүнү тутун, сиэртибэлээ (ойуун туһунан). Приносить в жертву верхним или нижним злым духам скот для умилостивления их гнева, жертвовать (о шаманах). Былыр ойууннар чоккуруос харахтаах маҥаас сылгыны эбэтэр күөх эбириэн ынах сүөһүнү толук тутталлара үһү
[Өбүгэлэрбит] табаны толук тутта сылдьыбыттарын көрдүөхтэрин сөптөөх аҕыйах чахчылардаахпыт. Багдарыын Сүлбэ. Толук түс кэпс. — кими эмэ көмүскэс, быыһаан ыл. Заступаться за кого-л., выручать кого-л.
Гриша, доҕоччугуом, мин эн тыыҥҥар толук түспэтим, кыайбатым. А. Сыромятникова
«Мин көҥүллээбитим. Миигиттэн ыйыппыттара», — диэн Өлөксөөндүрэ эмээхсин толук түстэ. Н. Босиков
Тыын толуга көр тыын II. [Түөрэҥэй ойуун:] Тыын толуга диэн тугу туттуллуо буолла, былырыын бу дьиэ таһыгар күөх эбириэн тарбыйах турар диэн эппитэ ээ били кыыс. Күндэ
Оттон балыгым, бу тыыным толуга, баранарыгар тиийдэ. Н. Заболоцкай
ср. алт. толу ‘выкуп; дар; обмен’, хак. толыҕ ‘выкуп’, бур. долиг ‘откуп’

недозволенный

недозволенный (Русский → Якутский)

прил. көҥүллэммэт, буох-таах.