возвр. от көннөр = поправлять, исправлять что-л. (своё, у себя); алҕаскын көннөрүн исправь свою ошибку.

побуд. от тилин= 1) оживлять, воскрешать; өлбүтү тилиннэрбэккин мёртвого не оживишь; 2) вылечивать; выхаживать (больного); поправлять (чьё-л. здоровье) .

побуд. от көн = 1) делать прямым, ровным, выпрямлять, выравнивать; маһы көннөр = выпрямить палку; 2) перен. делать лучше; поправлять; исправлять; алҕаһы көннөр = исправить ошибку.

возвр. от оҥор = 1) делать, готовить, приготовлять, строить, устраивать что-л. (для себя); хамса оҥоһун = сделать себе курительную трубку; 2) готовиться, снаряжаться, собираться; оҥоһун, сотору барыахпыт собирайся, скоро уходим; 3) приводить в порядок (себя), поправлять что-л. (на себе); тарааххын оҥоһун= поправить гребёнку; баттаххын оҥоһун= а) поправить себе волосы; б) сделать себе причёску; күөмэйгин оҥоһун = прочистить горло (перед пением, выступлением); 4) считать кого-л. кем-чем-л.; принимать кого-л. за кого-что-л.; аҕа оҥоһун = принимать кого-л. за своего отца; считать кого-л. своим отцом; 5) обращать, превращать кого-л. в кого-что-л.; кулут оҥоһун = превратить в раба; 6) предполагать, думать, считать; итини кини үчүгэйим оҥостор быһыылаах по-видимому, он думает, что это хорошо.

туохт.
1. Туох эмэ алдьаммытын оҥор, чөлүгэр түһэр, өрөмүөннээ. ☉ Чинить, починить, ремонтировать, восстанавливать что-л. «Мандаар, ырбаахыҥ алдьаммыт дуу? Устан аҕал эрэ, абырахтаан биэриим»,— диэн мин ийэм куолаһын холкутата сатыы-сатыы эттэ. И. Гоголев
Ньылаарыс төһөлөөх элбэх солууру, чаанньыгы, тимир-алтан иһити үүйбүтэ, абырахтаабыта буолуой?! И. Федосеев
Биир сайын, өйүөлэнэн-тайааланан, тэйиччи үрэххэ быһыт абырахтыы тахсыбыттар. Күннүк Уурастыырап
2. көсп. Олох айгырааһынын, алдьаныытын-кээһэниитин чөлүгэр түһэр. ☉ Восстанавливать нормальную жизнь, разрушенное, расстроенное хозяйство
Сэрии алдьатыытын түргэнник абырахтыы, кини сырҕан баастарын оһоро охсуохха наада этэ. Далан
1922 сыллааҕы сайын Тааттаҕа сэбиэт талаллар, хаһаайыстыбаны, олоҕу абырахтыыр үлэҕэ киирбитинэн бараллар. Бэс Дьарааһын
3. кэпс. Айгыраабыт доруобуйаҕын көннөр; ыалдьыбыт дьоҥҥо үтүө туһалаах буол (хол., санаторийга эмтэнии). ☉ Поправлять свое здоровье; быть полезным для здоровья (напр., лечение в санатории)
[Олох тупсарыттан] Оҕонньор бэйэм Уолбар түспүккэ дылы буолабын, Айгыраабыт үүдэһиммин Абырахтаабыт курдук буолабын. С. Васильев
Атаас, өйдөө көннөрү, Абалаах олус абыраллаах: Араахымалаах дьоннору Абырахтыыр аналлаах. «ХС»
4. Алдьаммыты самалы гынан сап, абыраҕы уур, киллэһиги киллэр. ☉ Класть заплаты, латать. Эргэ тэрэпиискэ дуомунан абырахтаабыт ыстаана алдьаныа суоҕа дуо?
□ Саҥалаах ээ! Бии дьааһыкпар симэн сытыарар солкобунан абырахтыам этэ дуо? Амма Аччыгыйа
♦ Омурдун абырахтыыр — оҥорон, тупсаран кэпсиир; сымыйа-кырдьык икки ардынан кэпсиир, сымыйалыыр. ☉ Он говорит много выдумывая, прибавляет от себя; отливает пули
Бэйи эрэ, ол Дьэллик биирдэ эмэ сымыйалаата, чэ, муҥ саатар омурдун абырахтаата буолуо дуо? Н. Заболоцкай
Үксүн омурдун абырахтаан кэпсээн баран, кэнникинэн онтукатын бэйэтэ да итэҕэйбит курдук буолан барар этэ эдэр уолчаан. Амма Аччыгыйа

туохт.
1. Тугу эмэ бэйэҕэр анаан оҥор. ☉ Делать, готовить, изготавливать, сооружать что-л. (для себя). Хамса оҥоһун. Сүгэ уга оҥоһун
□ Синньигэс талахтар үүнэн туралларыгар сүүрэн тиийэн, быһыта баттаан ылан, бөрөөн-сараан корзина курдугу оҥоһуннум. Суорун Омоллоон
Тоҥсоҕой кыыл тобулута тоҥсуйан Кумалаан оҥостубут. С. Зверев
2. Тугу эмэ оҥорорго, ханна эмэ барарга бэлэмнэн, тэрин, хомун. ☉ Готовиться, снаряжаться, собираться. Оҥоһун, сотору барыахпыт
□ Охсуһарга оҥостон кэлбит киһи буоллаххына, бу мин аал уоппун, алаһа дьиэбин алдьатыма, тохтоо, болҕой! Саха фольк. [Уйбаан:] Киирэн оҥоһун, барыахпыт. А. Софронов
Сарсыныгар, барар буолан, Сааһыланна, оҥоһунна. Күннүк Уурастыырап
3. Бэйэҕин бэрээдэктэн, көннөрүн. ☉ Приводить в порядок (себя), поправлять что-л. (на себе)
Уулуссанан …… иһэн: «Ваня, эн дьэ үчүгэйдик этэн хабырыттыҥ, Мэхээлэни улаханнык ыксаттыҥ», — диэн баран Маня тохтоон чулкутун оҥоһунна. Амма Аччыгыйа
Кини күөмэйин оҥоһунна, ачыкытын көннөрүннэ уонна саҥаран кээҕинээн барда. М. Попов
4. Кими эмэ киминэн-тугунан эмэ аах; кими эмэ ким-туох эмэ дии санаа. ☉ Считать кого-л. кем-чем-л.; принимать кого-л. за кого-что-л. [Михаил:] Мин үрүҥ бандьыыты убай оҥостубаппын. С. Ефремов
Таҥара оҥостубут тойотторбут тыыммытын салҕаан эрдэхтэрэ. М. Доҕордуурап
Айылҕа сөҕүмэр күүһүн Ат оҥостон көлүнэбит. Баал Хабырыыс
5. Кими эмэ кимиэхэ-туохха уларыт, кубулут. ☉ Обращать, превращать кого-л. в кого-что-л. в своих интересах
Үгүс дьону үүрэ сылдьан Үлэһит оҥостубут Идэмэрдээх баайы кытта Иирсэбин диэн Ийэ сир илгэтиттэн тэлэһийэргэ, Орто дойду дьолуттан мунарга уураахтанным ээ, доҕоччугуом. С. Зверев
Кинилэр бары баай-тойот аймах кыра дьону кулут оҥостоллорун, баттыылларын утаран, мөккүһэн сыылкаҕа барбыттара. М. Доҕордуурап

1. тилин диэнтэн дьаһ. туһ. Үтүө санаа туохтааҕар да күүстээх, …… Өлөн эрэр биистэри тилиннэриэ, Өлгөм уйгу-быйаҥы үлүннэриэ. Болот Боотур
   Хорутуон олоххо бу саҕаламмыт өлбүтү тилиннэрэр суолталаах уларыйыылартан …… эдэригэр түспүттүү сананар. У. Нуолур. Ыта киниэхэ этэр: «Өстөөхпүтүн эн тилиннэрдиҥ, аны биһиги хайдах буолабыт?» Эвен фольк.
2. Ыарахан ыарыыттан эмтээн кими эмэ үтүөрт, атаҕар туруор. ☉ Поправлять чьё-л. здоровье, вылечивать, ставить на ноги кого-л.
   Эйигин ол киһи тилиннэрдэ. Амма Аччыгыйа
   Иван аҕабыыты бары аһыйбыттара да, …… аан дойду үрдүнэн биир да эмтээн тилиннэриэх дуоктар суоҕа. В. Короленко (тылб.)
3. көсп. Чөлүгэр түһэр, уруккутун курдук гын, оҥор. ☉ Восстановить (напр., чьё-л. доброе имя), возродить (старые традиции)
   Сүүрбэһис сийиэс кэнниттэн хара балыыртан умсубут хаарыан дьоннорбут үтүө ааттарын тилиннэрдибит. С. Данилов
   Өбүгэлэрбит үгэстэрин тилиннэрэн, үүнэр ыччаты айылҕаны харыстыыр, айылҕаҕа сүгүрүйэр тыыҥҥа иитиэҕиҥ. Софр. Данилов
   Водолазтар бэрт улахан сыранан [ууга түспүт] хараабылы көтөхпүттэрэ. Одессаҕа аҕалан тилиннэрэн, сууйан-сотон «Якутия» диэн сүрэхтээбиттэрэ. ДьДьДь
4. Туох эмэ туһалан, төлөбүрдэн (хол., киһи үлэтин, эрэйин этэргэ). ☉ Иметь какое-л. вознаграждение, оплату (за труд, усилия)
   «Хаарыан көлөһүммүн Тилиннэриэм мин», — диир. Күннүк Уурастыырап
   Үгүстэр үлэлээн, эллэһэн эрэйдэрин тилиннэрэргэ дьүккүһэллэр. ПАЕ УуАХО
   Эрчийдэххэ, үөрэттэххэ уонна элбэхтик үлэлээтэххэ, баҕар, эрэйбитин тилиннэриэхпитин сөп. «ХС»
5. Урут буолбуту, умнуллубуту өйгөр хос санаа, көбүт. ☉ Вспоминать, воспроизводить в памяти давно прошедшее
   Суолга көрсүһэн, дорооболоһон ааспыт күммэр ис сүрэхпиттэн көтөҕүллэн үөрэрим, …… соруйан харахпын симэн үрдүк нөрүөнүн өйбөр тилиннэрэрим. Р. Баҕатаайыскай
   Сергей Акимович …… кэтэх тардыстан сытан уруккуну-хойуккуну тилиннэрэн хараҕар киинэ каадырын курдук көрө сытта. Т. Находкина