1) грудь (женская) || грудной; эмиий уутэ грудное молоко; 2) сосок; ынах эмиийэ коровьи сосцы # эмиий куурдар последний ребёнок, последыш.

анат. кишка; суон оһоҕос толстая кишка; муҥур оһоҕос слепая кишка; аппендикс # оһоҕос түгэҕэ оҕо последний ребёнок, последыш.

запаздывать, задерживаться; түөртүүрбүт өҥүрээтэ четвёртая дойка (коров) у нас задержалась, мы запоздали с четвёртой дойкой (коров) # еҥүрээбит оҕо поздний ребёнок, последыш.

находящийся на дне чего-л.; бытыылка түгэҕинээҕи сөҥүү осадок на дне бутылки; уу түгэҕинээҕи үүнээйилэр подводные растения # үөдэн түгэҕинээҕини үөтүмэ не следует вспоминать старое (букв. не вспоминай находящееся на дне преисподней); оһоҕос түгэҕинээҕи оҕо последний ребёнок, последыш.

аат., анат.
1. Киһи уонна кыыл ас буһарар уорганнарын сороҕо; көрүҥэ — уһун синньигэс уонна көҥдөй. ☉ Кишка
Чоҥку ампаар үрдүгэр буолбатаҕын, ол оннугар минньигэс бэйэлээх силии оһоҕоско киирэн буспута быданнаабытын кини бэрт үчүгэйдик билэрэ. Н. Заболоцкай
2. Ис-үөс, ис. ☉ Живот
Тобугатоҕоноҕо Тобулуттан түспүт, Оһоҕоһо тобугун Толору олорбут. Өксөкүлээх Өлөксөй
♦ Оһоҕос түгэҕэ (түгэҕинээҕи) оҕо (уол, кыыс) — ыал саамай аччыгыйа, бүтэһик оҕо. ☉ Самый младший ребёнок в семье, последыш
Арай оһоҕос түгэҕэ оҕото аҕатын суоллуо эбитэ дуу, саатар үөрэххэ барыар диэри. У. Нуолур
Билигин оһоҕос түгэҕинээҕи оҕотун кытта олорор. «ЭК»
Оһоҕос түгэҕэ уолчаан — Уйбаачаан, көр, бэл кини сэттис кылааска тиийэ оҕуста. «ХС». Оһоҕос Уйбаан кэпс. — аччыктааһын, хоргуйуу. ☉ Острая потребность в еде, сильный голод (букв. Иван-кишка)
Оһоҕос Уйбааннара олуйан, Аһыыр айахтара кыһарыйан …… Баһаар эбэ хотуҥҥа Барар дьон буоллулар. Күннүк Уурастыырап
Ол хайа бурдукпун көрдөтөллөрүй? Оһоҕос Уйбаан күһэйдэҕинэ, бэйэлэрэ да булар дьон буолуо. Л. Габышев
Өйүө быстан, хара уунан айаннаатылар. Ол да буоллар, оһоҕос Уйбаан ыксатан, кэччэгэй атыыһыт биир кунаны өлөрдө. Бэс Дьарааһын. Оһоҕо- һо баалынна – аччыктаата, хоргуйда. ☉ Голодать
Оһоҕоскут баалыннаҕына миигин саныаххыт! Көрүөхпүт эһигини бассабыыктар төһө байыталларын! «ХС». Оһоҕоһо синньигэс — кыаҕа кыра, кыра кыахтаах. ☉ соотв. кишка тонка. Оһоҕоһо уһукта илик — аччыктыы илик. ☉ Аппетит ещё не пробудился, ещё не проголодался (букв.: ещё не проснулся его кишечник)
Астаммыты амсайбата, Саакырга саантаабата …… Кэмпиэти кэмнээн эрэ эмтэриттэ: Оҕолоро барахсан оһоҕоһо Уһукта илик буолла. Өксөкүлээх Өлөксөй. Оһоҕоһуҥ токурун көннөр — кыратык аһаа, амтана суох аһаа. ☉ Есть без всякого аппетита, поесть чуть-чуть.
◊ Аһыы оһоҕос анат. — ынах сүөһү синньигэс оһоҕоһо. ☉ Тонкие кишки (рогатого скота). Муҥур оһоҕос анат. — муҥурдаах. ☉ Аппендикс. Оһоҕос арда (өрдө) анат. — ис уорганнар тараһаҕа сыстар дьапталҕалара. ☉ Брыжейка. Оһоҕос бааллыыта (бааллара) эмт. — оһоҕос эриллэн аһаабыт аһы аһарбат буолуута. ☉ Заворот кишок. Сиэн оһо- ҕос анат. — уон икки салаалаах оһоҕос. ☉ Двенадцатиперстная кишка. Үрүҥ оһоҕос — эмис, сыалаах оһоҕос (хаан кутарга). ☉ Кишки, обложенные жиром (предпочтительные для изготовления кровяной колбасы). Хара оһоҕос — сыата суох оһоҕос. ☉ Кишки без жира (худшие для изготовления кровяной колбасы).
ср. др.-тюрк. ичэгү ‘внутренности’, тюрк. ичеге ‘кишки’

1. аат.
2. Ханнык эмэ аһылык, утах эбэтэр туох эмэ бүппэккэ хаалбыт ордуга, хаалбыта. ☉ Остаток чего-л. (обычно пищи)
   [Дьаакып кинээс:] Кини [судаарыскай] миинин тобоҕун, килиэбин бытархайын хоруоскалаан сиэн эрдэхтэрэ дии. А. Софронов
   Эмиэ мин санаабын билбиттии Чүмэчим тобоҕо хараарар. П. Тобуруокап
   Ньоҕохтоох кытахтан дьоллонон Тар үөрэ тобоҕун булара. Эрилик Эристиин
   Мааны Маппый бөппүрүөскэтин тобоҕун сиргэ быраҕан хам үктээтэ. П. Аввакумов
3. көсп. Аҕа, ийэ ууһун удьуора, ордон хаалбыт ыччата. ☉ Последний из рода
   Күн бүгүнүгэр диэри тобохторо — ыччаттара олороллор үһү. Саха фольк. Ол уон биир оҕоттон соҕотоҕун ордубут аҕа ууһун тобоҕо ити Николай Никитич чаҕылыҥныы турар. Н. Босиков
   △ Ыалга бүтэһик төрөөбүт оҕо, ыал кырата. ☉ Последний ребёнок в семье, последыш
   Тоҕус оҕо тобоҕо буоламмын ийэлээх аҕам …… ынахтарын үүтүн миэхэ иһэрдэллэрэ, булбуттарын сыыһын муннубар анньаллара. Аргыс-1
4. көсп. Урут баар буола сылдьыбыт ким, туох эмэ ордуга, ордон хаалбыта. ☉ То, что осталось от кого-чего-л. прежде существовавшего
   Туох аанньа тахсыай ол биһигиттэн, быстан эрэр былыргы көлүөнэ тобоҕуттан. Н. Лугинов
   Тоҕус үйэ тухары тойуктаах ойуун тобоҕо этим. И. Федосеев
   Эпоска ийэ ууһунан олоруу тобоҕо баара эмиэ ыйыллар. Эрчимэн
   Булуҥтан бандьыыттар тобохторо күрээбиттэр. ВН СС
5. даҕ. суолт. Туохтан эмэ ордон хаалбыт, тиһэх. ☉ Оставшийся от чего-л., последний, остаточный
   Тобох ыаллар ынахтара Маҕыраһан ааспыттара. Күннүк Уурастыырап
   Элбэх киһи тобох оҕурсуну өр гыныа дуо? Хомуйан бүтэрдибит. И. Никифоров
   Тостубут тиитим Тобох мутуга …… Үүнэн чэлгийдэ. С. Васильев
   ◊ Тобох күөллэр геогр. — муора уутуттан быстан хаалбыт күөллэр. ☉ Остаточные озёра
   [Тобох күөллэр] Ява арыыга, Курильскай арыыларга, Камчаткаҕа элбэхтэр. МНА ФГ. Тобох харамайдар биол. — уруккута киэҥник тарҕана сылдьыбыт, оттон билигин ханна эмэ ордон хаалбыт харамайдар. ☉ Животные или растительные организмы, сохранившиеся как пережитки древних эпох, реликты. Тобох харамайдар тустарынан кинигэни аахтым
   ср. алт. томык ‘остатки’, бур. тобог ‘труха, мелочь’

аат. Дьахтар үүттэнэр уонна оҕотугар үүтүн оборторон аһатар уоргана; ийэ сүөһү, кыыл оҕолорун аһатар тумуктаах синньэ. ☉ Молочная железа женщины, грудь (женская); выступающая в виде шишечки наружная часть молочной железы самок млекопитающих животных, на конце которой открываются молочные протоки
Кыыс ынахтарын сатаан ыамына, дэлби тириппитэ. Эмиийдэрин кытаанахтык бобо тутатута тардыалаабыта. М. Доҕордуурап
Эмиий үүтэ ынах үүтүттэн хас да төгүл ордук, кини оҕо куртаҕар чэпчэки. ТЕН ИДь
Тайҕаҕа төрөөбүт киһи бэйэтин өбүгэлэрин сатабылларын ийэтин эмиийин үүтүн кытта тэҥҥэ иҥэринэр. В. Санги (тылб.)
♦ Эмиий куурдар, эмсэх кээһэр оҕо — ыал бүтэһик төрөөбүт оҕото. ☉ Младший ребёнок в семье, последыш
Эмиий куурдар, эмсэх кээһэр оҕотун, буолаары буолан, суос-соҕотох кыыһын, уу кыһылыттан «мин хотунум» диэн ааттыыра. ЧКС АК
Дьүөгэтэ сааһырбыт төрөппүттэригэр бүтэһик, эмиий куурдар, эмсэх кээһэр оҕолоро этэ. «Чолбон»
◊ Биэ эмиийэ көр биэ
Онон-манан ордон турар эргэ бүтэйин кыйа үүммүт биэ эмиийин бөлкөй-бөлкөй уктарын диэки хаамабын. Н. Лугинов
Моонньоҕон хара хараҕа, биэ эмиийэ! Оҕуруот аһа хонууларга килэдийэр. Саһархай сэлиэһинэй сарыалга долгурар, Кэбиһиилээх оттор кэчигирээн тураллар. К. Кулиев (тылб.). Эмиийдээх оҕо — эмиий эмэр эһээхэй оҕо. ☉ О младенцах: вскармливаемый грудью, грудной ребёнок, грудник
Харытыай эмиийдээх кыыһынаан хаалбыт. Софр. Данилов
Эмиийдээх оҕо Ийэтин түөһүгэр саба түһэн Имигэс илиитинэн ыга кууһан Эстибэт-быстыбат минньигэс күүһү уймахтыыр. С. Васильев
Финляндия учуонайдара биэ үүтэ ордук эмиийдээх оҕолорго туһалааҕын бэлиэтээбиттэрэ. ААФ КС. Эмиийиттэн араар — ийэтин эмиийин эмэ сылдьар оҕону биирин туоллаҕына эмэрин тохтот, бырахтар. ☉ Перестать кормить ребёнка грудью, отучить, отлучить от груди
Бу уолгун аныаха диэри эмиийиттэн араара илик эбиккин дуу? ГНС СТСДТ. Эмиий кэрэтэ — киһи эмиийин чопчутун харааран көстөр тулата. ☉ Тёмный кружок вокруг грудного соска
Эриэн кыылым уһуктаах тылынан Эмиийим кэрэтиттэн сыҥаахпар дылы Уот курдук дьукку салаабыта, Унньулус гыммыта, сүтэн хаалбыта. П. Ойуунускай
Сэрэйбитим курдук, буулдьа хаҥас хонноҕун аннынан уонна уҥа эмиийин кэрэтин аттынан тахсыбыт. Н. Якутскай
ср. др.-тюрк. емиг ‘грудь женщины, соски; соски животных’