ж. 1. (чего-л.) саҥата, сонуна; 2. (что-л. новое) саҥа, сонун; прелесть новизны саҥа кэрэтэ.

поэт, красота, прелесть; күөх хатыҥ силигэ прелесть зелёной берёзы # силигин ситэр = готовить, делать что-л. очень старательно (уделяя внимание мельчайшим деталям); сыбаайба таҥаһын силигин ситэр = старательно отделывать свадебный наряд; силигэ сиппит вычурно изукрашен (о каком-л. изделии).

I
аат.
1. Табаар аата суруллубут, килиэймэлээх, ону таһынан туох эмэ анал бэлиэтээһиннэрдээх кумааҕы лоскуйа. ☉ Ярлык (наклейка, бирка на предмете, товаре)
Табаар дьаралыга.  Тореадор атаҕын анныгар үрүҥ сап аҥара үрэллибит сүүнэ мотуога сытар, дьаралыгар «№40» диэн ырылыччы көстөр. М. Шолохов (тылб.)
2. көсп. Кимиэхэ эмэ үксүгэр мөлтөх хаачыстыбатынан сыана быһар кылгас бэргэн этии. ☉ Ярлык (краткая характеристика, оценка кого-чего-л., обычно отрицательная). Манна Ойуунускай, оччотооҕуга полемика үгэһинэн, Күндэлээх Эллэйгэ «кыһыллыҥы», «кытархайдыҥы» диэн дьаралык биэртэлээн барар. П. Ойуунускай
Өктөөбүр иннинэ баайынан Нэһилиэк үрдүнэн систиирэ, Суон ааты дьаралык баайынан: «Мин сүөһүм - сүрүннүүр сис!» - диирэ. Р. Баҕатаайыскай
«Доҕоор, Артур, - Дьөгүөссэ хаана уларыйа түстэ, - бэйэ-бэйэбитигэр була сатаан араас холуннарыылаах дьаралыгы бэрсимиэх». В. Протодьяконов
II
аат., үрд. Туох эмэ сыдьаана, кэрэтэ, өрөгөйө. ☉ Блеск, ореол, прелесть кого-чего-л.
Эдэр сааспыт дьаралыга Итии хааҥҥа иэйбитэ Сүрэхпиттэн сөллүбэтин. С. Зверев
Биллин фашист баһылыга Биһи чаҕаан күүспүтүн, Кыайыы сырдык дьаралыга Биһигини кууспутун! И. Чаҕылҕан
Доҕордуулар эмиэ санаалара көтөҕүллэн, үөрүү-көтүү кынаттанан булт дьаралыгар ыллардылар. В. Башарин

1. даҕ.
2. Сүтэ-сүтэ күөдьүйэр (туох эмэ уота, сырдыга). ☉ Мерцающий, лучистый (свет, сияние)
   Соня эдэригэр, оо, харахтара дьиҥ ыас хара, чох хара этилэр уонна мэлдьи мэник тырым уоттаахтара. Н. Габышев
   Хотугу түүн хараҥа, Арай, дьиэҕэ сырдык, Тырым лаампа сырдыга Тыгар сулус курдук. И. Эртюков
   Сулустар — тырым уоттаах харахтар, Туохтан үөрэн мичилиһэ күллүгүт, Ыһыахха мустубут кыргыттар кэриэтэ Сиэттиһэн дьиэрэҥкэй тэптигит. Чэчир-80
3. Чэчирии тыллыбыт, тыыннаах, кэрэ (от-мас туһунан). ☉ Цветущий, живой, прекрасный (о растительности)
   Күлүмнүүр-мичиҥниир Күндү күөх биэбэкэм Күлүмнүүр-дьиримниир Күөх тырым сибэкким, Долгуйан нусхайар, Долгуна умайар. П. Ойуунускай
   О, күөх тырым симэҕин Эн суолгар тэлгэтэн, Өлбөөрбөт кэрэҕин Сир ийэ чиэстээтэ. Эллэй
   Ол арҕаа аларга тахсаммын Күөх тырым сибэкки үргүөҕүм. Күннүк Уурастыырап
4. аат суолт.
5. Туох эмэ (хол., сулус) сүтэ-сүтэ күөдьүйэр уота, сырдыга. ☉ Мерцающий свет, лучистое сияние (напр., звезды)
   Эҕэрдэлиибит Эйигин Хотугу дойдубут модун хомураҕар Кытыаста ыһыллар күн тырымынан, Муустаах муорабыт кыһыҥҥы кустугунан — Үҥкүүһүт дьүкээбил оонньуур уотунан! П. Тобуруокап
   Халлаан оонньуур кустуга Күлүмүрдүүр тырымын Маннык чуҥкук дойдуга Көрсүөм диэбэт буоларым. А. Абаҕыыныскай
   Ыйтан ылбыт толбонноох эбит, Сулус тырыма диэн киниэхэ тыкпыт, Дьүкээбил уотун төлөнө түспүт, Арылыйар кустук мэнньиэһэ оонньообут. С. Зверев
6. Саҥа тыллыбыт от-мас, айылҕа кэрэтэ. ☉ Прелесть свежей зелени, пробудившейся природы
   Ханнаный кырдалга Сибэкки тырыма? Күннүк Уурастыырап
   Биэрэккэ сардаана тырыма Бэйэбэр, тулабар тохторо. Р. Баҕатаайыскай
   Көмүс, алмаас дойдутун Көрдөөх ыччата буолабыт, Тыыннаах айылҕа тырымар Тыаҕа, хонууга барабыт. С. Тимофеев
   ср. алт., телеут., леб. тыр ‘дрожание’, осм. тырыл ‘дрожащий’

1. даҕ.
2. Киһини умсугутар дьикти үчүгэй, кэрэ. ☉ Чудный, прекрасный, редкостный
   Чугас хатыҥҥа ырыа чыычаах көрү-нары хоһуйан эриэккэс ырыатын ыллаан эрэр. А. Сыромятникова
   Дьэ, оннук оһуобайдаах үчүгэй, эриэккэс киһи биһи Эдьиий Марыынабыт. ӨӨ ДДьДТ
   Биһиги Күбэйээнэ эмээхсин эриэккэс кэпсээнин мэктиэтигэр тыыммакка олорон истэбит. И. Данилов
   Эриэккэс таас хайалар, киэҥ нэлэмэн хочолор бииртэн биир дьиктини, кэрэни арыйаллар. КПИ УТДь
3. кэпс. Туох эмэ дьиктилээх, дьиибэ (киһини этэргэ). ☉ С причудами, чудаковатый (о человеке)
   Киһини кытта сүгүн кэпсэппэт, эриэккэс майгылаах киһи. СТКБТ
4. аат суолт.
5. Туох эмэ дьиктитэ, үчүгэйэ, кэрэтэ. ☉ Что-л. редкостное, чудесное, прекрасное, прелесть, чудо
   Этэр тыл эриэккэһэ уонна сүрэх иэйиитин эрчимэ тус-туспа төрүттээх буолуохтарын сатаммат. Амма Аччыгыйа
   [Константинов:] Бу дойду баар эбит, айылҕа эриэккэһэ барыта мунньустубут сирэ. С. Ефремов
   Көтөр кынаттаах бииһин Көрдүм-биллим ини даа, Эйиэхэ тиийэр эриэккэһи Экчи быһа билбэтим. Күн Дьирибинэ
6. кэпс. Биирдэ эмэ, дэҥҥэ буолар, дьикти көстүү. ☉ Что-л. необычное, редкость
   Биһиги дойдубутугар ахсынньыга-тохсунньуга маннык тибии буолара эриэккэс. В. Яковлев
   Кыраньыыт хайаттан уонунан туонна ыйааһыннаах курустаал көһөҥөтүн булбуттара эриэккэс! И. Федосеев
   Ол күтүр киһи хараҕар бэрт эриэккэскэ көстөрүн туһунан былыргыттан дойҕохтууллар. И. Данилов
   ♦ Көрөртөн да сүөргү, этэртэн да эриэккэс көр көр I. Иннилэригэр көрөртөн да сүөргү, этэртэн да эриэккэс көстүү арылла түстэ. Этиэхтэн эриэккэс — киһи тылынан сатаан эппэт, ойуулаабат кэрэ, сиэдэрэй. ☉ Невыразимо прекрасный, неописуемо чудесный
   Арай көрбүтэ этиэхтэн эриэккэс, көрүөхтэн кэрэ кыыс оҕо олорор эбит. Саха ост. I