несов. 1. (работать) үлэлээ; 2. над чем (прилагать усилия) сыралас, эрэйдэн.

с. сыра, кыһаныы, дьүккүөр; прилагать усилия сыраҕын биэр, сыралас; усилием воли санаатын сыратынан, хара күүһүнэн.

разг. прилагать усилия к чему-л., добиваться чего-л. (невзирая на неприятности); хлопотать о чём-л.

1) пороть, распарывать; таҥаһы сиигинэн тыыр = распороть одежду по швам; 2) проводить, прокладывать, прилагать; хайыһар суолуна тыыр = проложить лыжню; тыынан долгуну тыыр = разрезать волны лодкой; 3) щепать; тымтыкта тыыр = щепать лучину.

туохт. Тугу эмэ ситиһээри уһуннук, арахпакка сыралас. ☉ Прилагать усилия к чему-л., упорствовать в достижении чего-л., какой-л. цели
Биһиги, иккиэ буолан көмөлөөн, Гуляевтан наадалаах сонуммутун истээри эрийсэ, кытаҕастаһа сатыыбыт. М. Тимофеев

1) становиться твёрдым, крепким, жёстким; тоҥон кытаат = затвердеть на морозе; 2) перен. становиться суровым, строгим; ирдэбил кытаатта требования стали строже, требования повысились; 3) перен. становиться трудным; үөрэх кытаатта учиться стало труднее; 4) перен. становиться сильнее, крепче; оҕобут кытааппыт наш сын стал крепче; 5) перен. стараться, прилагать усилия; кытаатан үлэлээҥ постарайтесь работать лучше.

туохт. Тугу эмэ ситиһээри элбэх сыраҕын биэр, күүскүн, сэниэҕин бараа, эс. ☉ Прилагать усилия к чему-л., проявлять упорство и настойчивость в чём-л.
Саһыл обургу итиччэ кыра, мөлтөх эрэйдээҕи олус да өр сыралаһан сиппит ээ! Амма Аччыгыйа
Салайааччы артыалы сүһүөҕэр туруорарга үгүстүк сыраласпыта. «ХС»

туохт. Эккин-сииҥҥин, тымыргын-быччыҥҥын бүтүннүү күүрт, түлүн, быыппаһын. ☉ Напрягаться, тужиться, прилагать максимальные усилия, делая что-л. Аата, ыһыахтыы диэн ааттаан кэлэн баран, биир кэм кыыһыран ыгыста сырыттамый. Куорсуннаах
[Ааныс] куһун куоттарбыт кыһыытын, эдьиийиттэн Даайыстан мөҕүллүбүт, ууга тиэрэ анньыллыбыт абатын, онуоха эбии Уйбааҥка уол омуннаах тылын сууһун, үһүөннэрин холбуу саныы түспүтэ да, ытаан ыгыстыбытынан бараахтаабыта. СҮК
Кырдьаҕаһа күлэн ыгыстыбытыттан төбөтүн тараҕайа кытаран тахсыбыта. Ойуку

туохт., кэпс. Тугу эмэ ситиһээри күүскэ туруулас, сыралас. ☉ Прилагать усилия, проявлять упорство, настойчивость, чтобы добиться чего-л. [Оскуола дириэктэрэ Харанаайап] оскуола өрөмүөнүн туһунан быһаарсан этириктэһэ олорор. Н. Борисов
Оччолорго училищебыт хааччыллыыта аһара мөлтөх, үөрэнэр куорпуспут, олорор дьиэбит сүрдээх тымныы этилэр. Ол да буоллар, этириктэһэн, куурустан кууруһу бүтэрбиппит эрэ баар буолара. «Чолбон»

туохт. Тугу эмэ оҥороору олус кыһан, сыраҕын уур, күүскүн-күдэххин биэр. ☉ Прилагать большие усилия к чему-л., стараться изо всех сил
Уолаттар нэмийэ-нэмийэ чыраахтаһан, ыарахан ааны тиэрэ …… эрдэхтэринэ, кырдьаҕас ыт …… ойон кэлэн, чуут быһа кыбыттара сыһан, таһырдьа нэмирис гынан хаалла. Амма Аччыгыйа
[Саһыл оҕото] талахтан ытыран баран, бэйэтэ соһуллан чыраахтаһан таҕыста. Суорун Омоллоон
Чүөмпэ балыктара, чохулара, баҕалара ураҕас тыаһыттан куттанан, онтон куотан, туу диэки элэгэлдьистилэр, чыраахтастылар. Күндэ