ж. 1. (по гл. приостановить) тохтотуу; 2. (по гл. приостановиться) тох-тооһүн, тохтоон ылыы.

побуд. от тохтоо = останавливать, удерживать; прекращать; кэпсэтиини тохтотуҥ! прекратите разговоры!; үлэни тохтот = прекратить работу; дьыаланы тохтот = приостановить дело (в суде).

сов. и несов. что 1. (превращать в консервы) кэнсиэрбэлээ; 2. (предохранять от порчи) консервируйдаа (буорту буолбат оҥор); консервировать древесину маһы консервируйдаа; 3. (приостановить) тохтотон кэбис.

м. 1. (впуск) аһарыы, киллэрии; приостановить пропуск в зал саалаҕа киллэрии ни тохтот; 2. (документ) боруоппус; предъявить пропуск боруоппускун көрдөр; 3. (неявка) көтүтүү; посещать лекции без пропусков лекцияҕа көтүтүүтэ суох сырыт; 4. (напр. в тексте) көтүтүү; читать с пропусками көтүтэлээн аах; 5. воен. (пароль) боруоппус.

сов. 1. кого-что (приостановить) тохтот, тут, бытаарт; сдержать натиск воды УУ үтүүтүн тохтот; сдержать лошадей атта-ры тохтот; сдержать шаги хаамыыгын бытаарт; 2. что, перен. уҕарыт, тардын, кыатан; сдержать гнев киҥҥин кыатан; # сдержать слово тылгын толор; сдержать клятву анда-ҕаргын толор.

сов. 1. кого (заставить остаться) тут, тохтот; задержать гостя на" час ыалдьыты биир чааска тохтот; 2. что (приостановить, воспрепятствовать чему-л.) тут, тохтот, хаай, бытаарт; задержать дыхание тыынттын хаай; задержать развитие чего-л. туох эмэ сайдыытын бытаарт; 3. что (повременить, отсрочить) уталыт, тарт; задержать уплату долга иэс төлөбүрүн уталыт; 4. кого (арестовать) тут, хаай; преступника задержали буру йдааҕы туппутар.

1. тохтоо диэнтэн дьаһ. туһ. Оҕонньор атын тохтотон, муоһатын Тогойкиҥҥа туттаран кэбистэ. Амма Аччыгыйа
   Кыыс, билигин тохтотуо диэн өрүһүспүт курдук, түргэнтүргэнник кэпсиир. Н. Лугинов
   Эдэр төрүөх өлүүтүн хайдах тохтотобут? М. Доҕордуурап
2. Кими, тугу эмэ буой, уодьуганнаа, иннин ыл. ☉ Приостановить, унять, обуздать кого-что-л., укротить что-л. (напр., огонь)
   [Силип Силипсиэп:] Мин бэрэссэдээтэлим быһыытынан, эһигини тохтотобун, түксүҥ, кэпсэтимэҥ. Күндэ
   Дьорҕоотура турбутун — Чолоҥнуурун тохтотуҥ. Эллэй
   Кэнники Кэрэхтээх тумул сирэйиттэн утары уот ыытан, тоҕус сорунан [уоту] тохтотоллор. М. Доҕордуурап
   ◊ Хараххын тохтот — туохха эмэ болҕомтоҕун уур, тугу эмэ таба көр. ☉ Обращать внимание на что-л. Оҕонньор саҥата-иҥэтэ суох көрдөһөн, көрөистэ турарыгар хараҕын тохтотон ылаат, …… атын киһини ааттаата. Амма Аччыгыйа

саҥа алл.
1. Саарбаҕалааһыны, мунаарыыны, ааспыты өйдүү сатааһыны көрдөрөр. ☉ Выражает сомнение, неуверенность, вспоминание чего-л. — Чэ, оччоҕо бэйэҕэр хаһаана сылдьыбыт саппаас биричиинэбин этэбин
— Чэ, түргэнник. — Бээ, этиэх баҕайым дуу, этимиэх баҕайым дуу? Н. Лугинов
«Бу фельетону суруйууга Ыларов кыттыгастааҕа буолуо дуо? Бээ, итини хайдах гынан билэбиний?» — диэн буикулунна. Р. Баҕатаайыскай
2. Ханнык эмэ дьайыыны тохтотууну эбэтэр тохтото түһүүнү көрдөрөр. ☉ Выражает побуждение прекратить или приостановить действие
«Кууһума, бээ, тохтоо эрэ... Атаһыҥ мин кэлэн олоробун ээ», — диэтэ Силип оргууй аҕай. Күннүк Уурастыырап
Тыл-өс кэмчи киһитигэр, бээ, көрдөһөр да эмиэ сатабылы эрэйэр. Н. Лугинов
Чэ, бээ, аргыый, Лукерья сордооҕу олус үөҕүмэ, маҥнай хайдах-хайдах этэй, ону араҥалыахха, ону быһаарыахха. В. Гаврильева
3. Сааныыны, сэрэтиини көрдөрөр. ☉ Выражает угрозу, предупреждение
Бээ, мөккүһэн эр, ким буолар кыайыылаах... Миигин эн билбэккин быһыылаах — Кимтэн кииннээхпин, хантан хааннаахпын, Кыыл ыраахтааҕыта тигр диэн таайдаахпын?! Р. Баҕатаайыскай