аат. Тыаһы, дорҕоону, саҥаны оҥостон туран истэ сатааһын. ☉ Стремление, желание прислушаться, вслушаться, напрячь слух
Бука бары тахсан иһиллээһин буолла. Дьикти тыас дуу, ырыа дуу лыҥкынас дорҕооно иһиллэр. «ББ». [Сүөкүлэ:] Аҕаа, бэйи тохтоо эрэ... Киһи саҥарарга дылы гынар. (Иһиллээһин.) С. Ефремов

туохт. Туохтан эмэ сэрэхэдийэн, дьиксинэн таалан тохтоо, чуумпуран иһиллээ. ☉ Насторожиться, внимательно прислушаться к чему-л.
Маайа, иһиллии сатаан, моонньун күөкэтиэҕинэн күөкэтэн, чөрбөйүөҕүнэн чөрбөйөн турбахтаабыта. Софр. Данилов
Мутукка кирийэн олорбут тииҥ кутуругун субурус гыннаран тахсан кэллэ, чөрбөйүөҕүнэн чөрбөйбүт ахан. С. Маисов
Эмискэ тохтуу түспүтэ, кэлбит сирин диэки хайыһан, тугу эрэ иһиллээн чөрбөйөн турбута. Күрүлгэн
△ Тугу эмэ олус интэриэһиргээн чуумпуран болҕомтолоохтук иһит. ☉ Сильно заинтересовавшись чем-л., превратиться в слух
Иван Иванович турбутугар бары чөрбөһө түспүттэрэ. Далан
Учууталбыт Евдокия Дмитриевна лоп-бааччы быһааран кэпсиирин болҕомтолоохтук истэн чөрбөйбүппүт. П. Аввакумов
Дьон бары ах баран чөрбөйөн иһиллээтилэр. А. Фёдоров

туохт. Тугу эмэ оҥорорго сөбүлэн, сөбүлэс (үксүгэр буолб. ф-ҕа тут-лар). ☉ Поддаваться на уговоры, соглашаться (обычно употр. в отриц. ф.) Эриэс, булгу мэлдьэһиэн Эдэр сүрэх киириммэт! П
Тобуруокап. Ити түөс буолбут оҕонньор Эппитигэр кииринэммин, Оҕобун улуу ыал Уорааныгар быраҕаммын, Быарым уулунна, Бырдым быһынна. С. Васильев
△ Тугу эмэ саҕалаа, туох эмэ саҥаны оҥорорго турун, ылыс. ☉ Начать что-л., приступить к чему-л., взяться за что-л., решиться на что-л. [Оптуобус] куорат тас өттүгэр таҕыста, силлиэлээх айаҥҥа киириннэ. Күннүк Уурастыырап
Маҥнайгы биэс сылы аһаран, Иккис биэс сылларга киириниҥ! Эрилик Эристиин
Бүтүн сайыны, күһүнү быһа ким да киириммэтэх сиригэр [саахта саамай аллараа өттүгэр] түһэн үлэлии сылдьар дьон. Үһүөйэхтэр. С. Федотов
♦ Албыҥҥа (угаайыга) киирин — туохха эмэ киирэн биэр, үктээн биэр. ☉ Попасть впросак, угодить в историю
Саха үлэһит норуота кинилэр [баайдар] албыннарыгар киириммэтэҕин ааһан, Сэбиэскэй былааһы көмүскээн саа-саадах тутан турда. С. Ефремов
Суруйааччы сорох киһилии майгына суох чэпчэки дьахталлар содур дьон угаайыларыгар кэбэҕэстик кииринэллэрин сэмэлиир. ФЕВ УТУ. Тылга (тылыгар) киирин — ким эрэ эппитин иһит, эппиттэрин курдук оҥор. ☉ Прислушаться к чьим-л. словам, мнению, согласиться на что-л. Бурхалей кэнники тылга кииринэн сатыы атаакалыырга сөбүлэннэ. Эрилик Эристиин
Хабыыча Доргууйап кинилэр тылларыгар киириммэккэ, буугуначчы тыына турбута. П. Аввакумов
Уйадыйан ылбытыгар тэптэрэн, ийэм биригэдьиир тылыгар киириммит быһыылааҕа. Ч. Айтматов (тылб.)

туохт.
1. Сорунан туран истэ сатаа (хол., бэрт кыра тыаһы). ☉ Прислушаться, напрячь слух
Үөһээ тайҕаҕа тыас иһиллиир баар үһү (тааб.: сылгы кулгааҕа). Харытыана таһырдьа кэлбитэ-барбыта буола-буола кулгааҕын кырыытынан, кэм, дьиэ диэки иһиллии быһыытыйда. П. Ойуунускай
Тохтоон иһиллээбитим, туох да иһиллибэт. Суорун Омоллоон
2. Кулгааххынан, эбэтэр тугунан эмэ даҕайан иһит, чинчий (киһи доруобуйатын). ☉ Слушать (больного)
Биэссэр …… туох эрэ көҥдөй тимиринэн иһиллээтэ. Амма Аччыгыйа
Быраастар иккиэн уларса сылдьан кинини иһиллээтилэр, онон-манан тоҥсуйан, баттаталаан көрдүлэр. Н. Лугинов
Түөтэ Агаша уһун быалаах тэллэгэр туруупкатынан маамаларын эргитэ сылдьан иһиллээтэ. П. Филиппов
3
иһит I.1 диэн курдук. Араатардар биир да тылларын көтүппэккэ иһиллиир. Амма Аччыгыйа
Табаарыс Дмитриев этиитин холкуостаахтар бэркэ сэргээн иһиллии олордулар. М. Доҕордуурап
Оҕонньор биһикки кэпсэтэрбитин кинилэр кэрэхсээн иһиллээтилэр. В. Короленко (тылб.)
♦ <Тыас> иһиллээбит курдук чуумпу (уу-чуумпу) - кыра да тыас иһиллибэт, адьас им-дьим. ☉ Мертвая тишина
Тахсан көрбүтүм, табаларым сытан кээстэр, тыас иһиллээбит курдук чуумпу. Н. Неустроев
Тула өттүлэрэ иһиллээбит курдук уу-чуумпу. Н. Якутскай
Күн тиһэх сардаҥалара халлаан улаҕатыгар баар ньалака былыттарга кыыһан сүппүттэрэ. Иһиллээбит курдук чуумпу, им-дьим турара. Далан
Дьиэ иһэ да, таһа да иһиллээбит курдук уу-чуумпу. И. Федосеев. Тыынын иһиллэнэн - өлөрүн кэтэһэн. ☉ В ожидании смерти (своей)
Тыыммын иһиллэнэн, Тымырбын баттанан, Түҥ-таҥ буолан, Түөһэйэн түлэкэдийэн [сыттаҕым ээ]. Өксөкүлээх Өлөксөй. Тыынын иһиллээ - уҥуор, өлүөр диэри кырбаа (оннук дьулааннаахтык кэһэт); кырбаан өлөр, өлөрөн тэй. ☉ Бить до потери сознания, до полусмерти, драть; забить до смерти
Дьэ, аныгы буруйгар сэрэнээр! Онно тыыҥҥын иһиллиэм. Эрилик Эристиин
«Сиэхсити көр... тыыҥҥын иһиллиэм!..» - диир Тимир Саппыкы Суоппуйаны илиитин кэдэрги кэлгийэ-кэлгийэ. Д. Таас
«Нохоо, кинээһиҥ уолун тоҕо кырбаатыҥ, тыыҥҥын иһиллииллэрэ буолуо»,- диэн былдьырылаан ньулугуратта. М. Доҕордуурап
«Бу чиччиги тыынын иһиллээн арахсыам», - диэбитэ. «ХС»