проказливый; дьээбэлээх киһи проказник.

1) уст. варнак, каторжник; 2) шутл. шалун, проказник (напр. о ребёнке); бу баранаагы көрүҥ эрэ! вот проказник!

аат.
1. эргэр., үөхс. Буруйу оҥорон атын сиргэ көскө кэлбит киһи, түөкүн. ☉ Варнак, каторжник, разбойник
Баай баранаагын да иһин тойон, дьадаҥы өйдөөҕүн да иһин акаары (өс хоһ.). Баары бараабыт баранаак баар үһү (тааб.: хаарты). Көр, бу Бытаакы уола хара ыт сиртэн көстүбэккэ сылдьан эрэ тыл утарсар, адьас ыт буолуох ыт, баранаак буолуох баранаак эбээт. МНН
«Ити баранаак сымыйатын көрүҥ эрэ! Ити хантан истибит тылай?» – дии-дии Сургууһут Соппуруон дьон таһыгар аадаҥнаата. Д. Таас
2. күл.-ооннь. Дьээбэ, орой мэник, төбөт (улаханнык кыыһырбакка уонна үөхсүбэккэ эрэ тут-лар). ☉ Проказник, шалун, шалопай
«Ол иһин сэрэйбит сэрэх! Бу баранаак арыыны уоран иһэр ээ», – диэтэ, ол кэннэ үрүмэм тобоҕун сиэн хабыалаабытынан барда. Н. Неустроев
Аны түүн бу турар кырабаат Аҥаардас маһынан кылбайыа, Киниэхэ кулакы баранаак, Ас көрдөөн, мэнээктии хаптайыа. Күннүк Уурастыырап
◊ Хара баранаак – 1) үөхс. киһиттэн намтатан, киһиэхэ тэҥнээбэккэ үөҕэр тыл: түөкүн, ороспуонньук. ☉ Разбойник
Ыл, суруксут, бу хара баранаакка боротокуолла оҥоро тарт. Н. Неустроев
[Суон Дьөгүөр:] Ити остуорас хара баранаак сопхуоска олорон оҕуспун тутан илдьэ барбыта ээт. Күндэ; 2) кыыһырбакка эрэ көннөрү күлэн оонньоон хаадьылааһын. ☉ Шутливое обращение (не бранное): проказник, шалопай, сорванец
[Хара Мотуо Татыйыкка:] Хаарыаны, эн буола түспүт киһи баар ини. Сирэ оонньообуттарын, уолаттар хара баранаактары дьэ ситиһиэм этэ. И. Гоголев
Хаама-сүүрэ сылдьан, Халыачыйан хаххаллан, Хара баранаак Халдьаайы үрдүттэн Халтарыйан түһэн Хампарыйарыгар тиийдэ диэн Хадыҥхалыы саныыргытын Хамтүм харахтыыбын. А. Софронов

1. 1) футляр; чехол; коробка; ачыкы хаата футляр для очков; саа хаата чехол для ружья; испиискэ хаата спичечная коробка; мыыла хаата мыльница; иннэ хаата игольник; сыттык хаата наволочка; 2) сума, мешок; тирии хаа кожаная сума; балык тириитэ хаа сума из нерповой кожи; кыл хаа волосяная сетка-мешок; 2. в знач. прил. перен. разг. указывает на обладание каким-л. качеством в большой степени: өй хаата (киһи ) большой умница; ума палата; дьиибэ хаата (киһи ) большой шутник, проказник; куолу хаата (киһи ) большой любитель наставлять, поучать # баҕа хаата см. хаба II: хаба хаата ; ньуоска хаата диал. камбала; өрүс хаата русло реки; өрүс уута хаатынан кэлбит вода в реке поднялась вровень с берегами; үөс хаата жёлчный пузырь; чоху хаата а) улитка; б) раковина улитки.

1. аат.
2. кэпс. Наһаа мэник, олус тэбэнэттээх, улдьаа оҕо. ☉ Шалун, озорник, проказник, сорванец
   Үстээх үөдэн, Түөртээх төбөт. Өксөкүлээх Өлөксөй
   Мин кылааспар киһи хайдах да эппитин истибэт, бэйэлэрэ талбыттарынан сылдьар икки төбөт бааллара. Н. Босиков
3. сөбүлээб. Киһи (оҕо) бөҕөтө, урдус. ☉ Хулиган, хулиганьё
   [Ньукулай оҕо эрдэҕинэ] дьэ сытыы, мэник төбөт этэ. С. Руфов
   Бу дьиэҕэ нэһилиэк төбөттөрө мустаннар, хаартылаан сотуһаллар. М. Тимофеев
   [Дима] төбөтүнэн харахтаах төбөт дьэ булан тиийэр киһи буолуо. С. Федотов
4. даҕ. суолт. Мэник-тэник, тугу да кэрэйбэт, харса суох (оҕо туһунан). ☉ Озорной, проказливый (о ребёнке)
   Төрөөбүт дойдутугар баппатах төбөт мэниктэр төннөр буоллугут! Эрилик Эристиин
   [Сынаҕы Баай:] Нүһэр Дархан, эн төбөт уолуҥ Мин соҕотох уолбун сирэйгэ оҕуста! И. Гоголев
   [Хатыҥы] Хайа эрэ төбөт уол көччүйэн, Хайыта суруйан ааспыт. М. Ефимов
   ср. кирг. дөбөт, төбөт ‘кобель; волккобель’, ног. тоьбет ‘пёс’

1. аат. Мэник-тэник быһыы, тыл-өс, хаадьы; оонньоон эбэтэр соруйан тугу эмэ тиэрэ оҥоруу. ☉ Шалость, шутка, проделка, проказа
   Мэнигэ бэрдиттэн Мэлээйкэ диэн хос ааттаммыт Проня Захаров …… үгүс араас дьээбэлэри, баракаастары оҥорорун ааҕан сиппэккин. Г. Колесов
   Эдэрбиттэн кытаанахтык ииппиттэрэ, ол-бу марайсарай дьээбэни сөбүлээбэт дьахтарбын. Н. Габышев
   Биирдэ кини ол-бу дьээбэтэ аһары баран, ыраахтааҕы кинини ыҥыртаран ылан: «Аны эн мин сирбэр үктэнимэ!» - диэн үүрэн таһаарбыт. ҮҮА
2. даҕ. суолт.
3. Тута-бааччы өйдөммөт, киһи дьиибэргиир. ☉ Вызывающий удивление, непонятный, необычный
   Уолаттар дьэ кинини ыйан-хайан көрдүлэр. Эҥин араас дьээбэ боппуруостары да биэртэлээтилэр. Софр. Данилов
   Миичэкэ да өйдөөҕүн өйдөөх этэ да, дьээбэ кыдьыкка булларбыт киһи этэ. А. Сыромятникова. Аан тутааҕын үрүҥ кумааҕы салпыакканан тутан баран аһар дьээбэ киһи диэтэҕин. Ыҥырар ы
4. Оонньоон эбэтэр соруйан (хос толкуйдаах, түгэх санаалаах буолан) атыннык, тиэрэ оҥорорун, тыллаһарын сөбүлүүр (киһи). ☉ Ведущий себя или говорящий с вывертами, шиворот-навыворот (в шутку или специально, умышленно)
   [Бүөччээн оҕонньор] далаҕа, сааһын тухары дьээбэ, үөннээх бэлэс миигин, күн судаар …… итэҕэллээх кулутун үөҕэн үөттэ. П. Ойуунускай
   Сеня, дьээбэ муҥутаан, Айаан суоҕар Мишаны сууст [уура]. Н. Лугинов
   ◊ Дьээбэ хаата кэпс. - дьээбэнихообону сөбүлүүр, куруук дьээбэни оҥоро уонна дьээбэтик тыллаһа сылдьар киһи. ☉ Мастер на проказы, проделки, шутки, охотник до них, шутник, проказник
   Ылдьаа ол иһин, эдэр уонна дьээбэ хаата киһи быһыытынан «туохтааһыны» этиитин ахсын туттара. «ХС»

1. даҕ.
2. Дьалбаа соҕус, мэник-тэник (оҕо). ☉ Озорной, шаловливый (обычно о ребёнке). Кырдьык да, уонча саастаах Улдьаа уолчаан оонньуоҕар Эриэккэс мал быһыылаах. И. Гоголев
   Арай аллара төбүлэх иһигэр хас даҕаны улдьаа уол болуоттан болуокка ыстаҥалаһа сылдьалларын көрдө. Болот Боотур
   [Славка:] Дорообо, улдьаа уолчаан. Ханна сүтэ сырыттыҥ? Пьесалар-1956.
3. Барыгас-кэлигэс, толоругаһа суох, дьоһуна суох. ☉ Ветреный, беспутный, непутёвый (о ком-чём-л.)
   Бу ааспыт сылларга бэйэтэ даҕаны урукку улдьаа олоҕун ситиһиннэрэ сатаан олус быстан хаалла. Н. Лугинов
   Билигин да уу балыгын курдук улдьаа киһи. Болот Боотур
   Оччоҕо ол улдьаа дьону Олус наһаатык хотумаҥ. И. Эртюков
4. аат суолт. Дьалбаа соҕус, мэниктэник оҕо. ☉ Озорник, проказник, шалун
   Кылаас иһин кэрийэ Чуумпу хаамсар учууталлыын, Көрсүөрбүттэр улдьаалыын. И. Гоголев
   Чобоорхойдо суумката: «Туох даҕаны манньаҕа Хаалбаппын бу улдьааҕа». Ф. Софронов
   ◊ Орой (улдьаа) мэник көр мэник
   Улааттаҕын аайы улар мэйии буолбут уоннаах улдьаа мэник (өс хоһ.). Уончалаах улдьаа мэник сылдьаммын Бу тиэргэнтэн тэлэһийбитим. Баал Хабырыыс
   Кыра киһи Тойук — букатын улдьаа мэник оҕо. «Чолбон». Улдьаа мэник уолаттар Онно хаардаах хайаларга Хайыһарынан сырсарбыт. «ХС»
   Ул- дьаа сырыт — улдьаар диэн курдук. Дьэ эн даҕаны оҕоҕун үөрэппитиҥ холоон. Сайын саамай улдьаа сылдьар кэмигэр тыаҕар баран хаалаҕын. Тумарча
   Оччолорго үлэҕэ хойутаабыт эбэтэр үлэттэн эрдэ барбыт, улдьаа сылдьыбыт киһи борогуулсугунан көрүллэн дьүүллэнэрэ. В. Протодьяконов

I
1. даҕ. Дьээбэҕэ тиллэр, тэбэнэттээх (үксүгэр оҕо туһунан). ☉ Шаловливый, озорной
Атах сыгынньах мэник уол холумтан үрдүгэр ыттан тахсан, торбос ыстаанын өрө тардына-тардына, дьон саҥарсалларын иһиллээн, дээдэйэн турда. Н. Неустроев
Күлэ-үөрэ тамнааттаһа оонньууллар Тиэргэн мэник бэдиктэрэ, Тэп-тэтэркэй иэдэстэрэ. И. Гоголев
Мэник оҕону аҕата дуу, убайа дуу ылан таһыйан эрэрин курдук сананна. Н. Заболоцкай
2. аат суолт. Дьээбэҕэ тиллэр, тэбэнэттээх киһи (үксүгэр оҕо туһунан). ☉ Шалун, озорник, баловник
Мэниги атаахтатыма — баскар ыттыа (өс хоһ.). Ордук мэниктэрэ, тэбэнэттээхтэрэ чыскыйбахтаан, тыбыырбахтаан ылаллар. Амма Аччыгыйа
[Петя] мэнигинэн, бөппүрүөгүнэн, дьиибэтинэн аатырбыта ыраатта. М. Доҕордуурап
♦ Мэник буулдьа — кими эмэ дэҥҥэ таппыт буулдьа. ☉ Шальная пуля
«Балааҕыйа эрэйдээх үрүҥнэргэ тутуллан, асчыт-күөсчүт буола сылдьан, ытыалаһыы кэмигэр мэник буулдьаҕа табыллан өлбүт үһү», — диэн сурах иһиллибитэ. С. Никифоров
Эн кыргыһыыга өл бүккүн дуу, эбэтэр мэник буулдьа тап пытын дуу — ким да билбэт. Ч. Айтматов (тылб.)
◊ Мэник саас — эдэр оҕо саас. ☉ Детский возраст, детские годы
М эник саас ааспыт быһыылаах, Биһиги би лигин атыммыт. Туох буолуой… Биир эрэ кыһыылаах: Төттөрү төннүбэт ол сааспыт. С. Тимофеев
Оччотооҕу мэник сааска Дьонум дьиэҕэ суохтарына, Оту-маһы хомуйан Уот отто оонньуур этим. А. Бэрияк. Мэник санаа — киһиэхэ быстахтык киирэн ааһар дьээбэлэниэх, тэбэнэтириэх санаа. ☉ Шальная мысль. Орой (улдьаа) мэник — ис иһиттэн тэбэнэттээх, дьээбэлээх (үксүгэр оҕо туһунан). ☉ Проказник, сорванец, озорник. Оо, төрөөбүт дойдуом! Бырастыы гын миигин — Улдьаа мэниккин, — Быралгы уолгун, …… Эн чөҥөлөх алааскар Дьиэтийбэтэх буруйбун. С. Данилов
Орой мэник эрдэхпиттэн Тииккэ ытта оонньуурум. Уйаларыттан үргүтэн Тураахтары куттуурум. Баал Хабырыыс
Доҕоттоор, бу туох орой мэнигэ, урааҥхай киһитэ маннык хаарыан чаһыны ууга тамнаан барбыт бэйэтэй? Н. Заболоцкай
ср. монг. мэнэг ‘слабоумие, идиотизм’
II
аат эб. Билиҥҥи бириэмэлээх туохтуурдары кытта туттуллан, хайааһын тохтоло суох үгүстүк оҥоһулларын көрдөрөр. ☉ Употребляясь с глаголами настоящего времени, выражает длительные повторяющиеся действия
Арай били иирээки ырыган Ыстапаан киирэртахсар мэник буолар. Н. Түгүнүүрэп
Үлэлээбэккэ күлэр мэник буола олоруоҥ дуо? И. Данилов
Мин бүгүн ытырдар мэник буоллум. «ХС»