протест; бырачыас биллэр = заявить протест.

протестовать, заявлять протест.

с. I. (на воде) долгунуруу, долгун түһүүтэ; 2. (тревога, беспокойство) долгуйуу, айманыы; 3. волнения мн. (массовый протест) долгуйуу, долгуйуулар, аймалҕан.

прил. 1. (полный энергии) энергиялаах, күдэхтээх; энергичный человек күдэхтээх киһи; 2. (решительный) күдэхтээх, кытаанах; энергичный протест күдэхтээх бырачыас.

аат. Бөлөҕүнэн, элбэх буолан тэрээһиннээх бырачыастыыр дьайыылары оҥоруу. ☉ Протест (коллективное, организованное действие)
Казначейство сулууспалаахтарын үлэттэн ууратыы — куорат үлэһиттэрин күүстээх бырачыастааһыннарын үөскэппитэ. СССБТ
Палач баттаммыттар бырачыастааһыннарын уонна уордайыыларын хам баттыахтаах. В. Ленин (тылб.)

туохт. Бырачыаһы биллэр, утары дьай. ☉ Протестовать, заявлять протест
Уурааҕы бырачыастаан Петровскай, Фергана, Ташкент үлэһиттэрэ бары собостуопкалаабыттара, сүҥкэн улахан демонстрациялары оҥорбуттара. Эрилик Эристиин
Мин киһибэр: «Туран барыах, сөп буоллубут», — диэн көрдүм. Кыргыттарбыт бырачыастаан айдаарса түстүлэр. Н. Заболоцкай
Америка империалистара билигин нейтроннай буомба оҥорон эрэллэрин аан дойду дьоно бырачыастыыллар. МАЕ КТТС

аат. Тугу эмэ кытта сөбүлэспэти биллэрии, тугу эмэ булгуччулаахтык утарыы. ☉ Протест
К.Г. Неустроев тэрийиитинэн хаайыылаахтар хас да төгүл суругунан ыраахтааҕыга тиийэ бырачыас оҥоро, сайабылыанньа түһэрэ сылдьыбыттар. П. Филиппов
Батурин, соһуччу ойон туран, бырачыас оҥоро сылдьыбыта дьайбыта эбитэ дуу — тыл этээччилэр бары кэриэтэ ГЭС дириэксийэтин үрдүгэр түспүттэрэ. В. Яковлев
«Киэр буолуҥ Вьетнам сириттэн, Хааннаах талаанньыттар!»— сир шарын бары өттүттэн Бырачыас хабырыттар. И. Эртюков. Тэҥн. бырачыастааһын

ж. 1. разг. ааһыы, хоргуйуу, сутааһын; 2. (в знак протеста) холодуопка, аһыыртан аккаастаныы; объявить голодовку холодуопката биллэр.

саҥа алл., сыһыан холб. Абарыыны-сатарыыны, абааһы көрүүнү, бырачыаһы, сөбүлээбэт сыһыаны көрдөрөр. ☉ Выражает возмущение, негодование, протест, недовольство (куда это годится, боже мой, что за чёрт, что за безобразие)
Итинник түбэлтэҕэ саҥарбакка хаалар диэн туох аатай! Софр. Данилов
Туох аатай, ханнык эрэ таас иһин... Бэйи, ол эрээри, кырдьык алмаас буоллаҕына, оччо даҕаны сыаналаах буолуон сөп. Н. Якутскай
Тугу да өйдөөбөппүн. Туох аатай! С. Ефремов
Бу кыысчааҥҥын буой, киһини мэнээк үөхтэримэ. Туох аатай! «ХС»

үөс-батааска биэримэ заставить делать что-л., не дав опомниться; үөс-батааска биэрбэккэ илдьэ бара турдулар не дав опомниться, они увели его с собой (не дав ни времени, ни возможности возразить, протестовать, не слушая никаких его протестов).