несов. см. разболтаться I.

расшататься, разболтаться; тэлиэгэ саахынаабыт телега расшаталась # төбөм саахынаата у меня шумит в голове.

туохт. Кэбирээн аанньа туппат буолан, ханньары бар (хол., дьиэ тэрилин туһунан). ☉ Расшататься, разболтаться
Тэлэбиисэрбит атаҕа дьаадьайбыт. Муннукка дьаадьайбыт остуол турар. Арай биир бүтэһик түгэҥҥэ эмиэ талах олоппос олоҥхоһумас суханан сирин түөрэн дьаадьаҥнатара. «ХС»

туохт. Босхо бар, хамсаа. ☉ Расхлябаться, разболтаться, ослабеть, расшататься
Ачыкы иитэ холкуҥнаан хаалан, ачыкы киһи хоҥоруутуттан аллара сулбуруйан түһэр үгэстээх. ДьХ
Дууска холкуҥнаабатын диэн укка олоруутугар урут туос кыбыталлара. ПАЕ ОСС

туохт. Хамсаан, туллаҥныыр курдук буол (туох эмэ туттарылла сылдьары этэргэ). ☉ Расшататься, разболтаться (о скреплённых деталях чего-л)
Куйуур куруук талкыллар буолан, сотору халкыҥныыр, онтон уһуллар даҕаны. ПАЕ ЭАБ
Таня атын хоско киирэн хаалла, халкыҥныы сылдьар эргэ баҕайы ааны сабан кыыкынатта. К. Симонов (тылб.)
Сүгэм уга халкыҥнаата. ЯРС

туохт.
1. Ыга ылбат, туппат гына холку, босхо буол. ☉ Стать свободнее, ослабнуть, разболтаться
Ханна эрэ холкутаабыт суха мастарын ытаһалаан чапчыйаллар. Эрилик Эристиин
Били илиитин баайбыттара холкутаан, илиитэ хамсыыр буолла. Н. Түгүнүүрэп
Бу буолта эбэтэр биинтэ эрэдэһиннээх биһилэх хотууру бигэтик тутар. Холкутаатаҕына, эбии эрийэҕин. ПАЕ ЭАБ
2. көсп. Долгуйбутун, ыксаабытын ааһан, уоскуйбут курдук буол. ☉ Успокаиваться, расслабляться
Маратик, дьэ холкутаабыттыы, атаҕын тыылыы тэптэ. А. Сыромятникова
Билэр дьоммут киирэн кээлтэрин көрөн, хайа муҥун, биһиги дьэ холкутаатыбыт. ИСА
Биһиги көрдөхпүтүнэ, генерал хамандыырбытын кырбыах курдук, онтон сыыйа холкутаата. ПИМ ДьТ
△ Арыыйда буолан кэҥээ, сэргэхсий (хол., ыалдьарыҥ намыраан). ☉ Облегчённо вздохнуть, отойти (напр., после приступа болезни). Сүрэҕэ эмискэ хам тутан баран, дьэ ыытан, холкутаата

туохт.
1. Баайыыттан, кэлгиэттэн сөлүн, төлөрүй (сүөһүнү, киһини этэргэ). ☉ Срываться, освобождаться от привязи или пут. [Алааппыйа:] Сүөдээр, атыҥ босхо барбыт ээ. Онтукаҕын тахсан тут. Н. Неустроев
Бурхалей, илиитэ босхо баран, били мэйиитэ дөйөр өлөр өлүү суолугар киллэрбит бааһын туттан көрдө. Эрилик Эристиин
2. Туох эмэ туттарыыттан, баайыыттан төлөрүй эбэтэр холкутаа. ☉ Освобождаться, отрываться от закрепления или становиться свободным, разболтаться
Онуоха били дүлүҥнэрэ босхо барыталааннар, Ньыыкан өрө сүгэн туран кэлбит. М. Чооруоһап
Оҕуһун бурҕалдьыта олус босхо барбытын дьиибэргээн, нэһиилэ кэннин хайыһан көрбүтэ, сыарҕата кураанах: хоруоп мэлигир. Ф. Софронов
△ кэпс. Чэпчээн эрэйэ суох соһуллар, хамсыыр, барар буол; улаханнык чэпчээ. ☉ Становиться более легким, незатруднительным, быстрым (напр., о скольжении саней)
Көннөрү кэмҥэ хара күүскүнэн өрө мөхсөн, нэһиилэ сыралаһан кыайар үлэҥ ол саҕана эмискэ чэпчээн, босхо баран, бэйэтэ бэйэтиттэн ыпсан тахсар буолар эбит. Н. Лугинов
3. Сылайан эбэтэр туох эмэ буолан мээнэ хамсаа (киһи миэстэлэрин этэргэ). ☉ Трястись, дрожать от усталости, нервного напряжения (о суставах и органах человека)
Манньыаттарын икки ытыһынан ыгыта туппахтаата, уостара ибир босхо бардылар. Т. Сметанин
Кыаҕын ылларан, быччыҥа ууллан, сүһүөҕэ босхо баран хааларга дылы гынна. Болот Боотур
Ырбаахытын сиэхтэрин ньыппарыммыт, сүртүүгүн устубут, кубарыйан хаалбыт, сыҥааҕа босхо барбыт доктор хостон таҕыста. Л. Толстой (тылб.)
тюрк. бош ‘свободный, пустой’