любящий разговаривать, разговорчивый, говорливый, словоохотливый; кэпсэтигэн оҕо разговорчивый ребёнок.

1) разговорчивый, говорливый, словоохотливый; 2) умеющий успешно договариваться, улаживать дела.

прил. 1. (разговорчивый) элбэх саҥалаах, кэпсэтиик; 2. перен. (журчащий) күүгээннээх; говорливый ручеёк күүгээннээх үрүйэчээн.

даҕ., көсп. Булугас өйдөөх, толлон, килбигийбэт турбат, чобуо. ☉ Бойкий, разговорчивый, беззастенчивый, находчивый
Муҥнаах булугас, эрэйдээх этигэс диэччилэр дии, баҕар биһиги даҕаны тугу эмэ тобулуохпут. Тумарча

даҕ. Кэпсэтэрин сөбүлүүр, элбэх саҥалаах. ☉ Разговорчивый, словоохотливый, общительный
Хотугу дьон сиэринэн Александра Федоровна бэрт кэпсэтинньэҥ, көр-нар майгылаах. Н. Заболоцкай
— Тугуй ол «тоҥкуруун» диэн? — Оттон кэпсэтинньэҥэ суох киһи диэн. А. Федоров. Кэпсэтинньэҥ, бэрт элэккэй ыччат, нууччалыы ыраастык саҥарар. «ХС»

даҕ. Кэпсии-ипсии сылдьар идэлээх, истибитин туппат, аһаҕас айах. ☉ Любящий поговорить, рассказывать, разговорчивый, болтливый, не умеющий держать язык за зубами
Мин акаарыбыттан буолуо, хайдах эрэ тылбын кыаммат, туой кэпсэнньэҥ идэлээхпин. И. Тургенев (тылб.)
Терентий Бочкин кэпсэнньэҥ, ньуолбар бааһынай мунаах тылын сүүрүгүттэн бытархай чахчылары …… сүүмэрдээн, бэрт өр эллэстэ. Д. Фурманов (тылб.)

аат. Саҥарар, ыллыыр-туойар кыахтаах; тыынар тыыннаах барыта. ☉ Все, кто могут говорить, издавать звуки; все живое, относящееся к животному миру
Сайын айахтаах барыта айаарыан сөп. Амма Аччыгыйа
Чыычаахтар — Ылы-чыптар, Ыллаабаттар. Атын да айахтаахтар Айдаарбаттар, Ах бааттар. Күннүк Уурастыырап
Киэҥ Кэҥкэмэ үрэх халлаан сулуһун курдук элбэх күөллэрэ — айахтаах эрэ биһигиттэн аһаатын диэххэ айылаах, уулбут үрүҥ көмүс курдук күлүмнээн, долгуннуран, мэҥийсэ сыталлар. Эрилик Эристиин
△ Саҥалаахиҥэлээх, кэпсээннээх, уус тыллаах, киһи. ☉ Речистый, красноречивый человек
Араҕас хааннаах, Аҥатах быһыылаах, Аһыныылаах санаалаах Атар айахтаах алыһа [саха киһитэ]. «Чолбон»
Хабырыыс Харбаанап оҥойор айахтааҕы утары этиппэт тахсыылаах тыллааҕынан аатырар. П. Аввакумов
♦ <Атар> айахтааҕы атыппат — уус тыллаах; тылынан баһыйан саҥата суох ыытар. ☉ Красноречивый, искусный в споре
Ваня мунньахтарга айахтааҕы атыппат араатар. Амма Аччыгыйа
Лиза, хата, түҥнэри хайыста. Таня олус дьиибэргээтэ, дьыалаҕа суруйалларынан Лиза атар айахтааҕы атыппат, алдьархайдаах уот бэлэс курдуга. А. Сыромятникова
Хайа, араатаргынан да айахтааҕы атыппат үлүгэр инигин? «ХС». Айахтаах оҥорбот — мөккүөргэ кими да тулуппат. ☉ В споре с ним невозможно тягаться. Алыптаах айахтаах поэт. — киһини тардар, абылыыр күүстээх ырыалаах-тойуктаах. ☉ Слагающий песни с чарующей, притягательной силой
Куораты, собуоту туойарга Хоһооммун хонууттан булбутум. Арааһы дьүһүннээн айарга Алыптаах айахтаах буолбутум. Күннүк Уурастыырап
Араан тыаларга Алтан түөстээх Алыптаах айахтаахтара, Айбыт айыыны санаан, Араас ырыаны арыйдылар. Өксөкүлээх Өлөксөй. Аһаҕас айахтаах — тугу барытын кэпсии-ипсии, ыһа сылдьар. ☉ Болтливый, болтун
Байбаралаах Малаанньа төһө да аһаҕас айахтааҕын, ордук хоһу тыллааҕын иһин оннук акаары дьахтар буолбатах. Л. Попов
[Василиса] тугу истибитин хаһан да иҥиннэрбэт буолара, хас билсэр дьахтарын аайы кэпсии сылдьар аһаҕас айахтааҕа. Н. Якутскай. Дьэллэм (ыллам-дьэллэм) айахтаах — элбэх саҥалаах, кэпсэтинньэҥ. ☉ Любящий поговорить, разговорчивый, словоохотливый
Кини [Мэппиилэй оҕонньор] оннук ыллам-дьэллэм айахтаах дэннэр да, биирдэ, төһө да көрдөспүттэрин үөһэ, тугу да кэпсээбэтэҕин көрбүтүм. П. Аввакумов

аат.
1. Ким-туох эмэ туһунан сэһэргээһин; туох сэһэргэнэрэ. ☉ Рассказ, сообщение, известие
Кэргэнин кэпсээнин кини бөрүкү итэҕэйбэтэх. Киһи итэҕэйиэх да кэпсээнэ буолбатах этэ. Далан
Бу Турахин тойон кэпсээнин бары бэркэ сэргэҥнээн истэн олордулар. Эрилик Эристиин
[Иван Степанович:] Билигин кэлэн мин эһиэхэ кэпсээммин ситэриэм. С. Ефремов
2. лит. Прозанан суруллубут кыра кээмэйдээх уус-уран айымньы. ☉ Рассказ
Сынньана сытаммын мин аахтым бэҕэһээ биир кыра кэпсээни. Күннүк Уурастыырап
Итинтэн салгыы тэттик кэпсээннэри суруйан көрүүнэн дьарыктаммытым. В. Протодьяконов
Кини билигин ол санаатынан кэпсээн суруйар. Т. Сметанин
3. Сахалар көрүстэхтэринэ эҕэрдэлэһэн туттар тыллара (кэпсээниҥ? кэпсээҥҥит? диэн ф-ҕа). ☉ Приветственное слово якутов при встрече (употр. в ф. кэпсээниҥ? ‘что расскажешь?’ кэпсээҥҥит? ‘что расскажете?’)
Үгэс быһыытынан, бастаан утаа хардарыта: «Хайа, кэпсээниҥ?» — дэһии. С. Федотов
[Кэтириис:] Хата, Ааныка эмээхсин, тиийэн кэллиҥ дуу? Кэпсээниҥ? С. Ефремов
«Дьиэлээхтэр, кэпсээҥҥит!» — диэтэ сөҥ куоластаах киһи саҥата сыыйа баттаан. Н. Заболоцкай
♦ Айах (тыл) кэпсээнэ көр айах I
Оччотооҕу айах кэпсээнэ оннук. Л. Попов
[Уолаттар] былыргы Сунтаар туһунан айах кэпсээнэ буола сылдьар номоҕу булан, суруйбуттара. Багдарыын Сүлбэ
Кулгаах истэринэн, тыл кэпсээнинэн буоллаҕына, киниэхэ тэҥнээх, сампай уопсар киһи төрөөбөтөх. Саха сэһ. II
◊ Кэпсээн оҥоһун (гын) — 1) кэпсэниэ суохтааҕы кэпсээ, тыл оҥоһун (үксүн бопсон этиллэр). ☉ Рассказывать о чем-л., не подлежащем распространению, пустить слух (обычно употр. в ф. запрета)
[Кулуба:] Эн, Сэмэн, итини кэпсээн оҥосто сылдьар буолаайаҕын. Итинник сымыйа кэпсээн үрдүк тойот кулгааҕар киирдэҕинэ киһи баһа барыа. Н. Неустроев
[Хаалдьыт:] Ону кэпсээбит киһини, аны ити курдук кэпсээн оҥосто сылдьыма диэн саба саҥаран кээстим. А. Софронов
[Кэтириис:] Аны Күлүк, кырдьык истибит буоллаҕына, кэпсээн гына сылдьыа. А. Софронов; 2) ким-туох эмэ туһунан (киэн туттан, сөҕөн, холобур оҥостон о. д. а.) уура сылдьан кэпсээ, сөп буола-буола кэпсиир буол. ☉ Рассказывать периодически о ком-чем-л., передавать что-л. из уст в уста (то, что вызывает восхищение, гордость, удивление и т. д.)
Үгүс аҕа уустара кубаттан, хотойтон, эһэттэн төрүттээх курдук кэпсээн оҥостон кинилэри ытыктыыллара. Саха фольк. Кэнэҕэс дьон кэпсээн оҥостуохтара: оннук киһи урааҥхайа, оннук дьахтары күрэтэн баарта үһү диэн. Н. Неустроев
Өйдүү сылдьыам өлүөхпэр диэри [Ай-Петри хайаны], Кэпсээн оҥостуом бар дьоммор. Л. Попов. Кэпсээнтэн кэпсээн — биир кэпсээнтэн сиэттэрэн атын кэпсээн тахсыыта. ☉ Следование одного рассказа за другим
Кэпсээнтэн кэпсээн: эмиэ ити докумуоҥҥа Сырай, Хара Сырай, Куһаҕан Сырай диэн дьон суруллубуттар. Багдарыын Сүлбэ
Кэпсээнтэн кэпсээн диэбиккэ дылы, ситэрэн сэһэргээтэххэ, мааман аата бэл үүнээйигэ кытта тиксибит. ГКН МҮАа. Кэпсээҥҥэ киир (сырыт) — дьоҥҥо-сэргэҕэ билин, кэпсэн (үксүгэр үчүгэй өрүккүнэн). ☉ Стать известным, прослыть кем-чем-л., стать притчей во языцех (обычно благодаря своим достоинствам)
Күндү түүлээх, көмүс, алмаас, Кэпсээҥҥэ киирэр эн дойдуҥ. Баал Хабырыыс
Күбэйээнэ эмээхсин үтүө сүрэҕэ, сайаҕас санаата, кини бар дьоҥҥо өлбөт өҥөтө ырыаҕа ылламмыта, кэпсээҥҥэ киирбитэ. И. Данилов
Кинилэр оттообут отторо, үүннэрбит бурдуктара, көрбүт сүөһүлэрэ, бултаабыт бултара кэпсээҥҥэ сылдьара. «Кыым»
ср. уйг. гэпчан ‘разговорчивый, словоохотливый’