сов. кого-что 1. хампы баттаа, дэлби үктээ; 2. перен. (разгромить) хам баттаа, үлтү оҕус; 3. перен. (привести в подавленное состояние) санаатын түһэр, ыга баттаа.

туохт.
1. Туох эмэ улаханы харса суох бысталаан, көтүрэн тус-туспа араартаа, үрэй. ☉ Разбирать что-л. на части; разделывать
Хоммууна чилиэннэрэ бары биир уопсай дьиэҕэ олороллорун курдук былаан оҥоһуллубута, анал биригээдэ тэриллэн биирдэм ыал балаҕаннарын, дьиэлэрин садаҕалаан барбыта. И. Аргунов
[Хотой] Токур сытыы тумсунан Тоҕута-тэлитэ тыытан, Булдун-алдын садаҕалыыр. С. Васильев
2. көсп. Үлтү сыс, букатыннаахтык кыай (хол., өстөөҕү). ☉ Разбить наголову, нанести полное поражение, разгромить
Бу биһиги киэн туттар модун күүспүт-уохпут, өһөгөйдөөх өстөөҕү бэйэтин арҕаҕар тиийэн үлтү тэпсэр, садаҕалыыр модун куйахтаах гвардиябыт. С. Никифоров

туохт.
1. Сэриилэһэн, охсуһан утарылаһааччыны өстөөҕү букатыннаахтык кыай. ☉ Победить, разгромить противника окончательно, полностью
Дьэ ити курдук Бүүкээнниир Ыаһах сылдьар сирин мэһэйдэтэрин, хааннаах хара көлөһүнүн хардьыаланан сиэччини халбарытан, кыайан-хотон, үөрэн-көтөн, байан-тайан көҥүл көрүлээн олорбута үһү. Саха фольк. Үрүҥнэр кыайан-хотон бүппүттэрин кэннэ, били, этэргэ дылы, «тииҥи ичигэстэһэр» сахха, кини [Аргыылап оҕонньор], маҥкы маһын курдук, эмискэ күөрэс гына түһүөхтээҕэ. Софр. Данилов
Кыайан-хотон сэрииттэн Төннөн иһэммин, Күннээх күөх Украинаҕа Мин тохтоотум. Т. Сметанин
2. Туохтан да чаҕыйан, толлон турбакка, кимиилээхтик сыалгын ситис, иннин ыл. ☉ Настойчиво, решительно добиваться своей цели, быть успешным в чем-л., добиваться успеха, побед
Кини бэйэтэ төһөнү эмэ кыайыаҕын-хотуоҕун бу дьон, ити киһи атахтаан-мэһэйдээн, алдьаппыт ааттаахтар. Амма Аччыгыйа
Айдар тыл этэн баран чэпчии түспүтэ. Тугу эрэ улаханы кыайбыкка-хоппукка дылы, бэйэтин быдан үрдээбит, ырааһырбыт курдук санаммыта. Н. Лугинов
Кыайаргар-хоторгор баҕарабыт, хорсуммут Дьүкээбил. Н. Якутскай

туохт.
1. Туох эмэ бөдөҥү илдьирит, ибили ньиккэрий. ☉ Тереть, давить, размельчать что-л. Оҕоҕо сэттэ, алта ыйыттан ыла үүккэ оҥоһуллубут хортуоппуй хааһытын, онтон оҕуруот аһын ныһыйан (пюре оҥорон) сиэтэллэр. Дьиэ к. Кырбаммыт эриэппэ луугу үүнээйи арыытыгар ныһыйан баран эбии тэллэйгэ куталлар. УГС ССКОТ
2. көсп. Үлтү сыс, суох оҥор; харса суох кыдый. ☉ Разбить, разгромить, сок р у ш и т ь ( напр., противника); подстрелить, набить (напр., дичь)
Тэбэнэкээн эмээхсин ампаартан тахсаат, Моҕус аҕыс тараҕай уолун-кыыһын кырган, ны һыйан кэбиспит. Саха ост. I
Сарсыны гар Кэрээкин оҕонньор уонна кини уола …… бааттааҕын бааттаахтар, элбэх куһу өлөрөн ныһыйдылар. В. Протодьяконов
Уолаттар уҥуор туораан аптамаатчыттар бөлөхтөрүн ныһыйдылар. А. Данилов
ср. калм. ниши ‘разбивать’, хак. чыс ‘тереть, натирать’

туохт.
1. Ыс-тох, алдьат-кээһэт, тоҕо солоо. ☉ Разломать, раскидать, разрушить
Сааскы мууһу урусхаллаан, халаан уута халыйа уһунна. Амма Аччыгыйа
Хаһааҥҥыта эрэ силлиэ урусхаллаабыт сылбахтарын аттыгар чугаһаан эрдэҕинэ, хас да киһи кини диэки сааларын туһаайбытынан ойон тураллар. Эрилик Эристиин
Оҕуруоттанар туһугар ойуур маһын урусхаллаабыттар ахан. У. Нуолур
Эһэ быыкаа хайаҕаһынан ньылбырыйан киирээт, урусхаллаабытынан, ый-күн ыһыаҕа оҥорбутунан барар. Н. Заболоцкай
2. көсп. Үлтү сыс, күүһүн-кыаҕын тоһут (хол., өстөөҕү). ☉ Смять, сокрушить, разгромить (напр., противника)
Доҕотторуом, бары күүскүтүн өстөөҕү урусхаллыырга түммүккүт курдук түмэн иһиҥ. Суорун Омоллоон
Дуолан сэрии маҥнайгы ыйдарыгар, биһиги аармыйабыт ньиэмэстэр талыы күүстэрин урусхаллыы-урусхаллыы чугуйан иһэр кэмигэр кыргыһыыга киирэр. Софр. Данилов
Сэбиэскэй буойуннар уонна монгуоллар атырдьах ыйын отут биир күнүгэр төгүрүтүллүбүт өстөөҕү урусхаллаан бүтэрбиттэрэ. И. Федосеев
3. көсп. Оннуттан эс, сууллар, самнар (хол., ханнык эмэ тутулу, былааһы). ☉ Свергнуть, низвергнуть, скинуть (напр., власть)
Оннооҕор үрүҥ ыраахтааҕы былааһын урусхаллаабыттара буолбаат. И. Никифоров
Эрэммит-итэҕэйбит үрдүкү чөмчөкөлөрбүт ыһан-тоҕон, урусхаллаан бараннар куоттулар. «Кыым»
ср. кирг. ура ‘свалиться, развалиться, разрушиться’

1. Бытарыйар гына алдьат, хампарыт. ☉ Разбить, расколотить, раздробить на мелкие кусочки, измельчить
   Биһиги суол уҥуор сытар икки уолбут тааҥканы үлтүрүппүттэр. Т. Сметанин
   Сайын уонна күһүн тыаттан үрүҥ лабыктаны хомуйан, хатаран, үлтүрүтэн көөнньөрбө оҥорон сиэтэллэр. ПДН ТБКЭ
   Хаалаах «Астра» сигэриэтэтин таһааран, икки сотону үлтүрүтэн, хамсатыгар симпитэ. Улдьаа Харалы
2. көсп. Өстөөҕү кыай, кыай-хот, үлтү сыс. ☉ Разбить, разгромить, сокрушить противника
   Өстөөх күүһүн үлтүрүтэн, Үрүҥ күнү кылбаардан, Эргийэн кэлээриҥ диэн атаарбыккыт, Иэйэн, долгуйан алҕаабыккыт. С. Васильев
   Стоянович этэрээтэ өстөөх тоһуурун үлтүрүппүтэ. П. Филиппов
   Үрүҥнэри үлтүрүтэн Ийэ сирбититтэн Сиппийбиппит. А. Абаҕыыныскай
3. көсп. Төрдүттэн эс, суох гын, симэлит. ☉ Уничтожать, изводить, губить
   [Арыгы] Буллаҕына-буулаатаҕына, Соруннаҕына-суудайдаҕына …… Үтүө да өйдөөҕү үлтүрүтэр. Өксөкүүлээх Өлөксөй. Баайдар норуоту баттыыр үгэстэрин үлтүрүтүөхпүт. Амма Аччыгыйа
   Үөрүүнү үрүүмкэ үрдэтэр, Үөрүүнү үрүүмкэ үлтүрүтэр. В. Гольдеров

туохт.
1. Турар кими, тугу эмэ охтор, сууллар, тиэрэ уур. ☉ Сваливать, опрокидывать кого-что-л.
Биэлсэр Миитэрэй саннын таптайбахтыыр, онтон чааскытын түҥнэрэн, антах анньар. Амма Аччыгыйа
— Бэйибэйи, тыыны түҥнэрээри гынныҥ, тохтоо! Эрилик Эристиин. Эһэ бүө түһэртэрэр бокуой биэрбэт, сулбу ойон тахсар, Үөрүнньэҥи [киһи аата] түҥнэрэр уонна тыа диэки ойор. А. Пахомов
△ Охторон кыай (хол., тустууга). ☉ Брать верх над противником, побеждать (в вольной борьбе)
Сахаттан түөрт уол тустан Түөстээх бэрдин түҥнэрдэ. Саргы-дьаалы улаатан, Төлөн айхал ньиргийдэ. Эллэй
2. Ытан охтор, өлөр. ☉ Свалить, убить выстрелом. Тыгыннаах түөстээҕи түҥнэрбиттэр, бырталааҕы бысталаабыттар, хаһалааҕы хайыталаабыттар, мүһэлээҕи бүдүрүтэлээбиттэр. Саха сэһ
1977
Ыт үрэрин истэн Ыккый ойуурга киирэн, Булчут эр бэрдэ Буур тайаҕы түҥнэрдэ. В. Алданскай
3. көсп. Кыай-хот, самнар (хол., өстөөҕү). ☉ Победить, разгромить (напр., врага)
Түгэх дойду түрбүөннээхтэрин түҥнэрэн, Аллараа дьабын Адьырҕаларын алдьатан, Саргыгытын салайдым, Дьолгутун тосхойдум. П. Ядрихинскай
Төрөөбүт дойдуну Түҥнэрэ кэлбити Бохсорго-боборго, Букатын соторго Бэлэм буол. Т. Сметанин
Суохаан фашиһы түҥнээрпит Сир-сэбиэт бүгүҥҥү дьолугар. Айталын
4. көсп. Сууллар, эс (былааһы). ☉ Свергнуть (чью-л. власть) Амырыын баттал тирэҕэ Албын тутулу түҥнэрэн, Өргөстөммүт дьүккүөрү Өрөгөйдүүр эр күүһү Ким айда? Үлэһит, бааһынай! Эллэй.
♦ Түбэспиккин түҥнэр (таарыйбыккын таҥнар) кэпс. — туох да харсахабыра суох олус дохсун, баламат быһыылаах буол. ☉ Не считайся ни с кем, иди напролом (букв. кого встретишь — опрокинь, к кому прикоснёшься — предай)
Дьэ, доҕоттоор, түбэспитин түҥнэрэн, таарыйбытын таҥнаран иһэр уол оҕоломмуппут быһыылаах. Далан
ср. тюрк. төҥдэр, түҥтэр ‘переворачивать, опрокидывать’

I
1. туохт.
1. Кими-эмэ дэлби таһый, охсуолаа, кырбаа. ☉ Бить, избивать, наносить удары
Ааныска эмээхсин Мэхээлэни сыста. Амма Аччыгыйа
Маайа ытыырын быыһыгар, хотуна хайдах сыспытын, кини туохтан боруоктаан сыспытын барытын кэпсээн биэрдэ. Эрилик Эристиин
[Баһылай:] Эр киһи ойоҕун сынньара, үөрэтэрэ таҥараттан ыйаахтаах суол диэн буолар дии. А. Сыромятникова
2. Алдьат, үлтүрүт, бытарыт. ☉ Раскалывать, разбивать, раздроблять на мелкие части
[Даарыйа эмээхсин:] Мукуйук, итиннэ таах ибили сытыйан олорума, тахсан маста быһыта сынньан киллэр. Күндэ
Микиитэ …… тыы баайыллан турар иирэтин тааһынан илдьи сыста. Амма Аччыгыйа
Адаархай силистэри тоҕута сынньан барда. А. Фёдоров
3. көсп. Туох да ордубат, өрүһүммэт гына өлөр-өһөр, урусхаллаа. ☉ Разгромить кого-что-л., разрушить, развалить что-л. Сэбиэскэй сэриилэр өстөөҕү үлтү сынньан босхолообут куораттарын ааҕыталаан бардылар. Амма Аччыгыйа
Урукку олоҕу үлтү-хампы сынньан, тиэрэ эргитэн саҥа олоҕу оҥоруохха. Күндэ
4. Бурдук түүтэҕин болооччунан илдьи охсон, кэбэн куолаһыттан туорааҕын араар, бурдугу астаа. ☉ Молотить (хлеб)
Мааһа сыспыт бурдугун сүөкээн көтүтэр, онтон сыыһын итигэстиир. Күндэ
Оннук [бурдук ыһыыта сайдыбыт] сирдэргэ сир хорутар, бурдук ыһар, бурдук быһар, бурдук сынньар эҥин сэптэр — массыыналар үөдүйэллэр. «Чолбон»
Итини биһиги биир нэдиэлэтээҕитэ быспыт бурдукпут түүтэхтэрин сынньан, мэлийтэрэн астаабыт этилэр. Ч. Айтматов (тылб.)
2. көмө т. суолт. -а, -ыы сыһыат туохтуурдары кытта холбуу «арыычча, чуут аҕай» диэн суолталаах көмө тыл курдук туттуллар. ☉ Как вспомогательный глагол в сочетании с деепричастиями на -а, -ыы образует аналитическую глагольную форму со значением «чуть, едва»
Харытыана эрэйдээх …… уҥуохтара халыр босхо бардылар, чааскылаах чэйин тоҕо түһэрэ сыста. П. Ойуунускай
Яков кэнникинэн тэһийбэккэ ыксаабытын, хаста да төннөн хаала сыспытын кэннэ аан аһылла түстэ. Н. Заболоцкай
Соһуйан чуут аҕай охто сыста. «ХС»
♦ Баскын (төбөҕүн) сыс (сыстар) көр бас II
Ол оннугар солбуйар киһи булбакка, төбөбүтүн сынньа олоробут. НС ОК
ср. ДТС йанч ‘давить, разминать; проламывать, избивать’, хак. нас ‘толочь что-л., рубить что-л., поколотить, побить кого-л.’
II
туохт. Сиринэн сос, соһо тарт. ☉ Тащить, тянуть, волочить что-л. по земле
Тарбааһын Чаччыына [сүөһүнү] атаҕыттан таҥнары сыһан таһаарар. Суорун Омоллоон
Ким эрэ сиэрдийэни сыһан, Киниэхэ аҕалан биэрэр. С. Васильев
Ол кэннэ [Манчаарыны] Остуруокка утаарыҥ! (Уҥан хаалбыт киһини сыһан таһаараллар). А. Сыромятникова
ср. кирг., уйг. соз ‘растягивать, растянуть, вытягивать’, каракалп. созыу ‘волочить’

аат.
1. Киһи эбэтэр атын хамсыыр харамай быччыҥын күүрүүтүнэн туох эмэ хайааһыны, хамсааһыны оҥорор кыаҕа. ☉ Физическая сила
Атах күүһэ. Илии күүһэ.  Үлэлиэх күүс да эһиннэ. Амма Аччыгыйа
Дьахтар этэ-хаана оонньоон, эдэр киһи илиитин күүһүн, түөһүн итиитин билэн, моонньуттан кууһан ылла. Н. Павлов
Күүс, сылба быһынна. Көҕүс тыаһа тыаһаата. «ХС»
2. физ. Эттиктэр хардарыта дьайсыыларын түмүгүн көрдөрөр кэриҥ; айылҕаҕа баар киһи көрөр-билэр эттиктэрин хамсатар дьайыы. ☉ Величина, являющаяся мерой механического взаимодействия тел; энергия, воздействующая на материальные тела, а также степень ее интенсивности, напряженности
Тыал күүһэ. Күн уотун күүһэ.  Биир эттик атын эттик ньуурун устун хамсыырыгар мэһэйдиир күүһү аалсыы күүһэ диэн ааттанар. ПАВ Ф-6
Буруус мас биир тэҥник хамсыыр түбэлтэтигэр тардыы күүһэ аалсыы күүһүгэр тэҥ буолар. ПАВ Ф-6
3. Сабыдыал, модун кыах, былаас. ☉ Влияние, могущество, власть
Тыл иччитин, тыл күүһүн итэҕэйииттэн ситимнээн алгыһы кытта сэргэ «кырыыс» үөскээбитэ. Саха фольк. Сахалыы уус тыл күүһүнэн норуот дьүһүннүүр, ойуулуур ньымаларын сатабыллаахтык туттан үлэлиэххэ. С. Зверев
Өлбүтүм да иһин Тыл күүһэ тириэриэ, Үйэлээх кэриэһим Тыыннаахпын биллэриэ. А. Абаҕыыныскай
4. Биир сыаллаах-соруктаах биир бэлиэнэн уратыланар дьон бөлөҕө. ☉ Общественная группа, общественный слой, а также вообще люди, обладающие какими-л. характерными для них признаками
Биһиги батталлаах биистэрин баранар күүстэрин быһабыт. Күннүк Уурастыырап
Бу миитиҥҥэ тэриллибит параакка Кыһыл гвардия күүстэрин көрүнүүтэ буолла. Д. Токоосоп
Биһиги бүтүн Аан дойду революционнай күүстэрин кытта бойобуой сойуустаһыыбыт бөҕөргөөн иһэр. «Кыым»
♦ Күүс (күүһү) таһынан — кыаллыбат, кыайар кыах суох, кыаҕы таһынан. ☉ Выше сил, за пределами возможностей. Күүһү таһынан үлэ буолла. Күүһүн өһүл — күүһүн эс, сэниэтэ суох гын. ☉ Измотать, изнурить
Кыргыһыыга өстөөх күүһүн өһүл.  Ол хараҥаны кытта киһи күүһэ өһүллэн, өйө-санаата кылгаан-сабыллан барыахха айылаах да, дьон үлэлиир, бултуур. А. Сыромятникова. Күүһүн тоһут — өрүттүбэт гына үлтү кумалаа, самнар, үлтүрүт. ☉ Смять, сокрушить, разгромить (противника). Тура күүһүнэн — дьиҥ күүһүнэн. ☉ По физическим данным, по силе
Уруккуттан тура күүһүнэн Дьахтарга баһыйтарар Сураҕа иһиллибэт этэ. Р. Баҕатаайыскай. Хара күүһүнэн — 1) кими да истибэккэ, сорунан туран олус баҕаран туран. ☉ Никого не слушаясь, несмотря ни на что, не обращая ни на кого (ни на что) внимания
Мөккүһэн баран, кими да истибэккэ, хара күүһүнэн эппитин этэ олордо.  Кини сорох хоро салаҥ суруйааччылар курдук айылҕа көстүүлэрин, персонажтарын сол кэмҥэ, сол түгэҥҥэ тугу саныылларын, …… кытта хара күүһүнэн дьүөрэлии, сөп түбэһиннэрэ сатаабат. Эрчимэн. Харытын күүһүнэн — бэйэтин дьүккүөрдээх үлэтинэн. ☉ Своим напряженным трудом
Киһиаймах харытын күүһүнэн кыайтарбаты кыайар, хотторботу хотор. П. Аввакумов
Ынах диэн кыра суол, холобура, ынахпын да ыллахтарына, тыыннаах буоллахпына, бу харым күүһүнэн биир ынаҕы булар оҕонньорбун. С. Ефремов
◊ Ат күүһэ — ханнык эрэ хаамар, сүүрэр техника кыамтатын быһаарар кээмэй. ☉ Лошадиная сила (единица измерения мощности двигателя)
Аллараа күөл кытыытыгар сүүрбэ биэс ат күүһэ күүстээх локомобиль көстөр. Н. Заболоцкай
Оттон билигин Ленинскэй оройуоҥҥа уон биэс ат күүһэ күүстээх үс сүүс уон тоҕус тыраахтар баар. П. Егоров. Күүс быччыҥ — эҥил бас быччыҥа. ☉ Трапециевидная мышца. Күүс иһинэн — хайдах баҕарар кыаллар, кыаҕы иһинэн. ☉ По силам, по возможностям. Күүс өттүнэн — сөбүлэспэтин үрдүнэн күүһү туттан туран. ☉ Силой, против воли, насильственно
Маняны мин эйигиттэн күүс өттүбүнэн былдьаан ылбатаҕым ээ. С. Ефремов
Күүс өттүнэн уонна мындыр өйүнэн кини [Хаммурапи] Междуречьены бүтүннүүтүн сэриилээн ылбыта. КФП БАаДИ. Күүстэрин холоһоллор — ким күүстээҕин тургутуһан көрөллөр. ☉ Мериться силами
Ити кэнниттэн «саха оонньуута» буолан, харах симсэллэр, мас тардыһаллар, сымсаларын, күүстэрин холоһоллор. Амма Аччыгыйа
Алеха кини диэки көрбөт. Билсэллэр. Күүстэрин кытта холоһон тураллар. А. Сыромятникова. Күүс үлэтэ — үксүн көтөҕөрсүгэр үлэ; быччыҥ үлэтэ. ☉ Физическая работа; мышечная работа
Оо, нокойуом, ыраас салгыҥҥа, айылҕаҕа сылдьан күүс үлэни үлэлиир үчүгэй да буоллаҕа! Э. Соколов
[Эмээхсин] кыыһа күүс үлэҕэ сыратын эһэрин сэмэлии сатыыр да, эдэр эт-хаан истиэх бэйэлээх буолбатах. У. Нуолур. Күүһүн холонор — туохха эмэ бэйэтин кыаҕын боруобалаан көрөр. ☉ Пробовать свои силы
[Уол] бэйэтэ от охсуутугар күүһүн холонор санаалаах. А. Сыромятникова
Эдэрдэр күүстэрин холоноллор, атах оонньуутугар күрэхтэһэллэр, ат сүүрдэллэр. И. Данилов
тюрк. күч

сыһ. Олус күүскэ, наһаа, дэлби (хайааһын күүһүн, эрчимин көрдөрөр). ☉ Вдребезги, на мелкие куски, в порошок; сильно, чрезмерно (усиливает знач. гл., выражая интенсивность действия)
Харытыана эрэйдээх сүрэҕэ нүөлүйбэхтээтэ, бэркэ абаланна, сарылыы-сарылыы сэптэрин-сэбиргэллэрин үлтү сынньыан баҕарталаата. П. Ойуунускай
[Ньукулай] тутан турар бытыылкатын сиргэ үлтү быраҕан баран, тахсар. А. Софронов
Онтон миэхэ туох да тылы этиппэккэ үлтү таһыйан барда. Эрилик Эристиин
Өрүүскэ үлтү кыыһырбыт, кэлэн дьиэ ойоҕоһугар кыраабылын талыр гына быраҕар. Күндэ
Өттүк баттанан туран үлтү күргүйдээбит. П. Тобуруокап
«Тугу-тугу лахсыйар дьахтарый!» — диэн, үлтү мөҕөн, түһүлгэттэн үүрэн таһаарбыттар. С. Зверев
♦ Үлтү түһэ сыста — өттүгүн эрэ үлтү (тосту) түспэтэ диэн курдук (көр өттүк)
Аттаах киһи үөрүүтүттэн үлтү эрэ түспэтэх. Н. Заболоцкай
Үөрэн үлтү түһэ сыста. Софр. Данилов. Үлтү сыс — урусхаллаа, суох оҥор (хол., өстөөҕү). ☉ Уничтожить, разгромить (напр., врага)
Поэт Валерий Чиреев «Өстөөҕү үлтү сынньыахха» диэн кыра поэманы бэчээттэппитэ. Софр. Данилов
Хааннаах бандьыыт аймаҕын Үлтү сынньан эспиппит. А. Бэрияк
Псков уонна Нарва аттыгар ньиэмэс талабырдьыттарын олоччу үлтү сынньыбыттара. «ХС». Үлтү тэбис — урусхаллаа, төрдүттэн суох гын, имири эс. ☉ Раздавить, растоптать, уничтожить полностью
Үс күлэр ньүкэни Үс үйэ тухары Үллүбэт гына Үлтү тэпсиэхтэрэ, Ийэ уустары Имири быһыахтара. П. Ойуунускай
Бүөбэйдээбит көмүс чыычаахтаргыт Бүтүн Европаны эргийбиттэрэ, Арҕаа фашист адьырҕаны Арҕаҕар үлтү тэпсибиттэрэ. С. Васильев
◊ Үлтү бар (ыстан) — 1) үлтүрүй, хампарый, бытарый. ☉ Расколоться на мелкие части, разбиться вдребезги
Баҕар, сарсын сир шара үлтү барыа. И. Гоголев
Улахан хаппыт буорунан аты быраҕан кыыһыннарда, буор ат кулгааҕар түһэн үлтү ыстанна. М. Доҕордуурап
Сулус үлтү ыстанар Суостаах тымныыта, Тыын быстар, санаа сарбыллар Чымаан тымныыта Таҥнары сатыылаата. Доҕордоһуу т. Таастара үлтү баран хаалар. МАП ЧУу; 2) эмискэ олус улаханнык тыаһаа. ☉ Загреметь, загрохотать
Үс этиҥ тыаһын холбуу туппут курдук тыас үлтү ыстанан барда. П. Ойуунускай
Ол турдаҕына сүрдээх улахан тыас тыаһа үлтү ыстанна да, дьиэ ортотугар муус булгунньах саҕа уот кэлэн дууллас гына олоро түстэ. Ньургун Боотур. Үлтү көт (көтүт) — үлтү кумалаан алдьатар, өлөрөр-өһөрөр курдук солоон аас (хол., туох эмэ улахан күүс эмискэ кэлэн саалларыттан). ☉ Двигаясь с большой скоростью, разрушать, крушить, сметать всё на своём пути
Оноҕос тиийэн [куоҕас] иэччэҕин уҥуоҕун үлтү көттө. Саха ост. I
[Уу быһыты] Үтүрүйэн көрүтэлиир Үлтү көтүөн баҕаран Төттөрү тэйэн бирилиир Кыаҕын баһыйтаран. Баал Хабырыыс
[Суоппар] суолга биэс бөрөҕө түбэспититтэн, иккитин массыынанан үлтү көтүттэ. «Кыым». Үлтү түс — 1) Үөһэттэн түһэн үлтүрүйэр, хампырыйар курдук алдьан. ☉ Упав с высоты, разбиться вдребезги
Муннугар хатаабыт ачыкыҥ мүччү ыстанан чэрэниилэ иһитигэр үлтү түспэт эбээт! Амма Аччыгыйа
Иһит тыаһа лыҥкынаата. Биир ыстакаан төкүнүйэн муостаҕа үлтү түстэ. Н. Лугинов
Бодунуоһуттан курустаал бакаал муостаҕа үлтү түһэр. Н. Якутскай; 2) улаханнык эчэйэр эбэтэр өлөр курдук үрдүктэн оҕун. ☉ Разбиться насмерть или получить большие увечья, падая с высоты
Уол үлтү түһүөҕүн баҕаран Үөһэттэн дьурулуур аллара. И. Гоголев
«[Луха] адьас үлтү түспүт быһыылаах», — Ананий харбыт курдук быһыттаҕастык эттэ. М. Доҕордуурап
[Сүөкүлэ:] (ытыыр, олорор) Кииригиэм, доҕоруом, бу төрөөбүт-үөскээбит хайаҕар кэлэн үлтү түһэн өлбүтүҥ тугун кыһыытай-абатай... С. Ефремов
Өксөкү таҥнары кулахычыйан, үлтү түһэн эрэр. И. Федосеев
Үлтү тэптэр — дэлби тэптэр диэн курдук (көр дэлби). Арай бассабыыктар куораты үлтү тэптэрэн кэбиспиттэр. Амма Аччыгыйа
[Миша:] Кыаттардаххытына бэриммэккэ, балаҕаҥҥытын кытта барытын үлтү тэптэрээри, буораххытын, сэпкитин чөмөхтүү куппуккут. Л. Габышев
ср. каракалп. унтау ‘дробить (мельчить)’, бур. үлти татаха ‘истрепать’